I CSK 205/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 205/09

POSTANOWIENIE

Dnia 21 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku Agnieszki K.

przy uczestnictwie Marcina K. i Gminy P.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 17 października 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części obejmującej

punkty 1 i 3 i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 października 2007 r. Sąd Rejonowy dokonał

podziału majątku wspólnego byłych małżonków Marcina K. i Agnieszki K. Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 17 października 2008 r. postanowienie to zmienił

tylko o tyle, że zasądzoną od wnioskodawczyni Agnieszki K. na rzecz uczestnika

postępowania Marcina K. tytułem wzajemnych rozliczeń kwotę 276.611,80 zł

zmniejszył do kwoty 265.005 zł, a w pozostałej części apelację wnioskodawczyni

i apelację uczestnika postępowania oddalił. Rozstrzygnięcie to jest wynikiem

ustalenia m.in., że w skład majątku wspólnego wchodzi odrębna własność lokalu

nr [...], znajdującego się w budynku przy ul S. [...] w P. wraz z udziałem we

współwłasności działki gruntu i w częściach wspólnych budynku i innych urządzeń,

które nie służą do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz dwoma

miejscami postojowymi w garażu podziemnym – o wartości 403.013 zł. W sprawie

ustalone też zostało, że wnioskodawczyni – w kwocie 14.283,42 zł i uczestnik

postępowania – w kwocie 71.904,30 zł dokonali nakładów ze swych majątków

osobistych na majątek wspólny – zakup mieszkania. Sąd uznał, że ponieważ

wartość mieszkania w chwili zakupu wynosiła 248.075,00 zł, nakłady te stanowiły

5,76 % i 28,985 % tej wartości. Wobec tego, że obecna wartość mieszkania wynosi

403.013 zł nakłady te wyrażają się obecnie kwotami 23.213,60 zł i 116.813,32 zł

(5,76 % i 28,985 % od 403.013 zł) i kwoty te zostały przyjęte za podstawę rozliczeń

dokonanych pomiędzy byłymi małżonkami.

Wymienione

postanowienie

Sądu

Okręgowego

zostało

zaskarżone

przez wnioskodawczynię skargą kasacyjną. Podstawą skargi jest naruszenie prawa

materialnego, a to art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1038, 1035 i 212 k.c.

przez nieuwzględnienie przy określeniu wartości lokalu wchodzącego w skład

majątku wspólnego, że jest on obciążony hipoteką w wysokości 18.046,20 franków

szwajcarskich i nieuwzględnienie tej okoliczności przy ustaleniu dopłaty na rzecz

wnioskodawczyni, oraz art. 45 § 1 k.r.o. przez błędne obliczenie wysokości

nakładów wnioskodawczyni i uczestnika postępowania z ich majątków osobistych

na majątek wspólny wobec ustalenia ich wartości w chwili orzekania w odniesieniu

do mieszkania w stanie wykończonym, podczas, gdy nakłady dokonane zostały

na mieszkanie w stanie surowym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w części oddalającej jej apelację i orzekającej o kosztach

postępowania apelacyjnego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i odpowiednią – uwzględniającą zarzuty skargi i przedstawione w

niej wyliczenia – jego zmianę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odmawiając przy ustaleniu wartości lokalu uwzględnienia obciążenia go

hipoteką Sąd Okręgowy wyraził trafny pogląd, że przy podziale majątku wspólnego

po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami w zasadzie nie bierze się

pod uwagę pasywów. Niespłacone długi, które obciążają majątek wspólny,

przy podziale majątku wspólnego w zasadzie nie podlegają rozliczeniu. Jednakże

inną kwestią jest ustalenie wartości przedmiotów wchodzących w skład majątku

wspólnego i podlegających podziałowi (art. 684 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.).

Skarżąca zasadnie powołała się na stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 29 września 2004 r., II CK 538/03 (LEX nr 137537), według

którego „przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględnić

obciążenie zmieniające rzeczywistą wartość tych składników majątkowych,

w szczególności obciążenie o charakterze prawnorzeczowym, za które ponosi

odpowiedzialność każdorazowy właściciel nieruchomości, zwłaszcza obciążenie

hipoteką i prawami dożywocia. Wartość takich obciążeń odlicza się zarówno

przy ustalaniu składników majątku wspólnego, jak i przy zaliczeniu wartości

przyznanej jednemu z małżonków nieruchomości na poczet przysługującego mu

udziału w majątku wspólnym”. Pogląd taki wyraził już Sąd Najwyższy wcześniej,

w postanowieniu z dnia 5 października 2000 r., II CKN 611/99 (niepubl.)

i podtrzymał w uzasadnieniu uchwały z 25 czerwca 2008 r., III CZP 68/08 (OSNC

2009, nr 7-8, poz. 99). Podziela go Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

skargę kasacyjną.

Ustalenie wartości lokalu uwzględniające obciążenie go hipoteką może

spowodować problemy, gdyby doszło do zaspokojenia długu zabezpieczonego

hipoteką przez tego z małżonków, któremu lokal nie został przyznany. Okoliczność

ta nie może jednakże spowodować przyjęcia przy podziale majątku wspólnego

wartości lokalu nieodpowiadającej – ze względu na obciążenie go hipoteką –

rzeczywistej jego wartości. Gdyby dług zabezpieczony hipoteką został zaspokojony

przez małżonka, któremu lokal nie został przyznany, zajdzie potrzeba poszukiwania

stosownych rozwiązań dopuszczalnych przez prawo, chroniących interesy osób

zainteresowanych.

Sąd pierwszej instancji, a za nim Sąd Okręgowy, zastosowały prawidłową

metodę ustalenia wartości nakładów (w rozpoznawanej sprawie w istocie chodziło

o wydatki) dokonanych na majątek wspólny z majątku osobistego (odrębnego)

jednego z małżonków, gdy wartość przedmiotu, na który dokonany został nakład,

jest w chwili podziału majątku wspólnego inna niż w chwili dokonywania nakładu

(zob. w szczególności uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1990 r.,

III CZP 55/90, OSNCP 1991, nr 4, poz. 48 i orzeczenia powołane w jej

uzasadnieniu, a spośród najnowszego orzecznictwa – postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 października 2008 r., II CSK 203/08, niepubl.). Należy

jednakże zwrócić uwagę, że dla ustalenia wartości nakładów w chwili podziału

majątku wspólnego, wyrażona w procentach wartość nakładu z chwili jego

dokonania do wartości w tym czasie przedmiotu, na który nakład został dokonany,

powinna zostać odniesiona do wartości tego przedmiotu w chwili podziału majątku

wspólnego, zmienionej na skutek pogorszenia się jego stanu lub wskutek zmiany

cen. Przy ustaleniu wartości nakładów z majątku osobistego jednego z małżonków

na majątek wspólny nie można natomiast brać pod uwagę późniejszych nakładów

poczynionych przez małżonków z majątku wspólnego i nakładów poczynionych

przez osoby trzecie. Wzięcie ich pod uwagę prowadzi bowiem do zniekształcenia

wartości nakładów na majątek wspólny dokonanych z majątku osobistego jednego

z małżonków, gdy te ostatnie nakłady zostały poczynione wcześniej, a dla ustalenia

ich wartości zachodzi potrzeba odniesienia się do wartości przedmiotu, na który

nakłady zostały poczynione, w chwili podziału majątku wspólnego.

Nie można zatem odmówić racji skarżącej o ile zarzuca zaskarżonemu

postanowieniu

błędne

ustalenie

wysokości

nakładów

poczynionych

przez wnioskodawczynię i uczestnika postępowania z ich majątków osobistych

na majątek wspólny wobec przyjęcia ich wartości w chwili orzekania w odniesieniu

do mieszkania w stanie wykończonym, podczas, gdy nakłady dokonane zostały

na mieszkanie w stanie surowym, a jego wykończenie było wynikiem nakładów

poczynionych z majątku wspólnego małżonków.

Z przytoczonych powodów skarga kasacyjna, jako zasadna, podlega

uwzględnieniu. Ze względu na integralność rozstrzygnięć objętych postanowieniem

o podziale majątku wspólnego należało uchylić zaskarżone postanowienie w części

zmieniającej postanowienie

Sądu

pierwszej instancji,

oddalającej apelację

wnioskodawczyni i orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego i w tym

zakresie przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39815 § 1 zd. pierwsze, art.

108 § 2 w zw. z art. 39821, w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).