I CSK 2119/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 2119/24 POSTANOWIENIE 31 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa H.B. i K.B.‎przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o zapłatę,‎na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 5 września 2023 r., VI ACa 1938/22, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od Banku spółki akcyjnej ‎w W. na rzecz K.B. i H.B. po 2 700 zł (dwa tysiąc siedemset złotych) kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. A.W.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił, że umowa kredytu budowlano-hipotecznego bliżej opisana z 9 kwietnia 2008 r. zawarta przez H.B. i K.B. z Bankiem1 S.A. ‎w W. (obecnie: Bank S.A. w W.), jest nieważna (pkt 1), zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwoty bliżej określone w polskich złotych i frankach szwajcarskich z roszczeniem odsetkowym bliżej określonym (pkt 2), w pozostałym zakresie oddalił powództwo (pkt 3), zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty procesu (pkt 4), a wyrokowi w pkt. 2 nadał co do kwoty 1 465,00 zł rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 5).

Na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem z 5 września 2023 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił częściowo zaskarżony wyrok w punkcie drugim ‎w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kwot za okres od 6 czerwca 2020 r. do 24 maja 2021 r. oraz od ‎7 listopada 2022 r. do dnia zapłaty, a ponadto uwzględniając podniesiony zarzut zatrzymania ustalił, że zapłata zasądzonych w punkcie drugim zaskarżonego wyroku kwot nastąpi w wypadku zaofiarowania lub zabezpieczenia przez powodów zwrotu otrzymanej od pozwanego kwoty 500 000 zł (pkt I), oddalił apelację ‎w pozostałej części (pkt II), a także zasądził od pozwanego na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego.Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł pozwany, zaskarżając je w części.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, sprowadzającego się do ustalenia czy przy dokonywaniu oceny klauzul przeliczeniowych, tj. klauzul przewidujących stosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu lub kursu sprzedaży do spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, wynikającego z tabeli kursowej banku, ‎z perspektywy abuzywności, należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4) Prawa bankowego daje (i dawał w czasie zawierania umowy) bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli kursowej banku i żaden przepis prawa nie przewidywał ‎w dacie zawarcia umowy kredytu obowiązku wskazywania w jej treści sposobu ustalania kursów walut, a w konsekwencji umowy o kredyt frankowy odzwierciedlały ówcześnie obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny być wyłączone spod oceny z perspektywy abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków ‎w umowach konsumenckich.Ponadto skarżący powołał się na potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13, art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 3 ust.

‎1 Dyrektywy Rady 93/13, art. 1 pkt 1 lit.

a) oraz art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 3851 § 1 k.c., art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe, wywołujących rozbieżności ‎w orzecznictwie sądów co do sposobu rozumienia tych przepisów.Powodowie żądali odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego przed Sądem Najwyższym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający.

Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 ‎pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (por. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.

Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).Podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania problemy stały się przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego, który szczegółowo i wyczerpująco wyłożył wspomniane kwestie.

Wbrew zapatrywaniom skarżącego, ugruntowana linia orzecznicza potwierdza, że nie można przyjąć, aby postanowienia umowy kredytowej odsyłające do kursu stosowanego przez bank były odzwierciedleniem ogólnej normy, przewidującej obowiązek ogłaszania kursów walut, wyrażonej w art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo bankowe. Między innymi w postanowieniu z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22, Sąd Najwyższy dokładnie objaśnił, że chociaż zgodnie z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego banki są zobowiązane do ogłaszania w sposób ogólnie dostępny stosowanych kursów walutowych, to okoliczność ta nie oznacza przy tym, że warunki umowne odsyłające do kursu stosowanego przez bank (tabelarycznego) odzwierciedlają przepis ustawy w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13.

Wyjątek określony ‎w tym przepisie wymaga, aby konkretny warunek umowny odzwierciedlał treść przepisu prawa mającego zastosowanie między umawiającymi się stronami niezależnie od ich wyboru, ewentualnie mającego domyślne zastosowanie w braku odmiennego uzgodnienia między stronami, przy czym należy go interpretować ściśle (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2021 r., C-243/20, DP i SG przeciwko Trapeza Peiraios AE, ECLI:EU:C:2021:1045 ‎i powołane tam dalsze orzecznictwo). W odniesieniu do zgłaszanych rozbieżności w wykładni wymienionych przepisów, Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że niedozwolone są postanowienia umowne pozostawiające możliwość ustalenia kursu CHF, a tym samym wysokości świadczeń stron, arbitralnej decyzji jednej z nich; takie postanowienie umowne uznawane jest za niedopuszczalne w każdej sytuacji (por. np. wyroki SN:

‎z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; ‎z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; ‎z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Analogicznie oceniane są przez Sąd Najwyższy klauzule przeliczeniowe w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej, jako określające główne świadczenie stron (por. np. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; ‎z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; ‎z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; podobnie ‎w orzecznictwie TSUE por. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia ‎2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., ‎C-260/18, Dziubak, pkt 44).Wyrażane w przytoczonych powyżej orzeczeniach poglądy znalazły odzwierciedlenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118), która jednoznacznie przesądziła, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, ‎w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający ‎z przepisów prawa lub zwyczajów.

Natomiast w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.Konsekwencją uznania postanowienia umownego za bezskuteczne jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. np. uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). W orzecznictwie przyjmuje się jednocześnie, że w sytuacji, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy (por. wyroki SN: z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22).

Wobec powyższego nie można przyjąć, że wskazane przez skarżącego kwestie stanowią istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy nie znajduje także nowych argumentów, mogących świadczyć o potrzebie weryfikacji dominującej linii orzeczniczej w przedmiocie wykładni przepisów, których naruszenie zgłosił skarżący.Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 ‎i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt ‎2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

‎w sprawie opłat za czynności adwokacie. A.W.[SOP] ‎