I CSK 203/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 203/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Gminy S.

przy uczestnictwie B. K. i innych, o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 sierpnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Sądu

Rejonowego z dnia 16 stycznia 2009 r. i przekazuje sprawę

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wpisem z dnia 14 listopada 2008 r. referendarz sądowy w Sądzie

Rejonowym uwzględnił wniosek Gminy S. przez zamknięcie księgi wieczystej nr

[…] i założenie nowej księgi wieczystej nr […] dla nieruchomości położonej w

miejscowości B., obejmującej działki nr 326, 333, 334, 341, 346 i 347 w obrębie nr

3, o powierzchni 33315 m2 oraz ujawnił w dziale II współwłaścicieli w osobach

uczestników postępowania.

Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy, w uwzględnieniu

skargi uczestników A. i G. małżonków W., uchylił ten wpis i oddalił wniosek.

Apelacja Gminy oddalona została postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 10

sierpnia 2009 r., który przyjął, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

uchwała Rady Gminy nr XXXVI/410/2002 z dnia 7 lutego 2002 r. w przedmiocie

scalenia i podziału nieruchomości nie może stanowić podstawy wpisu do księgi

wieczystej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2007 r.

stwierdził, że uchwała ta podjęta została z naruszeniem prawa oraz wstrzymał jej

wykonanie. Sąd Okręgowy uznał, że z dniem wydania tego wyroku uchwała utraciła

moc prawną.

W skardze kasacyjnej Gmina S. powołała obie podstawy objęte art. 3983 §1

k.p.c. Naruszenia prawa materialnego upatruje w błędnej wykładni art. 94 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr

142, poz. 1591 ze zm.- dalej ust. sam.) w związku z art. 156 i art. 158 § 2 k.p.a. i

art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1070 ze zm. – dalej p.p.s.a.) oraz

w związku z art. 104 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261,

poz. 2603 ze zm. – dalej gosp. nieruch.) przez przyjęcie, z naruszeniem tych

przepisów, że skoro uchwała utraciła moc na skutek stwierdzenia jej niezgodności

z prawem, to w chwili wniosku nie stanowiła podstawy wpisu w księdze wieczystej.

Dowolna ocena dowodu z dokumentu urzędowego w postaci uchwały Rady Gminy

S., przekroczenie kognicji Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, błędne

przypisanie skutków ex tunc orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

oraz pominięcie w uzasadnieniu, że wstrzymanie wykonania uchwały utraciło moc z

chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia są następstwem naruszenia art. 626 1

§ 2 w związku z art. 244 § 2 , art. 233 i art. 328 § 2 k.p.c. Skarżąca domagała się

uchylenia kwestionowanego postanowienia, ewentualnie również postanowienia

Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zasługiwały na podzielenie zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Wyłączona została, stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c., możliwość objęcia podstawą

skargi kasacyjnej, przewidzianej art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzutów dotyczących

ustalenia

faktów.

Przepis

ten

nie

wskazuje

konkretnych

przepisów,

ale

niewątpliwym jest, że odnosi się do art. 233 k.p.c., który określa kryteria oceny

wiarygodności i mocy dowodów oraz dokonywania ustaleń faktycznych (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2010 r., II PK 132/09, niepubl., z dnia

16 listopada 2009 r., II UK 114/09, niepubl. oraz postanowienie z dnia 15 maja

2009 r., III CSK 338/08, niepubl.). Utrwalony został w orzecznictwie pogląd, że

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., a w odniesieniu do postanowienia sądu drugiej

instancji w związku z art. 391 § 1 k.p.c., którego skarżąca nie powołała, może

wyjątkowo wskazywać na podstawę naruszenia przepisów postępowania, jeśli braki

uzasadnienia są rażące i uniemożliwiają dokonanie oceny toku wywodu, który

doprowadził do wydania orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

8 października 2009 r., II CSK 153/09, niepubl., z dnia 4 marca 2010 r., I CSK

439/09, niepubl.). Takich nieprawidłowości nie dopuścił się Sąd drugiej instancji

w rozpoznawanej

sprawie.

Upadek

wstrzymania

wykonania

wyroku

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powstaje z mocy prawa, co wynika

z art. 152 p.p.s.a., a zatem nieobjęcie go ustaleniami faktycznymi nie miało wpływu

na treść postanowienia. Przepis art. 244 § 2 k.p.c. nie miał zastosowania

w rozpoznawanej sprawie, ponieważ Gmina, jako organ administracji publicznej,

nie jest organizacją samorządową. Nie było podstaw do przyjęcia, że Sąd

Okręgowy odmówił dokumentowi, obejmującemu podjętą uchwałę Rady Gminy,

charakteru dokumentu urzędowego, określonego w art. 244 § 1 k.p.c., czego nie

można

utożsamiać

z

oceną

konsekwencji

wyroku

Wojewódzkiego

Sądu

Administracyjnego, dotyczącego tej uchwały. Zarzut naruszenia art. 626 1 § 2 k.p.c.,

wyznaczającego krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego, nie

dotyczy zakresu kognicji sądu w tym postępowaniu.

Na podzielenie zasługiwał zarzut naruszenia art. 104 gosp. nieruch., art. 158

§ 2 k.p.a. i art. 94 ust. 2 ust. sam.

Podstawę prawną uchwały rady gminy o scaleniu i podziale nieruchomości

stanowi przepis art. 104 gosp. nieruch., który przewiduje kompetencje rady do jej

podjęcia, wymaganą treść oraz stwierdzenie, że uchwała jest podstawą do

zamknięcia księgi wieczystej, założenia nowej oraz ujawnienia w niej praw do

nieruchomości, które powstały w wyniku scalenia i podziału. Uchwała uzyskuje

przymiot prawomocności (ostateczności) z chwilą jej podjęcia, ponieważ możliwość

zaskarżenia jej do sądu administracyjnego (art. 101 ust. sam.) nie jest związana

z tokiem instancji. Wobec tego uchwała ma charakter prawokształtujący i wywiera

skutek rzeczowy z chwilą podjęcia. Konsekwencją wydania przez Wojewódzki Sąd

Administracyjny, w oparciu o art. 94 ust. 2 w związku z art. 101 ust. 4 ust. sam.,

wyroku stwierdzającego, że uchwała rady gminy jest niezgodna z prawem, wobec

braku możliwości stwierdzenia jej nieważności, jest to, że uchwała pozostaje

w obrocie prawnym oraz utrzymują się skutki wywołane jej wydaniem. Stosownie

bowiem do art. 94 ust. 2 zd. 2 ust. sam. traci ona moc prawną z dniem orzeczenia

o jej niezgodności z prawem. Nie ma podstaw do przyjęcia, że jest ona

bezskuteczna od samego początku. Przewidziane art. 94 ust. 2 zd. ust. sam.

odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania

administracyjnego dotyczy zarówno art. 156 i 158 § 2, ale przede wszystkim

art. 160, regulującego zasady odpowiedzialności odszkodowawczej, który uchylony

został z dniem 1 września 2004 r. Na taką wykładnię wymienionych przepisów

wskazuje, utrwalony już, pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniach

z dnia 7 czerwca 2000 r., III CKN 949/00 (OSNC z 2000 r., nr 12, poz. 228) oraz

III CKN 1024/00, niepubl., który podziela także Sąd Najwyższy w rozpoznawanej

sprawie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 398 15 § 1 k.p.c.

uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił postanowienia Sądów obu instancji i sprawę

przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 108

§ 2 w związku z art. 13 § 2 i art. 39821 k.p.c. temu Sądowi pozostawione zostało

orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.