I CSK 167/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 167/06

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku B. S. s. S.

przy uczestnictwie […]

o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania R. S.

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 23 czerwca 2005 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w G. z dnia 21 lutego 2005 r. i oddala wniosek,

2. ustala, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania

związane ze swoim udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił

apelację uczestnika postępowania B. S. od postanowienia Sądu Rejonowego w G.

z dnia 21 lutego 2005 r., którym Sąd ten dokonał zmiany postanowienia

stwierdzającego nabycie spadku po H. S. zmarłej w dniu 30 maja 2000 r. przez R.

S. na podstawie testamentu. Sąd Rejonowy stwierdził nabycie spadku na

podstawie ustawy przez męża zmarłej B. S. oraz jej dzieci A. S., B. J. S. i R. S. - po

¼ części.

Dokonując zmiany prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie

spadku Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawca B. S., mąż spadkodawczyni, złożył

wniosek o zmianę postanowienia przed upływem roku od dnia rozprawy, na której

ustalono istotne okoliczności sprawy. Jednocześnie swoje żądanie zmiany oparł na

podstawie, której nie mógł powołać w zakończonym postępowaniu, gdyż z powodu

podeszłego wieku nie uczestniczył w rozprawie, a ponadto nie miał świadomości,

że sprawa spadkowa musi dotyczyć całości spadku i był przekonany, iż

postępowanie dotyczy jedynie nabycia garażu, który w testamencie wymieniła

spadkodawczyni. Pomiędzy uczestnikami niesporna była okoliczność, że budynek

gospodarczy, którym spadkodawczyni rozrządziła w testamencie stanowi niewielką

część spadku, a ponadto jest tylko jednym z naniesień na większej nieruchomości,

a nie odrębną rzeczą.

Apelacja uczestniczki A. S. została oddalona, gdyż Sąd drugiej instancji

podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że nieobecność wnioskodawcy na

rozprawie, po której zapadło postanowienie w sprawie I Ns …/03, spowodowana

nie dającymi się usunąć przeszkodami, stanowiła przyczynę niemożliwości podjęcia

przez niego skutecznej obrony swoich interesów.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania R. S. zawiera zarzut naruszenia

art. 679 § 1 k.p.c. z uwagi na niespełnienie wymienionej w tym

przepisie

przesłanki pozwalającej uczestnikowi prawomocnie zakończonego postępowania

o stwierdzenie nabycia spadku wystąpienie o zmianę tego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustalenie przez sąd prawidłowego porządku dziedziczenia jest tak istotną

kwestią, że ustawodawca dopuścił możliwość zweryfikowania tego porządku mimo

ustalenia go prawomocnym postanowieniem sądu. Wprowadza jednak szczególny

tryb postępowania stanowiąc w art. 679 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., że

przeprowadzenie dowodu, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku

nie jest spadkobiercą lub że jej udział jest inny niż stwierdzony, może być

przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia

nabycia spadku. Wniosek o wszczęcie postępowania może zgłosić każdy

zainteresowany (art. 679 § 2 k. p. c.), nie wyłączając osoby, która była uczestnikiem

zakończonego prawomocnie postępowania. Osoba taka musi jednak spełnić dwie

przesłanki: swoje żądanie oprzeć na podstawie, której nie mogła powołać w toku

zakończonego postępowania oraz wystąpić z wnioskiem przed upływem roku od

dnia, w którym uzyskała tę możność.

W rozpoznawanej sprawie B. S. mąż spadkodawczyni był uczestnikiem

postępowania o stwierdzenie nabycia spadku toczącego się przed Sądem

Rejonowym w G. pod sygnaturą I Ns …/03, gdyż - co jest niesporne - wiedział o

toczącym się postępowaniu i został zawiadomiony o terminie rozprawy.

Okoliczność, że w rozprawie tej nie uczestniczył i że nastąpiło to na skutek nie

dających się usunąć przeszkód, nie zmienia oceny jego sytuacji procesowej.

Jak bowiem

wskazał

w postępowaniu, a

już

Sąd

Najwyższy

chodzi

o

formalny

udział

nie stopień aktywności, bierność czy nawet całkowitą

bezczynność zainteresowanego (tak postanowienie SN z dnia 4 lutego 2000 r.,

II CKN 740/98, niepubl.).

W rozważanej sytuacji niezbędną przesłanką skutecznego domagania się

zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest oparcie swojego żądania

na podstawie, która nie mogła być powołana w toku postępowania. Niemożliwość

powołania polega na tym, że uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia

spadku nie był świadom występowania określonej okoliczności mającej wpływ na

krąg spadkobierców lub wielkość przysługujących im udziałów, a wiadomość taką

uzyskał już po wydaniu przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Chodzi o okoliczności takie jak ujawnienie się jeszcze jednego spadkobiercy czy

testamentu, o którym poprzednio nie wiedziano. Poza kręgiem takich okoliczności

pozostaje brak wiedzy uczestnika o skutkach

prawnych zawarcia przez

spadkodawcę w testamencie określonych rozrządzeń, takich jak ograniczenie treści

tej czynności prawnej jedynie do ustanowienia zapisu (jak w rozpoznawanej

sprawie).

Za powyższym stanowiskiem przemawia wyjątkowy charakter uregulowania

zawartego w art. 679 k.p.c. Wydanie postanowienia stwierdzającego nabycie

spadku przez określony krąg osób poprzedza przeprowadzenie postępowania,

w którym obowiązek ustalenia rzeczywistego kręgu spadkobierców został nałożony

na sąd wyraźnym uregulowaniem (por. art. 670 k.p.c.). Skutki zaś takiego

stwierdzenia są daleko idące (por. art. 1025 § 2, art. 1027 i 1028 k.c.)

i dopuszczenie możliwości zmiany prawomocnego postanowienia musi zostać

ograniczone, zwłaszcza gdy z wnioskiem występuje osoba, która była uczestnikiem

wcześniejszego postępowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji kierując się treścią

art. 39816 k.p.c. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c.

db