I CSK 220/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 220/17 POSTANOWIENIE Dnia 17 października 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości "G. " sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. ‎przeciwko M. sp. k. w K., A.M., A.K. i R.T. ‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2017 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt VI ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanych: A., K., wspólnika "K." Kancelaria Radców Prawnych spółka cywilna w W. oraz na rzecz R. T., wspólnika T. Kancelaria Radców Prawnych spółka cywilna w W. kwoty po 12.500,- (dwanaście tysięcy pięćset) złotych z tytułu częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 września 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powoda Syndyka masy upadłości „G.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w K. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 marca 2015 r., którym oddalone zostało powództwo przeciwko M. spółka komandytowa w K., A.M., A.K. i R.T. o zapłatę 11 525 747 złotych; orzekł także o kosztach na rzecz każdego z pozwanych. Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił powództwa o odszkodowanie w wysokości wymienionej kwoty za szkodę, będącą wynikiem niedochowania należytej staranności zawodowej przez pozwanych jako prawników reprezentujących interesy prawne powoda w prowadzonych przez niego postępowaniach przed sądami powszechnymi i przed Sądem Najwyższym.Stanowisko Sądu Okręgowego podzielił Sąd drugiej instancji w odniesieniu do ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, uznając brak podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanych według art. 471 i 472 w związku z art. 355 § 2 k.c.W skardze kasacyjnej powód zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego, tj. art. 355 § 2 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 361 § 2 w związku z art. 471 i 472 k.c. przez ich niewłaściwe niezastosowanie i w konsekwencji odmowę kompensacji szkody wyrządzonej powodowi przez pozwanych wskutek nienależytego wykonania ciążących na nich obowiązków procesowych.

Naruszenie przepisów postępowania dotyczy art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. przez przyjęcie, że między pozwanymi nie istniało współuczestnictwo materialne; art. 108 § 1 w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. przez zasądzenie od powoda na rzecz każdego z pozwanych zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w kwocie wyższej niż należna; art. 382 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez wybranie przez Sąd drugiej instancji sprzecznego z zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania sposobu dojścia do oceny dowodów, w zakresie opisanym w zarzutach skargi.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie po uchyleniu tego wyroku orzeczenie co do istoty sprawy, zgodnie z żądaniem pozwu wraz z odsetkami i w każdej sytuacji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, według wniosku powoda.W odpowiedziach na skargę kasacyjną pozwany A.K., wspólnik spółki cywilnej K. Kancelaria Radców Prawnych s.c. z siedzibą w W. oraz R.T., wspólnik T. Kancelaria Radców Prawnych spółka cywilna w W. wnieśli o odmówienie przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie, z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na brak przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powód powołał się na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych polegających na potrzebie rozstrzygnięcia dwóch kwestii.

Pierwsza odnosi się do wzorca starannego prawnika, zakładającego szeroką znajomość przez niego przepisów prawa oraz kierunków ich wykładni i czy wobec tego obejmuje sobą również „antycypowanie ewentualnych rozstrzygnięć sądowych i zabezpieczanie sytuacji procesowej mocodawcy na wypadek, gdyby rozstrzygnięcia te okazały się nieprzewidywalne, tj. odbiegające od kierunku, w jakim był prowadzony dany proces, poprzez wskazywanie w pismach procesowych alternatywnych podstaw faktycznych i prawnych żądania objętego powództwem?” Druga kwestia sprowadza się do pytania, „czy w procesie przeciwko byłym pełnomocnikom, którzy zawarli z powodem odrębne umowy obsługi prawnej i na ich bazie wykonywali na rzecz powoda usługi z zakresu zastępstwa procesowego o różnym zakresie działania, po stronie pozwanych pełnomocników występuje współuczestnictwo materialne w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.?”W odniesieniu do pierwszego zagadnienia, to mimo starannego przygotowania uzasadnienia wniosku, nie daje on podstawy do udzielenia oczekiwanej odpowiedzi.

W sprawie przesłanki należytej staranności jako wymaganej do przypisania winy nieumyślnej występuje obszerne piśmiennictwo i wiele wypowiedzi orzecznictwa. Odnoszą się one także do staranności zawodowej, w tym staranności osób wykonujących zawody prawnicze różnego rodzaju, zwłaszcza notariusza, adwokata i radcy prawnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., III CSK 317/05, nie publ. i z dnia 9 maja 2012 r., V CSK 25/11, OSNC 2013, nr 1, poz. 9). Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie niosą one ze sobą obowiązku „staranności surowszej od staranności ogólnie wymaganej” ani „zwiększonego zaangażowania w podjęte działania”, ani też „podwyższonych standardów w prowadzeniu działalności”.

Trudno też stwierdzić, co ma się na myśli twierdząc, że wykonujący zawody prawnicze obciążeni są „najwyższą miarą staranności”. Wymaga to bowiem dodania, do czyjej staranności i czego dotyczącej miałoby się taką najwyższą, surowszą, zwiększoną, podwyższoną itp. staranność przyrównywać. Każdy rodzaj aktywności zawodowej ma swój poziom wymaganej staranności, budując jej wzorzec dla konkretnego zawodu i różnie nawet w jego ramach. Różna jest należyta staranność oczekiwana od krawca, architekta, lekarza, a wśród lekarzy: lekarza stażysty, specjalisty, profesora medycyny.

Podobnie jest w zawodach prawniczych, co przyznał powód, wybierając tych, a nie innych pełnomocników.Osobie odwołującej się do staranności zawodowej, art. 355 § 2 k.c. nakazuje określać tę staranność w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, ale nie jako podwyższoną, lecz odpowiadającą wzorcowi, stanowiącemu o ogólnie wymaganej staranności (należytej staranności) dla danego zawodu i konkretnego kręgu jego przedstawicieli. Kryteria staranności, poza wymaganymi dla każdego rodzaju działalności wyznaczają standardy przyjmowane również w tzw. kodeksach etycznych, wyrażających zasady deontologii danego zawodu.

Nawiązuje do nich powód, powołując się na potrzebę zapobiegliwości, rzetelności, dokładności w działaniach, szerokiego ujęcia odpowiedzialności profesjonalnych pełnomocników, po to wybieranych, żeby mieć zaufanie do prawidłowej reprezentacji mocodawcy.Podniesione problemy po to zostały poruszone, żeby stronę skarżącą przekonać, że podobnie jak ona, uznaje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego konieczność zachowania należytej staranności zawodowej pełnomocników procesowych. Jednak do przypisania im braku takiej staranności musi się to wykazać w sposób przekonujący na tle danej sprawy, a nie tylko jako problemu do rozważenia.

To, że wskazywany za wadliwy sposób prowadzenia postępowania dowodowego w procesie sądowym przez pozwanych może zostać co do prawidłowego zachowania oceniony przez korporację zawodową, nie oznacza, aby miało to być wystarczające do budowania ogólnego wzorca staranności prawników, którym w procesie odszkodowawczym miałaby zostać przypisana wina ze względu na sposób prowadzenia tego postępowania. Należy podkreślić, że kwestia ta została przekonująco przedstawiona w uzasadnieniu Sądu pierwszej i drugiej instancji. W uzasadnieniach odpowiedzi pozwanych na skargę kasacyjną podane zostały przykłady orzeczeń Sądu Najwyższego, potwierdzające taki sposób ujęcia problemu, a którego wyjaśnienia dotyczy zagadnienie prawne.

Oznacza to brak spełnienia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.Z braku tych przesłanek również ze względu na charakter drugiego zagadnienia prawnego, skarga kasacyjna powoda nie zasługuje na przyjęcie. Jest to pytanie o rozumienie współuczestnictwa materialnego, które jest wyjaśnione w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. i prawidłowo rozstrzygnięte przez Sąd Apelacyjny, ze sztucznym wywołaniem problemu prawnego, którego nie ma. Wynika to z ustaleń w toku postępowania, że umowy powoda z pełnomocnikami prawnymi dotyczyły różnych etapów i zakresów postępowania.Mając to na uwadze należało na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzec jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania na podstawie art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. aj