I CSK 2076/24 · Sąd Najwyższy

I CSK 2076/24 POSTANOWIENIE 17 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 17 lutego 2026 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku S.W.‎z udziałem J.W.‎o podział majątku wspólnego,‎na skutek skargi kasacyjnej S.W.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu z 20 grudnia 2023 r., VIII Ca 725/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od S.W. na rzecz J.W. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego. (G.G.)

UZASADNIENIE

Postanowieniem wstępnym z 13 czerwca 2023 r., I Ns 114/19, Sąd Rejonowy w Golubiu-Dobrzyniu w sprawie z wniosku o podział majątku wspólnego ustalił, że przedmiot darowizny rodziców uczestniczki w połowie nie wchodzi w skład majątku wspólnego.Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną z 20 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił apelację wnioskodawcy.Sąd drugiej instancji ustalił, że uczestnicy postępowania zawarli w 2004 r. związek małżeński, rozwiązany przez rozwód w 2019 r. Rodzice uczestniczki w 2010 r. przekazali umową darowizny z ustanowieniem służebności mieszkania nieruchomości rolne po połowie na rzecz swoich dwojga dzieci, w tym uczestniczce - do jej majątku osobistego.

Sąd drugiej instancji uznał, że nakłady wnioskodawcy nie sprawiły, że przedmiot darowizny wszedł w skład majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki. Nie stosuje się także art. 84 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.), ponieważ strony umowy – uczestniczka i jej rodzice – wybrali umowę darowizny, a nie umowę z następcą, uregulowaną w art. 84 u.u.s.r.Wnioskodawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na wystąpienie zagadnienia prawnego: czy gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, należy do majtku wspólnego małżonków, czy do majątku odrębnego następcy na zasadzie analogii do umowy darowizny w rozumieniu art. 33 pkt 2 k.r.o.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie należy wskazać, że w skardze nie został sformułowany jednoznaczny wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania, lecz skarga zawiera uzasadnienie wniosku wraz z należycie sformułowanym zagadnieniem prawnym, z czego wynika wniosek o przyjęcie, dlatego skarga nie podlegała zwrotowi.W akcie notarialnym z 2010 r. rodzice uczestniczki postepowania oświadczyli, że niniejszą umowę zawierają na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.), oraz darowali swoim dzieciom udziały po 1/2 w dwóch nieruchomościach stanowiących gospodarstwo rolne.Skarżący powołał się na uchwałę 7 sędziów SN z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22 (OSNC 2023, nr 12, poz. 114), stanowiącą, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawie art. 50 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (u.u.s.r.i.c.r.) następcy pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.

Uchwale nie nadano mocy zasady prawnej. Uchwała ta została poddana zasadnej krytyce w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2025 r., II CSKP 605/23. Przed uchwałą z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22 w szeregu orzeczeń Sąd Najwyższy wyrażał odmienne stanowisko co do możliwości wejścia gospodarstwa do majątku wspólnego małżonków, zgodne z literą art. 50 u.u.s.r.i.c.r., tj. uznawał prawo rolnika do wyboru, czy przekazuje gospodarstwo tylko jednemu z małżonków, czy obydwojgu do majątku wspólnego. Dla przykładu w postanowieniu z 30 stycznia 2009 r., II CSK 450/08, SN przyjął, że gospodarstwo rolne przekazane aktem notarialnym następcy na podstawie przepisów u.u.s.r.i.c.r., z zaznaczeniem, iż ma wejść do jego majątku odrębnego, wchodzi do takiego majątku, a nie w skład majątku wspólnego następcy i jego małżonka.

Analogiczne rozstrzygnięcie znajduje się w wyroku Sądu Najwyższego z 24 listopada 2010 r., II CSK 274/10. Zgodnie z jego treścią, gospodarstwo rolne, którego własność przeszła na następcę rolnika, pozostającego w związku małżeńskim i ustroju wspólności ustawowej, w wyniku zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego pomiędzy nim, a przekazującym, wchodzi do majątku odrębnego następcy.Przede wszystkim sporna umowa został zawarta w 2010 r., już pod rządami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, i spór o wykładnię art. 50 u.u.s.r.i.c.r. nie dotyczy niniejszej sprawy.

Artykuł 84 u.u.s.r., pod rządami którego została zawarta umowa, zdefiniował nowy typ umowy nazwanej: umowę z następcą. Jednak ustawa nie uzależnia prawa do emerytury rolniczej od zawarcia tej umowy. Rolnik może przekazać gospodarstwo także inną umową, o ile prowadzi ona do utraty własności lub nawet tylko posiadania gospodarstwa rolnego. Sąd odwoławczy prawidłowo zakwalifikował umowę uczestniczki z rodzicami jako umowę darowizny. Odwołanie się w jej treści do ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników służyło wskazaniu, że intencję darczyńców jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, co było warunkiem pobierania emerytury rolniczej (art. 28 ust. 4 u.u.s.r.).

Zgodnie z umową darowizny nieruchomości rolne nabyte przez uczestniczką od rodziców nie weszły do majątku wspólnego.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestniczce przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Dariusz Pawłyszcze‎ (G.G.)[SOP]