I CSK 217/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 217/12

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. J.

przy uczestnictwie U. S. i E. J.

o podział majątku wspólnego oraz o dział spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

w W. z dnia 8 listopada 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy

oddalił apelację wnioskodawcy M. J. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia

25 maja 2011 r., w którym Sąd ten m.in.: ustalił skład majątku wspólnego B. J. i E.

J., ustalił skład majątku wspólnego U. S. i E. J. oraz dokonał podziału majątku

wspólnego B. J. i E. J. oraz U. S. i E. J., jak również działu spadku po B. J. i E. J.

W sprawie tej poczyniono następujące ustalenia:

Przedmiotem postępowania, z wniosku M. J. przy udziale U. S. i E. J.,

zakończonego ww. postanowieniem był dział spadku po B. J. zmarłej 19 listopada

1986 r., której spadkobiercami byli syn M. J. i mąż E. J. po ½ części każdy z nich

oraz dział spadku po E. J. zmarłym 18 stycznia 2003 r., spadek po którym nabyli

żona U. S. i synowie M. J. i . J. w częściach równych. W ramach tego postępowania

rozpatrywane było również żądanie dokonania podziału majątku wspólnego E. J. z

jego związków z B. J. i U. S. oraz wiele dodatkowych żądań zgłoszonych przez

zainteresowanych.

Prowadzący postępowanie

Sąd

I

instancji poczynił

szereg

ustaleń

faktycznych, w tym ustalił, że E. J. zawarł z Międzyresortowym Pracowniczym

Zespołem Budowy Domów Jednorodzinnych i Wielorodzinnych (MPZBDiW) w S.

umowę w sprawie wybudowania domu wolnostojącego (porozumienie wstępne z

dnia 30 kwietnia 1985 r. i umowa ostateczna z 15 września 1986 r.). Na podstawie

łączącego go z MPZBDiW stosunku prawnego E. J. w latach 1985 - 1988 wpłacał

regularnie określone kwoty pieniężne.

Na wniosek E. J. prawa i obowiązki członka MPZBDiW wraz z wkładem w

wysokości 4 870 000 starych zł zostały przeniesione na M. J. z dniem 26 czerwca

1989 r. Po tej dacie to M. J. dokonywał wpłat na poczet budowy domu, następnie to

z nim została w dniu 18 marca 1994 r. zawarta umowa przeniesienia własności

działki gruntu nr /…/.

Mając na względzie tę okoliczność Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca

M. J. otrzymał od ojca E.J. darowiznę o wartości 230 717,41 zł w postaci cesji na

jego rzecz praw wynikających z umowy o budowę domu jednorodzinnego. W

ocenie Sądu nie zostało udowodnione przez wnioskodawcę, że to on w całości

sfinansował budowę domu w S. W takim stanie rzeczy Sąd Rejonowy uznał, że

istnieją podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca otrzymał darowiznę podlegającą

zaliczeniu na jego schedę spadkową po E. J.

Wartość tej darowizny Sąd ustalił dokonując waloryzacji (w odniesieniu do

wskaźnika przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia) kwot wpłaconych na poczet

budowy domu przez E. J. - które stanowiły znaczną część wymaganego całego

wkładu - otrzymując w jej wyniku kwotę 230 717,41 zł.

Na poczet schedy należnej M. J. Sąd Rejonowy zaliczył otrzymaną przez

niego darowiznę, której wartość przewyższyła wysokość tej schedy. Nie powoduje

to konieczności zwrotu nadwyżki, zaś tego spadkobiercy nie uwzględnia się przy

dziale spadku.

Rozpoznający sprawę Sąd Okręgowy przyjął za trafne ustalenia faktyczne

oraz ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji i oddalił apelację wnioskodawcy.

Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowo przyjął Sąd I instancji, w odniesieniu

do właściwej analizy ujawnionych okoliczności i materiałów niniejszej sprawy,

że miało miejsce przysporzenie na rzecz wnioskodawcy, które winno być uznane

za darowiznę uwzględnianą w ramach działu spadku na podstawie art. 1039 i n.

k.c.

Analiza

materiału

dowodowego

zebranego

w

sprawie

doprowadziła

Sąd Okręgowy do wniosków zbieżnych ze stanowiskiem Sądu Rejonowego,

że nie ma podstaw do przyjęcia, iż to wnioskodawca był właścicielem środków

pieniężnych wpłacanych na poczet budowy domu, a jego ojciec jedynie

pośredniczył w ich lokowaniu. Stąd też nie można zgodzić się z wnioskodawcą,

że w niniejszej sprawie nie można mówić o jakimkolwiek przysporzeniu na jego

rzecz w związku z dokonaną przez jego ojca – E. J. cesją praw wynikających z

umowy jaka łączyła ojca z MPZBDiW.

W

skardze

kasacyjnej

wnioskodawca

zarzucił

naruszenie

prawa

materialnego, tj.: 1) art 509 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na

przyjęciu, że dokonane w drodze porozumienia między dwoma podmiotami

prawnymi będącymi względem siebie wzajemnie wierzycielem i dłużnikiem

wstąpienie osoby trzeciej w prawa i obowiązki jednego z tych podmiotów jest cesją

wierzytelności na rzecz owej osoby trzeciej, a także niewłaściwe zastosowanie do

czynności prawnej nie będącej cesją wierzytelności; 2) art 1039 § 1 k.c. przez jego

błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że użyte w tym przepisie słowo

„darowizna" oznacza wszelkie nieodpłatne przysporzenia, a także niewłaściwe

zastosowanie do czynności prawnej nie będącej darowizną; 3) art 1042 § 2 k.c.

przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wartość przedmiotu

darowizny w postaci wierzytelności niepieniężnej polegającej na budowie domu jest

tożsama z wartością pieniędzy przekazanych przez wierzyciela dłużnikowi tytułem

kosztów takiej budowy, a także niewłaściwe zastosowanie do czynności prawnej

nie będącej darowizną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie i doktrynie za utrwalony można uznać pogląd, że użyte

w art. 1039 § 1 k.c. określenie „darowizna" nie oznacza tylko przysporzenia

w ramach umowy darowizny, ale należy przez to rozumieć wszelkie przysporzenia

dokonane pod tytułem darmym, chyba że chodzi o przysporzenia, o których mowa

w art. 1039 § 3 k.c. lub świadczona korzyść, nie jest wymierna, przybierając postać

pracy lub usługi dokonywanej w ramach pomocy w rodzinie, na przykład polega na

pomocy rodzinnej w formie pracy przy rozbudowie domu (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CKN 503/00, z dnia 9 grudnia 2010 r.,

III CSK 39/10 oraz z dnia 6 marca 2002 r., V CKN 876/00, niepublikowane).

Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło, przysporzeniu

na rzecz wnioskodawcy w związku z dokonaną przez jego ojca – E. J. cesją praw

wynikających z umowy jaka łączyła ojca z MPZBDiW. Działania E. J. doprowadziły

bowiem przede wszystkim, za zgodą MPZBDiW, do wstąpienie wnioskodawcy w

stosunek prawny łączący jego ojca z MPZBDiW. Była to więc zarówno cesja

wierzytelności jak i wstąpienie w obowiązki (długi) jakie wynikały z tego stosunku.

Wbrew

jednak

zarzutom

podniesionym

w

skardze

kasacyjnej,

to nie

te

wierzytelności, ani obowiązki zaliczył Sąd Okręgowy na poczet schedy spadkowej

po E. J. Przy okazji wstąpienia w stosunek prawny, o którym mowa wyżej, E. J.

dokonała przysporzenia na rzecz wnioskodawcy w postaci przeniesienia na niego

praw do tego co dotychczas wpłacił on na rzecz MPZBDiW. Tego rodzaju

przysporzenie nie było więc cesją wierzytelności, lecz związaną z cesją

wierzytelności polegającej na możności żądania od MPZBDiW określonego

zachowania (wybudowania domu i przekazania prawa do niego) darowizną

określonej kwoty pieniężnej. Jeżeli skarżący nie zakwestionował skutecznie, ani

wysokości tej kwoty, ani jej waloryzacji, to brak podstaw do uznania, iż zaskarżony

wyrok jest niezgodny z prawem. W szczególności, podkreślić należy, że wbrew

odmiennej opinii skarżącego, do obliczenia wartości takiego przysporzenia Sąd

Okręgowy prawidłowo zastosowała art. 1042 § 2 k.c., ustalając wysokość kwoty

pieniężnej na chwilę przekazania prawa do niej oraz jej wartość po zwaloryzowaniu

na chwilę działu spadku.

Mając na względzie, że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały

się niezasadne Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 14 k.p.c., orzekł jak

w sentencji postanowienia.

jw