I CSK 186/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 186/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku H. M.

przy uczestnictwie R. M., J. G. i Miasta W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 12 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania - Miasta W.

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 11 grudnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

apelację Miasta W. - uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia własności

nieruchomości w drodze zasiedzenia wszczętego wnioskiem

Rejonowy

H.

M. Sąd

postanowieniem z dnia 5 lipca 2006 r. uwzględnił ten wniosek i

stwierdził, że z dniem 27 maja 2005 r. H. M. i R. M. nabyły na współwłasność w

częściach równych po ½ każda z nich własność nieruchomości położonej przy ul.

B.10 w W.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że po drugiej wojnie światowej właścicielem

wskazanej nieruchomości był Skarb Państwa, który nabył swoje prawo na

podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279). Następnie, w dniu

27 maja 1990 r. nieruchomość przeszła na własność gminy […] (później miasto

stołeczne Warszawa) na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy

wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych (Dz.U. nr 32, poz. 191 ze zm.).

W dniu 15 grudnia 1956 r., na podstawie zawartej z J. i S. małżonkami C.

umowy zatytułowanej „umowa cesji" nieruchomość tę nabył F. M., ojciec

wnioskodawczyni i uczestniczki postępowania. Posiadanie przeszło na nabywcę w

dniu zawarcia umowy. F. M. uważał się za właściciela działki, korzystał z niej i

opłacał należności publicznoprawne. Dokonywał także remontów znajdującego się

na działce budynku. Razem z nim zamieszkiwały córki. R. M. do 1979 r., kiedy to

wyjechała do USA, a H. M. przez cały czas. R. także po wyjeździe przyjeżdżała na

działkę, pomagała ojcu zajmować się nią, a także partycypowała w kosztach

remontów. F. M. zmarł w 1996 r., a spadek po nim w częściach równych nabyły

obie córki.

W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że zostały spełnione przesłanki

nabycia własności w drodze zasiedzenia, przy czym - wobec nabycia posiadania

w złej wierze - zastosowanie ma termin trzydziestoletni (art. 172 § 2 k.c.). Ustalił,

że po śmierci F. M. samoistnymi posiadaczami nieruchomości stały się jego córki,

które do okresu własnego posiadania mogą doliczyć okres posiadania poprzednika

prawnego (art. 176 k.c.). Samoistne posiadanie wykonywane było przez obie córki,

gdyż R. M. po wyjeździe z Polski nie utraciła posiadania samoistnego. H. M.

wykonując faktyczne uprawnienia w stosunku do nieruchomości w części

zachowywała się jak właściciel, w części zaś jak dzierżycie!, faktycznie władając

częścią nieruchomości za siostrę.

Określając termin nabycia własności datą 27 maja 2005 r. Sąd Rejonowy

oparł się na art.1 pkt 34 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny (Dz.U. nr 55, poz. 321), którym uchylono art. 177 k.c. oraz na art. 10 tej

samej ustawy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji art. 177 k.c. należało rozumieć

w ten sposób, że w okresie jego obowiązywania samoistne posiadanie

nieruchomości stanowiącej własność państwową było pozbawione skuteczności

jako przesłanka zasiedzenia, ale jeżeli własność nieruchomości przeszła na inną

osobę „przywracana" była skuteczność prawna stanu faktycznego, jakim jest

posiadanie, w zakresie możliwości jej nabycia w drodze zasiedzenia. Artykuł 177

k.c. nie miał zastosowania do nieruchomości, które w chwili upływu czasu

potrzebnego do zasiedzenia nie stanowiły już własności państwowej. W dniu

27 maja 1990 r. nieruchomość przestała być własnością Skarbu Państwa (stała się

z mocy prawa własnością Gminy […]). Biorąc zaś pod uwagę treść art.10 ustawy z

dnia 28 lipca 1990 r. należało liczyć termin przedawnienia od dnia utraty przez

nieruchomość charakteru nieruchomości państwowej, a okres potrzebny do nabycia

własności skrócić o połowę. Stąd nabycie własności przez wnioskodawczynię i

uczestniczkę postępowania nastąpiło w dniu 27 maja 2005 r.

Oddalając

apelację

uczestnika

miasta W.

Sąd

Okręgowy podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji. Podkreślił, że ustalenia oraz ocena prawna

dokonana przez ten Sąd nie nasuwa zastrzeżeń, a zawarte w apelacji zarzuty nie

znajdują potwierdzenia. Potwierdził, powołując się na uchwałę składu 7 sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., III CZP 100/05 (OSNC 2006, nr 6,

poz. 95), że art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny

może

znaleźć

w

drodze

analogii

zastosowanie

do

sytuacji,

kiedy nieruchomość stanowiła własność państwa, ale przed upływem terminu

zasiedzenia utraciła charakter nieruchomości państwowej. Za Sądem Rejonowym

przyjął także, że siostrze wnioskodawczyni można przypisać status samoistnego

posiadacza, gdyż o istnieniu takiego posiadania decyduje nie faktyczne

wykonywanie władztwa nad rzeczą, ale możliwość takiego nią władania.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania - miasta W. oparta została na

podstawie naruszenia prawa materialnego. Skarżąca wskazuje naruszenie art. 172

w związku z art. 176 § 1 i 2 oraz w związku z art. 336 k.c. przez uznanie, że R. M.

była posiadaczem samoistnym; art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. w związku z

art. 172 i art. 176 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że zasiedzenie nieruchomości

nastąpiło w dniu 27 maja 2005 r., a nie w dniu 1 października 2005 r.; art.175 w

związku z art.123 § 1 pkt 1 k.c. przez przyjęcie, że nie nastąpiło przerwanie biegu

zasiedzenia, mimo że uczestniczka postępowania wytoczyła powództwo o wydanie

rzeczy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim

należy zauważyć, że nie mogą odnieść skutku zarzuty związane z dokonanymi

przez

Sądy

orzekające

ustaleniami

dotyczącymi

spełnienia

przez

wnioskodawczynię i jej siostrę przesłanek pozwalających na nabycie własności

nieruchomości w drodze zasiedzenia. Nie nasuwa zastrzeżeń w szczególności

ocena

sytuacji

R.

M. jako

samoistnego

współposiadacza

nieruchomości

stanowiącej przedmiot władania. Zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie

traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Przepis

ten stanowi przejaw zasady, że faktyczne władztwo nad rzeczą może być

wykonywane zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio. Jeszcze pod rządem dekretu

o prawie rzeczowym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że posiadacz oddający rzecz w

posiadanie zależne pozostaje posiadaczem w zakresie prawa własności (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1962 r., 4 CR 246/62, OSN 1963,

nr 6, poz. 131; orzeczenie to zachowało aktualność). W okolicznościach

rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z sytuacją nawet bardziej wyrazistą,

gdyż H. M. nie była posiadaczem zależnym, a jedynie dzierżycielem w zakresie

władztwa nad częścią posiadanej nieruchomości.

Nie budzi także zastrzeżeń przyjęta przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 10

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz jego

analogiczne zastosowanie do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Problem

zakresu stosowania tego przepisu oraz data, od której biegnie termin zasiedzenia

w sytuacji, gdy nieruchomość będąca wcześniej własnością Skarbu Państwa stała

się własnością innego podmiotu, został rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy

w uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 stycznia 2006 r., III CZP 100/05

(OSNC 2006, nr 6, poz. 95). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela

poglądy wyrażone w uzasadnieniu wskazanej uchwały oraz zawartą tam

argumentację, co czyni zbędnym ich powtarzanie. Wprawdzie w swojej treści

uchwała odwołuje się do sytuacji, gdy nieruchomość została zbyta na rzecz osoby

fizycznej, jednak istota problemu pozostaje niezmieniona i wyraża się w pytaniu,

czy utrata przez nieruchomość charakteru własności państwowej pod rządem art.

177 k.c. otwierała możliwość nabycia własności takiej nieruchomości w drodze

zasiedzenia. Pozytywna odpowiedź na tak postawione pytanie jest oczywista

w świetle przedstawionych wyżej wywodów.

W tej sytuacji oczywiście niezasadny jest zarzut nieuwzględnienia przez Sąd

drugiej instancji przerwania biegu terminu zasiedzenia na skutek wystąpienia przez

miasto W. z roszczeniem windykacyjnym. Wobec tego, że powództwo zostało

wytoczone po dniu 27 maja 2005 r. (co jest niesporne), nie mogło odnieść skutku

zamierzonego przez uczestnika postępowania. W dacie wytoczenia powództwa nie

był on już bowiem właścicielem spornej nieruchomości.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako

pozbawioną uzasadnionych podstaw (art. 39814 k.p.c.).

jz