I CSK 204/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 204/18 POSTANOWIENIE Dnia 24 lipca 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Wojciech Katner w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Szefa Biura Ochrony Rządu obecnie Komendanta Służby Ochrony Państwa‎przeciwko W.W.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 lipca 2018 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej pozwanego ‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) nie obciąża pozwanego kosztami postępowania ‎ kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W wyniku rozpoznania apelacji powoda Skarbu Państwa - Szefa Biura Ochrony Rządu - obecnie Komendanta Służby Ochrony Państwa od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 maja 2014 r., Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2017 r. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanego W. W. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 122 667,36 złotych z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania z tytułu zwrotu nienależnie pobranego ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację przez pozwanego, będącego funkcjonariuszem b. Biura Ochrony Rządu z lokalu mieszkalnego.

Rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji opiera się na uznaniu, że potrzeby mieszkaniowe pozwanego były zaspokojone przez niego samego i nie pozostawał on osobą uprawnioną do zawarcia umowy w rozumieniu art. 83 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (dalej jako ustawa o BOR). Zawarł zatem nieważną umowę z dnia 30 grudnia 2004 r. o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z lokalu i stał się osobą bezpodstawnie wzbogaconą, a wypłacone świadczenie - nienależne, podlegające zwrotowi (art. 405 i 410 § 1 k.c.).

Pozostał bezpodstawnie wzbogacony, gdyż otrzymany ekwiwalent zużył na budowę domu jednorodzinnego postawionego na działce stanowiącej majątek odrębny żony (art. 409 k.c.).W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o BOR przez jego błędną wykładnię oraz art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o BOR i art. 405 w związku z art. 410 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postepowania kasacyjnego.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania ze względu na brak podstaw określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Przepis ten przewiduje możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w razie wystąpienia przynajmniej jednej z przesłanek:

1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania pełnomocnik skarżącego powołał się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazując, że istnieje potrzeba wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o BOR odnośnie do tego, czy uprawnienie funkcjonariusza BOR do ekwiwalentu pieniężnego występowało tylko w sytuacji, gdy nie korzystał on z uprawnienia do otrzymania lokalu w naturze, a jednocześnie jego potrzeby mieszkaniowe nie zostały zaspokojone w inny sposób.

Uzasadniając wniosek z powołaniem się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., skarżący dokonał jedynie własnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o BOR, pozostającej w opozycji do stanowiska Sądu drugiej instancji, znajdującego się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Podzielił się przy tym raczej swoimi wątpliwościami co do słuszności zaskarżonego wyroku, niż przeprowadził pogłębiony wywód prawniczy, z którego wynikałaby możliwość innej wykładni, niż dokonana w wyroku Sądu Apelacyjnego. To jednakże nie wystarczy do wykazania spełnienia przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jeżeli temu nie towarzyszy analiza poglądów doktryny oraz orzecznictwa, w tym zwłaszcza wykazanie rozbieżności w stanowisku sądów, a także porównanie z sytuacją prawną innych służb państwowych, w których jest podobne uprawnienie do lokalu mieszkalnego, jak w ustawie o BOR.

Zgłaszając wątpliwości pełnomocnik skarżącego powinien odnieść się do istniejącego orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 27 stycznia 2016 r., III PK 50/15 oraz wyrok z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 56/05) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r., I OPS 7/08). Niestety, tego nie uczynił, a wątpliwości pozwanego co do rozumienia wskazanego przepisu nieobowiązującej już ustawy o BOR zdają się wynikać z odmiennej oceny przez strony i przez Sąd orzekający w sprawie w drugiej instancji stanu faktycznego ustalonego w sprawie.Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnego orzeczenia sądowego, nie stanowi wszczęcia sprawy przed trzecią instancją sądową i wymaga dowiedzenia wystąpienia kwalifikowanych okoliczności związanych ze stosowaniem prawa przy ustalonym stanie faktycznym i przeprowadzonej ocenie dowodów.

Skoro przesłanki określone w art. 3989 § 1 k.p.c. nie zostały spełnione, nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.W tym stanie rzeczy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. należało orzec jak w postanowieniu, nie obciążając pozwanego kosztami postępowania kasacyjnego wobec powoda, uwzględniając szczególne okoliczności, w tym zwolnienie pozwanego z opłaty od skargi kasacyjnej (art. 102 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.). jw