I CSK 219/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 219/06

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku E. M.

przy uczestnictwie M. M. i J. M.

o zniesienie współwłasności nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 8 listopada 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni na

rzecz uczestników postępowania kwotę 3.600,- (trzy tysiące

sześćset)

złotych

kasacyjnego.

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 8 listopada 2005 r. zmienił

orzeczenie Sądu Rejonowego z dnia 21 lipca 2004 r. uściślając, że składnikiem

majątkowym majątku wspólnego jest użytkowanie wieczyste gruntu oraz własność

znajdującego

się

na

nim

budynku

oraz

zwiększając

kwotę

należną

wnioskodawczyni E. M. tytułem spłaty. W pozostałym zakresie oddalił apelacje

złożone przez wnioskodawczynię oraz uczestników postępowania M. M. oraz J. M.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem E. M. z 1992 r. o

zniesienie współwłasności nieruchomości znajdującej się w W. przy ul. C. […]

składającej się z działki gruntu o powierzchni 411 m 2 pozostającej w użytkowaniu

wieczystym oraz budynku mieszkalnego o powierzchni 1002,2 m 2. Jako

współwłaściciele wskazani zostali: wnioskodawczyni, jej były mąż M. M. oraz jego

brat J. M. W toku postępowania wniosek został zmieniony na podział majątku

wspólnego małżonków M., ostatecznie jednak wnioskodawczyni powróciła do

pierwotnej treści wniosku. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 lipca 2004 r.

dokonał częściowego zniesienia współużytkowania wieczystego gruntu oraz

współwłasności położonego na nim budynku w ten sposób, że grunt wraz z

budynkiem pozostawił we współwłasności uczestników postępowania ustalając

udział M. M. na ¾ a udział J. M. na ¼. Na rzecz wnioskodawczyni została

zasądzona spłata w wysokości 644.162,82 zł.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że budynek położony na nieruchomości

stanowiącej przedmiot postępowania obejmował trzy fizycznie wyodrębnione lokale,

a następnie dwa lokale będące przedmiotem odrębnej własności J. K. M. (ojca

uczestników) oraz małżonków M. Ostatecznie w 1987 r. została zawarta umowa w

formie aktu notarialnego, mocą której lokale mieszkalne zostały połączone w jeden

przedmiot własności należący do J. K. .a w ½ i do małżonków M. także w ½.

Małżeństwo M. i E. M. zostało rozwiązane przez sąd amerykański. Wyrok

ten zawierał także rozstrzygnięcie o podziale majątku dorobkowego z wyjątkiem

nieruchomości położonej w Polsce. Wyrok został uznany w Polsce w 1992 r. W

1990 r. zmarł J. K. M., a spadek po nim nabyli synowie - uczestnicy niniejszego

postępowania w częściach po ½.

Uzasadniając swoje postanowienie Sąd Rejonowy wskazał, że środki na

wykup nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności pochodziły z majątku

wspólnego

małżonków

M. oraz

ze

środków

należących

do

J.

K.

M. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby nabycie użytkowania wieczystego gruntu oraz

własności budynku nastąpiło ze środków należących do jej majątku odrębnego.

Zasądził zatem na rzecz wnioskodawczyni stosowną spłatę oraz wynagrodzenie za

korzystnie przez M. M. z należącego do niej udziału.

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu swego postanowienia w pierwszej

kolejności odniósł się do zarzutu dotyczącego treści żądania wnioskodawczyni

wskazując, że - po pewnych wahaniach - ostatecznie powróciła do wniosku

o zniesienie współwłasności. Żadna z apelacji nie zawierała przy tym zarzutu,

że nie został rozpoznany wniosek o podział majątku dorobkowego małżonków M.

Przechodząc do zarzutu, że Sąd Rejonowy nie uwzględnił nakładów poczynionych

z majątku odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny, podkreślił, iż zapłata

części ceny za rzecz wspólną nie stanowi nakładu podlegającego rozliczeniu w

ramach sprawy o zniesienie współwłasności. Powołując się na orzecznictwo Sądu

Najwyższego, Sąd Okręgowy wskazał, że zapłata ceny za nieruchomość jest

spłatą długu ciążącego na współwłaścicielach, a nie nakładem na rzecz wspólną.

W następnej kolejności Sąd odniósł się do kwestii wyboru przez

Sąd pierwszej

instancji

sposobu

zniesienia

współwłasności.

Podkreślił,

że pozostawienie nieruchomości we współwłasności uczestników postępowania

jest zgodne z wnioskiem współwłaścicieli dysponujących łącznie większością

udziałów, a ponadto wnioskodawczyni nie wykazała, aby mogła ponieść ciężar

wysokiej spłaty, do uiszczenia której musiałaby zostać zobowiązana w razie

przyznania jej całej nieruchomości. W obszernym wywodzie, z powołaniem

się na literaturę i orzecznictwo. Sąd wykazał także prawidłowość przyjęcia art. 206

oraz

art.

wynagrodzenia

k.c.

jako

z tytułu

podstawy

prawnej

korzystania

przez

przyznania

uczestnika

wnioskodawczyni

M.

M. z części

nieruchomości przypadającej na jej udział. Odniósł, się wreszcie do zarzutu

wnioskodawczyni co do niezastosowania zabezpieczenia uiszczenia spłaty.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni oparta została na obu podstawach.

W ramach naruszenia przepisów postępowania skarżąca wskazuje art. 378 § 1

w związku z art.193 § 1, art.13 § 2, art. 618 § 1 i art. 686 k.p.c. przez pominięcie

zarzutów odnoszących się do odmiennego niż to uczynił Sąd pierwszej instancji

ustalenia wielkości udziałów. Skarżąca prezentuje stanowisko, że należy do niej

udział w wysokości 7/8. Podnosi także nieprawidłowość zasądzenia spłaty jedynie

od M. M., a nie od obu uczestników postępowania solidarnie. Następnie wskazuje

się naruszenie art. 286 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z uzupełniającej

opinii biegłych mimo złożenia takiego wniosku na rozprawie apelacyjnej. W ramach

naruszenia prawa materialnego skarżąca podnosi niewłaściwe zastosowanie art. ll

ust. l ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zamiast art. 36 ust. 3 tej

ustawy, a także naruszenie art. 212 § 3 k.c. przez nieustanowienie hipoteki

przymusowej jako

zabezpieczenia zasądzonej

należności oraz przyznanie

uczestnikowi sześciomiesięcznego terminu uiszczenia tej należności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga wnioskodawczyni nie znajduje uzasadnionych podstaw. W pierwszej

kolejności należy odnieść się do kwestii zakresu kognicji sądu w rozpoznawanej

sprawie. Skarżąca prezentuje pogląd, że o zakresie kognicji rozstrzyga nie tylko

treść wniosku, ale również roszczenia zgłaszane na rozprawie, o ile nie wpływają

one na zmianę właściwości sądu (art. 193 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

Dotyczy to zwłaszcza spraw działowych, a taką jest

sprawa

rozpoznawana.

Ponadto wnioskodawczyni prezentuje stanowisko, że wniosek o zniesienie

współwłasności może zostać przekształcony we wniosek o podział majątku

wspólnego i w ramach tego postępowania zostaje wówczas zniesiona także

współwłasność należącej do wspólności nieruchomości. Takie przekształcenie

wniosku może zostać takie nawet konkludentnie.

Prezentowanego

stanowiska

nie

można

określić

inaczej

niż

jako

nieporozumienie. Zakres postępowania, zarówno postępowania o zniesienie

współwłasności, jak i postępowania o podział majątku wspólnego małżonków

określa w pierwszej kolejności treść wniosku. Należy bowiem pamiętać,

że w ustawie odmiennie określony został zakres każdego z tych postępowań oraz

obowiązki sądu orzekającego. W postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd

ma obowiązek rozstrzygnąć spory o prawo żądania zniesienia współwłasności,

spory o prawo własności oraz wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu

posiadania rzeczy (art. 618 § 1 k.p.c.), przy czym, z chwilą wszczęcia takiego

postępowania

niedopuszczalne

jest

wszczęcie

odrębnego

postępowania

w kwestiach wymienionych (art. 618 § 2 k.p.c.). W postępowaniu o podział majątku

wspólnego sąd ustala skład i wartość tego majątku, a także rozstrzyga

o wzajemnych

roszczeniach

pomiędzy

małżonkami

poszczególnych

przedmiotów

majątkowych,

pobranych

z

tytułu

pożytków

posiadania

i

innych

przychodów, poczynionych na majątek wspólny nakładów oraz spłaconych długów

(art. 684 i 686 k.p.c. w związku z art. 43 k.r.o. i art. 1035 k.p.c.). Co do zasady

zatem

niedopuszczalne

jest

„przekształcanie^

postępowania

o

zniesienie

współwłasności w postępowanie działowe. Jeżeliby zaś nawet dopuścić takie

odstępstwo od wskazanej zasady, to po pierwsze, nie jest możliwe dokonanie

„przekształcenia” w sposób dorozumiany (cokolwiek miałoby to oznaczać), a po

drugie, zmiana treści wniosku nakłada na wnioskodawcę obowiązek zaoferowania

sądowi nieco odmiennego materiału dowodowego z uwagi na wskazaną wyżej

różnicę zakresu toczącego się postępowania. Podkreślenia wymaga przy tym,

że w ramach postępowania o zniesienie współwłasności, jak również w ramach

postępowania o podział majątku wspólnego sąd nie jest władny rozpoznawać

wszystkie roszczenia, jakie uczestnicy mają względem siebie a jedynie roszczenia

związane z posiadaniem rzeczy (art. 618 k.p.c.) bądź roszczenia związane

z posiadaniem poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład majątku

wspólnego, pobranych pożytków i innych przychodów z majątku wspólnego,

nakładów poczynionych na majątek wspólny oraz spłaconych długów (art. 686

k.p.c. w związku z art. 43 k.r.o. i art.1035 k.c.).

Wnioskodawczyni,

po

pewnych

wahaniach

pociągających

za

sobą

modyfikacje treści wniosku w toku postępowania, ostatecznie domagała się

zniesienia współwłasności nieruchomości. W ramach tego postępowania nie mieści

się ewentualne żądanie zwrotu kwot wydatkowanych na zakup wspólnej

nieruchomości, gdyż podzielić należy pogląd wyrażany już w orzecznictwie

i przyjęty przez Sąd Okręgowy, że nie jest to nakład na rzecz wspólną. Jeżeli

wnioskodawczyni, wydatkując środki ze swego majątku odrębnego w celu

uiszczenia

części

ceny

za

nabycie

nieruchomości,

w

pewnym

zakresie

doprowadziło do wzbogacenia innych współwłaścicieli, to roszczenie z tego tytułu

nie może być dochodzone w ramach postępowania o zniesienie współwłasności.

Nie znajduje także podstaw zarzut naruszenia art. 212 § 3 k.c. Zgodnie

z treścią tego przepisu ustalający spłatę ma obowiązek („sąd oznaczy”)

oznaczyć termin i sposób jej uiszczenia. Obowiązku takiego Sąd dopełnił,

a polemika

wnioskodawczyni

co

do

prawidłowości

ustalenia

terminu

sześciomiesięcznego nie jest przekonująca. Co zaś tyczy zabezpieczenia

zasądzonych należności, to z ustawy wynika, że sąd określa sposób takiego

zabezpieczenia „w razie potrzeby” (art. 212 § 3 k.p.c.). Sąd Okręgowy, odnosząc

się do sformułowanego już w apelacji zarzutu braku takiego zabezpieczenia,

obszernie wskazał, jakie okoliczności przekonują o braku potrzeby ustalenia

takiego zabezpieczenia w rozpoznawanej sprawie.

Reasumując,

zawarte

w

skardze

kasacyjnej

zarzuty

nie

znajdują

uzasadnionych podstaw. Co do zarzutu naruszenia przepisów ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych Sąd Najwyższy zauważa jedynie, że zgodnie

z utrwalonym

od

lat

poglądem

niedopuszczalne

jest

kwestionowanie

rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania w ramach postępowania

kasacyjnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814 k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c.

jz