I CSK 184/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 184/06

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku G. R.

przy uczestnictwie Syndyka Masy Upadłości Zakładów Mięsnych "R." S.A.

i "H." Spółki z o.o.

o wpis prawa użytkowania wieczystego i własności budynków i urządzeń,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 26 września 2005 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w L. z dnia 13 października 2004 r., i przekazuje

sprawę

temu

Sądowi

do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

i

Uzasadnienie

Wnioskodawca G. R. we wniosku z dnia 26 czerwca 2000 r. żądał dokonania

w księgach wieczystych nr […], prowadzonych przez Sąd Rejonowy w L. wpisu na

jego rzecz prawa wieczystego użytkowania nieruchomości oraz własności

budynków – w miejsce „A.” sp. z o.o., którego następca prawnym jest uczestnik

postępowania „H.” sp. z o.o., powołując jako podstawę wpisu umowę z dnia 16

czerwca 2000 r., na podstawie której wnioskodawca nabył od „A.” sp. z o.o.

wspomniane prawa. W tym czasie w księgach wieczystych jako użytkownik

wieczysty i właściciel budynków wpisane były Zakłady Mięsne „R.” S.A. Wprawdzie

wniosek o dokonanie wpisu prawa wieczystego użytkowania i własności budynków

na rzecz „A.” sp. z o.o. złożony został już w dniu 8 października 1999 r. jednak

wpisu tych praw do ksiąg wieczystych dokonano dopiero w dniu 9 czerwca 2004 r.

Sąd Rejonowy odmawiając postanowieniem z dnia 13 października 2004 r.

dokonania żądanego wpisu stwierdził, że skoro w chwili złożenia wniosku przez

wnioskodawcę „A.” sp. z o.o. nie była wpisana do księgi wieczystej jako użytkownik

wieczysty, to wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Innymi słowy dopóki wpis

użytkowania wieczystego na rzecz określonej osoby nie nastąpi, dopóty nie jest

możliwe rozporządzenie przez tę osobę tym prawem.

Sąd Okręgowy w K.złożoną od tego postanowienia apelację oddalił,

wskazując na ścisłe związanie mocy wstecznej wpisu prawa wieczystego

użytkowania z jego dokonaniem. Sąd Okręgowy podniósł, że ze względu na to

związanie nabywca prawa wieczystego użytkowania nie może po złożeniu wniosku

o dokonanie w księdze wieczystej wpisu nabytego prawa, ale przed dokonaniem

wpisu i ujawnieniem go jako uprawnionego z tytułu użytkowania wieczystego

rozporządzać tym prawem i dokonać jego zbycia. Umowa, na którą powołał się

wnioskodawca nie mogła zatem przenieść praw będących jej przedmiotem na

wnioskodawcę jako nabywcę, skoro „A.” sp. z o.o. jako zbywca nie był wpisany do

księgi wieczystej jako użytkownik wieczysty i właściciel budynków. Późniejsze

dokonanie wpisu użytkowania wieczystego na rzecz „A.” sp. z o.o. ze skutkiem od

daty złożenia wniosku jest bez znaczenia, bowiem nie może konwalidować umowy,

która miała przenieść prawo wieczystego użytkowania na rzecz wnioskodawcy.

Rozpoznając

skargę

kasacyjną

wnioskodawcy opartą

na

podstawie

naruszenia prawa materialnego – art. 29 u.k.w.h. oraz art. 27 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej jako „u.g.n.” (Dz. U. Nr

115, poz. 641 ze zm.) przez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że wpis

prawa użytkowania wieczystego ma charakter konstytutywny z dniem dokonania

wpisu, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota

zagadnienia

prawnego

w

niniejszej

sprawie,

które

wynika

z podniesionych zarzutów w skardze kasacyjnej, sprowadza się do udzielenia

odpowiedzi na pytanie: czy nabywca użytkowania wieczystego w drodze umowy

może przed dokonaniem wpisu na jego rzecz w księdze wieczystej jako

uprawnionego z tytułu użytkowania wieczystego, a po złożeniu wniosku

o dokonanie tego wpisu, skutecznie rozporządzić tym prawem /zbyć to prawo/?

Pytanie to powstaje w związku z treścią art. 27 zd. 2 in fine u.g.n., który stanowi,

że „/.../ przeniesienie tego prawa /użytkowania wieczystego/ w drodze umowy

wymaga wpisu w księdze wieczystej” w powiązaniu z art. 29 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece, który stanowi, że „Wpis w księdze wieczystej ma moc

wsteczną od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu, /..../”.

W art. 27 zd. 2 in fine u.g.n. wyrażono zasadę, że warunkiem koniecznym

przeniesienia użytkowania wieczystego jest wpis do księgi wieczystej. Oznacza to,

że wpis ten ma charakter konstytutywny. Z kolei art. 29 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece wiąże powstanie skutków prawnych wpisu z datą złożenia

wniosku o jego dokonanie. Odnieść się tu zatem należy do sformułowania tego

przepisu, że „wpis ma moc wsteczną”.

Przedstawione zagadnienie zarówno w doktrynie jak i w judykaturze nie jest

rozstrzygane jednolicie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przykładem jednego

stanowiska jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., II CKN

1220/00, OSP 9/02 poz. 123), w którym Sąd Najwyższy uznał, że nabywca

użytkowania wieczystego w drodze umowy nie może przed wpisem jego w księdze

wieczystej jako uprawnionego z tytułu użytkowania wieczystego, a po złożeniu

wniosku o dokonanie wpisu, skutecznie rozporządzać tym prawem (zbyć tego

prawa). Przykładem orzeczeń reprezentujących drugie, odmienne stanowisko, jest

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003,

nr 6, poz. 76) oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., II CK

208/05 (niepublikowane). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną przychyla się do tego drugiego stanowiska.

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu powołanej uchwały, treść art. 29

u.k.w.h. nakazuje przyjąć, że wpis użytkowania wieczystego wywiera skutek

wsteczny od daty złożenia wniosku o jego dokonanie, i z chwilą jego dokonania

powstaje

lub

przechodzi

na

nabywcę

prawo

użytkowania

wieczystego.

Konsekwencją tego jest np., że od tej chwili liczy się termin, na jaki prawo zostało

ustanowione. Od tej chwili jego nabywca może więc także rozporządzić nabytym

prawem. Skuteczność takiego rozporządzenia, dokonanego po złożeniu wniosku

o wpisanie nabywcy do księgi wieczystej a przed dokonaniem tego wpisu,

pozostaje wszakże w zawieszeniu, do chwili dokonania wpisu. Nie ma zaś podstaw

do podważania tej skuteczności w razie dokonania tego wpisu. Za przyjęciem

prezentowanego stanowiska przemawia również wykładnia funkcjonalna. Uznanie,

że powstanie użytkowania wieczystego lub przejście tego prawa następuje –

w razie dokonania wpisu nabywcy w księdze wieczystej – z chwilą złożenia wniosku

o dokonanie tego wpisu, pozwala bowiem zapobiec przypadkowości wynikającej

z tego, kiedy sąd wieczystoksięgowy dokona wpisu oraz pozwala uniknąć

niepewności co do sytuacji nabywcy użytkowania wieczystego, uniemożliwiającej

mu skuteczne rozporządzenie nabytym prawem.

Oznacza to, że Spółka „A., wobec wpisania jej w księdze wieczystej jako

uprawnionej z tytułu użytkowania wieczystego na skutek wniosku z dnia

8 października 1999 r. mogła po tym dniu, t.j. w dniu 16 czerwca 2000 r. skutecznie

rozporządzić tym prawem i zbyć go na rzecz wnioskodawcy. Z przytoczonych

względów, uznając skargę kasacyjną za usprawiedliwioną Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji (art. 39815 w zw. z art.13 § 2 k.p.c.).

jz