I CSK 1807/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 1807/23 POSTANOWIENIE 9 sierpnia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 9 sierpnia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa P.A. i M.A.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę i ustalenie,‎na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach‎z 14 grudnia 2022 r., I ACa 1672/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

UZASADNIENIE

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A. w W. powołała się na oczywistą zasadność skargi wyrażającą się w błędnym uznaniu, że łącząca strony umowa kredytu jest nieważna, a w konsekwencji błędnym oddaleniu apelacji w oparciu o założenie, że zakwestionowane przez powodów postanowienia umowne stanowią postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., a jednocześnie odnoszą się do przedmiotu świadczenia głównego określonego w umowie, zatem po ich eliminacji nie jest możliwe dalsze wykonywanie umowy.

Zgodnie z utrwalonym poglądem oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Jest tak wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka zaskarżenia. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.

Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., III CSK 311/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 83; z dnia 20 sierpnia 2014 r., ‎II CSK 77/14, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 91 i z dnia 15 czerwca 2018 r., ‎III CSK 38/18).W judykaturze Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej ‎z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

W konsekwencji postanowienia takie są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy, w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy w całości (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia ‎13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, ‎a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., ‎I CSK 3629/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

Za podstawę upadku umowy przyjmuje się w takiej sytuacji art. 58 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego ‎z dnia 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z dnia 25 lipca 2023 r., ‎II CSKP 1487/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23).Klauzule przeliczeniowe (spreadowe, kursowe) są zarazem ściśle związane z postanowieniami wyrażającymi ryzyko walutowe, ponieważ klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli określającej sposób przeliczenia zobowiązań stron w celu ustalenia ich wysokości. Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje tym samym na istotę drugiego, nie mogą one zatem stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341 i nawiązujący do tego stanowiska wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, ‎a ponadto wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, ‎z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22‎i z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo)Zauważyć należy również, że dokonanie przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju typami kredytu oferowanymi przez bank, w tym wybór kredytu powiązanego z walutą obcą, nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych w rozumieniu art. 3851 § 3 k.c., nie świadczy bowiem o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą zawiera ‎z bankiem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., ‎II CSKP 1027/22).

Ewentualne zastąpienie nieuczciwych klauzul umownych odwołaniem do przepisów dyspozytywnych wchodzi natomiast w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2023 r., ‎II CSKP 303/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., ‎I CSK 1669/22 oraz powołane tam orzecznictwo). Stanowisko Sądu Apelacyjnego wpisywało się w zreferowaną linię orzeczniczą;

Sąd Apelacyjny wyjaśnił również, dlaczego kwestionowane postanowienia umowy uznał za niejednoznaczne, co otwierało drogę do kontroli ich abuzywności. Wywody wniosku nie stwarzały w tym kontekście podstaw do uznania, iżby zaskarżony wyrok był wadliwy, a tym bardziej by był on nieprawidłowy w stopniu elementarnym i widocznym prima vista, czego wymaga przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Należało zatem odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, ‎art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.G.)[ms] ‎