I CSK 217/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 217/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku Hotel […]

przy uczestnictwie Syndyka masy upadłości "U." Spółki z o.o. i in.

o wpis prawa użytkowania wieczystego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania - Banku […]

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 6 września 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 września 2006 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

uczestnika postępowania o wpis do księgi wieczystej - Banku […] od postanowienia

Sądu Rejonowego z dnia 13 maja 2005 r. Tym ostatnim postanowieniem Sąd

Rejonowy zmienił wpis dokonany przez referendarza sądowego w ten sposób, że

oprócz ujawnienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Hotel […]” (co uczynione zostało przez

referendarza),

wykreślił

ostrzeżenie

o ogłoszeniu

upadłości

oraz

dokonał

wykreślenia hipotek ciążących na nieruchomości. Między innymi wykreślona

została hipoteka wpisana na rzecz Banku […]. Wierzytelność, którą zabezpieczała

wskazana hipoteka została zbyta przez wierzyciela na rzecz Banku […], który

wystąpił o dokonanie stosownego wpisu. Wobec ujawnienia prawa użytkowania

wieczystego na rzecz Hotelu postępowanie z wniosku Banku zostało umorzone.

Oddalając apelację Banku […] Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd pierwszej

instancji trafnie rozpoznał w pierwszej kolejności wniosek Hotelu […] o dokonanie

wpisu nabytego przez ten Hotel z wolnej ręki w postępowaniu upadłościowym

prawa użytkowania wieczystego. Wniosek ten, z uwagi na treść art. 1003 § 1 i 2

k.p.c. w związku z art. 120 § 1 i 2 prawa upadłościowego z 1934 r. oraz art. 536

prawa upadłościowego i naprawczego, był wnioskiem dalej idącym. Zawarcie w

dniu

grudnia

2003

r.

w toku

postępowania

upadłościowego

umowy

przeniesienia prawa użytkowania wieczystego pomiędzy „U.” Spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością

w

odpowiedzialnością

oraz

upadłości

uiszczenie

a „Hotel

przez

[…]”

Spółką

nabywcę

całej

z

ograniczoną

ceny

gotówką

doprowadziło, podobnie jak przysądzenie własności, do powstania obowiązku

wykreślenia wszystkich hipotek obciążających nieruchomość. Sąd drugiej instancji,

powołując się na poglądy orzecznictwa i doktryny zaaprobował stanowisko Sądu

Rejonowego wskazując jednocześnie, że w związku z wygaśnięciem hipotek

obciążających sprzedaną nieruchomość nie może być mowy o naruszeniu praw

skarżącego wynikających z art. 79 u.k.w.h.

Skarga kasacyjna Banku oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

Skarżący podnosi naruszenie art. 29 i 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

oraz art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie na stan faktyczny, zresztą

niesporny pomiędzy uczestnikami postępowania, a w szczególności kolejność

składanych wniosków. Otóż w styczniu 2003 r. został złożony przez Bank [..]

wniosek o dokonanie wpisu w dziale IV księgi wieczystej i ujawnienie

wnioskodawcy jako wierzyciela hipotecznego w miejsce zbywcy wierzytelności Banku […]. Dnia 18 grudnia 2003 r. została zawarta umowa przeniesienia

użytkowania wieczystego obciążonej nieruchomości pomiędzy syndykiem masy

upadłości Spółki „U.” a Spółką „Hotel […]”. Wniosek o ujawnienie nabywcy prawa

użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynków wpłynął w lipcu 2004 r.

Sądy orzekające uznały za prawidłowe rozpoznanie w pierwszej kolejności wniosku

z lipca 2004 r. jako „dalej idącego”.

Stanowisko

Sądów

orzekających

pozostaje

w

sprzeczności

z obowiązującymi przepisami. Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. 2001, nr 124, poz. 1361 ze zm.

- dalej: u.k.w.h.) o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do

księgi wieczystej decyduje chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu,

a zgodnie z art. 29 u.k.w.h. - wpis ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku

o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili

wszczęcia postępowania. Zgodnie zaś z art. 6266 § 1 k.p.c. o kolejności wniosku

o wpis rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu, przy czym za chwilę

wpływu wniosku uważa się godzinę i minutę, w której w danym dniu wniosek

wpłynął do sądu. Sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek rozpoznawania wniosków

o wpis zgodnie z ich kolejnością. Ma to szczególne znaczenie, gdy dokonywany

wpis ma charakter konstytutywny. W takich sytuacjach bowiem powstanie

ujawnionego prawa następuje wprawdzie z chwilą złożenia wniosku o dokonanie

wpisu, ale chwila ujawnienia danego prawa (jego powstania) może mieć istotne

znaczenie. Jaskrawym przykładem takiego znaczenia jest sytuacja występująca

w rozpoznawanej sprawie. Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze

wieczystej. Jeżeli natomiast hipoteka ma zostać przeniesiona na inny podmiot, to jak stanowi art. 2451 k.c. - do przeniesienia niezbędna jest umowa pomiędzy

uprawnionym i nabywcą oraz, jeżeli prawo jest ujawnione w księdze wieczystej,

wpis do tej księgi.

Trafnie zatem podnosi skarżący, że nierozpoznanie w pierwszej kolejności

jego wcześniejszego wniosku o dokonanie wpisu ograniczonego prawa rzeczowego

w dziale IV księgi wieczystej doprowadziło do niepowstania konstytutywnego skutku

wpisu oraz nienabycia przez niego hipoteki. Hipoteki, która zabezpieczała

wierzytelności będące przedmiotem umowy przelewu zawartej pomiędzy Bankiem

X a Bankiem Y. W rezultacie skutek określony w art. 1000 § 1 k.p.c. powstał w

odniesieniu do Banku X jako wierzyciela hipotecznego i na jego rzecz powstało

prawo do zaspokojenia się z ceny nabycia z pierwszeństwem przewidzianym w

przepisach o podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Tego rodzaju skutek, będący

następstwem naruszenia przez sąd wieczystoksięgowy obowiązku rozpoznawania

wniosków o wpis według kolejności ich wpływu, pozostaje w sprzeczności także z

zasadami słuszności.

Wprawdzie, jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

21 stycznia 2004 r., IV CK 346/02 (niepubl.), obowiązek rozpoznawania wniosków

przez sąd wieczystoksięgowy w kolejności ich wpływu nie wynika jednoznacznie

z ustawy i możliwe są odstępstwa od zachowania takiej kolejności, to jednak co do

zasady taka kolejność powinna być zachowana. Odstępstwo od niej musi być

uzasadnione w okolicznościach danej sprawy (jak w stanie faktycznym sprawy IV

CK 346/02), szczególnie gdy w grę wchodzą wpisy o charakterze konstytutywnym.

Z takimi wpisami mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, a ponadto należy

zwrócić uwagę na długi okres, jaki upłynął pomiędzy złożeniem wniosku przez Bank

[..] a jego rozpoznaniem.

W tej sytuacji należy uznać za trafny zarzut naruszenie art. 79 u.k.w.h.

Naruszenie przez Sądy orzekające reguły rozpoznawania wniosków w kolejności

ich wpływu doprowadziło do tego, że skarżącemu uniemożliwiono nabycie nie tylko

ograniczonego prawa rzeczowego, ale także prawa względnego jakim jest

wierzytelność stanowiąca przedmiot zawartej umowy przelewu.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).

kg