I CSK 170/25 · Sąd Najwyższy

I CSK 170/25 POSTANOWIENIE 22 października 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Małgorzata Manowska na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa E.P. i R.P.‎przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.‎o ustalenie i zapłatę,‎na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie ‎z 21 marca 2024 r., VI ACa 1772/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz E.P. i R.P. kwotę po 1 350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. (R.N.)

UZASADNIENIE

Pozwem z 7 listopada 2019 r. skierowanym przeciwko Bankowi spółki akcyjnej w W. E.P. i R.P. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe nr […] z 10 stycznia 2005 r. zawarta przez powodów z pozwanym jest nieważna na podstawie art. 58 k.c. w zw. z art. 189 k.c. albo unieważnienie umowy na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 10 807,80 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po doręczeniu pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie na wypadek nie uznania żądania opisanego w punkcie I zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 34 588,75 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty wskutek uznania niektórych postanowień za abuzywne w rozumieniu art. 3851 k.c. i tym samym bezskuteczne wobec powodów.Wyrokiem z 28 września 2022 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo E.P. i R.P. przeciwko Bank spółki akcyjnej w W. Sąd I instancji uznał, że umowa kredytu indeksowanego kursem CHF zawarta pomiędzy stronami nie może być uznana za nieważną ze względu na określenie świadczeń stron poprzez zastosowanie klauzul indeksacyjnych.Od wyroku Sądu I instancji apelację wnieśli powodowie, skutkiem czego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że ustalił, iż umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 10 stycznia 2005 r. pomiędzy powodami R.P. i E.P., a B.1 Spółką Akcyjną, którego następcą prawnym jest pozwany Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest nieważna.Od wyroku Sądu II instancji skargę kasacyjną wniósł pozwany, wskazując na istnienie w sprawie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 ‎pkt 2 k.p.c.), tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. Zdaniem skarżącego w orzecznictwie istnieją rozbieżności odnoszące się do konsekwencji przyjęcia, że klauzula indeksacyjna ma charakter abuzywny, należy zatem te rozbieżności usunąć.

Ponadto należy ocenić i przesądzić, czy możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel kursowych i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów. Zdaniem skarżącego jedyną możliwością przywrócenia równowagi kontraktowej stron jest poszukiwanie nowego miernika służącego do waloryzacji zobowiązania wynikającego z ważnego stosunku prawnego – umowy kredytu.Skarżący wnosił, aby jednoznacznie przesądzić, czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c., w brzmieniu nadanym nowelizacją z 23 października 2008 r.Zdaniem skarżącego istotą sprawy jest zatem ocena skutków stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych i mimo że kwestia była ta kilkakrotnie podejmowana przez Sąd Najwyższy, nie usunęło to jednak wątpliwości niektórych składów orzekających w sądach powszechnych i wciąż powoduje rozbieżności w orzecznictwie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżącego obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie ilości przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a nie jest przecież jego zadaniem dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;

‎z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; ‎z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).Skarga kasacyjna nie spełnia tych wymagań, gdyż wykładnia ‎art. 3851 § 1 i 2 k.c. była wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego (czego skarżący nie dostrzegł) i obecnie nie budzi wątpliwości we wskazanym ‎w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zakresie. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).

Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, o czym mowa w art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. Natomiast art. 3 ‎ust. 1 dyrektywy 93/13 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (zob. np. wyroki ‎SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;

‎z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; ‎z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). W orzeczeniach tych wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. m.in. wyrok z 22 stycznia 2025 r., ‎II CSKP 208/24).Ponadto należy przypomnieć, że ochrona przyznana przez dyrektywę 93/13 nie może być ograniczona jedynie do okresu wykonania umowy zawartej z konsumentem przez przedsiębiorcę, ale obowiązuje również po wykonaniu tej umowy.

Tak więc o ile w przypadku stwierdzenia nieważności zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą umowy z powodu nieuczciwego charakteru jednego z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego, o tyle musi się to odbyć z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności przez zapewnienie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby w braku zaistnienia takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22, ‎M.B. i in.).

W tym też kontekście należy rozważać aspekt „utrzymania” umowy przez wprowadzenie rozwiązań z innych przepisów Kodeksu cywilnego (średni kurs NBP – art. 358 § 2 k.c.), czy w ogóle innych ustaw (np. art. 41 Prawa wekslowego, jak sugeruje skarżący).Powyższe rozważania pozostają zgodne z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), zgodnie z którą m.in. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Ponadto w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.Wobec powyższego nie można uznać, że przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do art. 98 § 1 i 3 i art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.Małgorzata Manowska(M.M.)[a.ł] ‎