I CSK 1621/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 1621/22 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Beata Janiszewska w sprawie z powództwa F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.‎przeciwko Z. Z. i J. Z.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym 15 grudnia 2022 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie,‎na skutek skargi kasacyjnej Z. Z.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 26 sierpnia 2019 r., sygn. akt VI ACa 512/18, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Z. Z. na rzecz F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego;

3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego T. S. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu Z. Z. UZASADNIENIEPozwany Z. Z. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, oddalającego apelację pozwanych Z. Z. i J. Z. w sprawie o zapłatę z powództwa F. sp. z o.o. w W..Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Podniósł przy tym, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ma stanowczej wypowiedzi dotyczącej tego, w jakim momencie powstaje szkoda związana z faktem powstania po stronie poszkodowanego, wskutek zdarzenia szkodzącego, zobowiązania wobec osoby trzeciej – czy jest to chwila powstania zobowiązania, jego wymagalności czy spełnienia świadczenia.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami w ich stosowaniu (postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz 24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17). Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15).Wbrew stanowisku skarżącego opisana przez niego kwestia była przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa.

Już w przywołanej przez pozwanego uchwale Sądu Najwyższego z 10 lipca 2008 r., III CZP 62/08, wyraźnie wskazano, że pojęcie straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. obejmuje także wymagalne zobowiązanie poszkodowanego wobec osoby trzeciej. W uzasadnieniu tego orzeczenia istotnie zauważono, że „nie ma stanowczej wypowiedzi odnośnie do tego, jakim warunkom musi odpowiadać zobowiązanie, aby można było je uznać za szkodę” – skoro jednak pozwany odwołuje się do uzasadnienia tej uchwały, to powinien był zwrócić uwagę na to, że w dalszej części motywów orzeczenia Sąd Najwyższy wyraził jednoznaczny pogląd w omawianej kwestii, co znalazło także wyraz w przytoczonej wyżej sentencji tej uchwały.

Pogląd, zgodnie z którym szkoda powstaje już w chwili, w której zaciągnięte przez poszkodowanego zobowiązanie wobec osoby trzeciej stało się wymagalne, jest szeroko akceptowany w orzecznictwie (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 17 lipca 2009 r., IV CSK 163/09, 11 lipca 2014 r., III CSK 245/14, 25 stycznia 2018 r., IV CSK 215/17 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 13 marca 2020 r., III CZP 63/19). W związku z tym należy przyjąć, że pojęcie szkody w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. nie budzi wątpliwości, o których mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał oczywistą zasadność skargi.

Podniósł przy tym, że Sąd drugiej instancji nie dostrzegł nieważności części umowy stron, wynikającej z przydania powódce możliwości jednostronnego decydowanie o wysokości zobowiązania pozwanych i niemożności zweryfikowania wysokości tego zobowiązania w oparciu o obiektywne kryteria. Zdaniem pozwanego stan taki jest sprzeczny z zasadą swobody umów (art. 3531 k.c.) i narusza istotę stosunku zobowiązaniowego, gdyż wprowadza do niego element nadrzędności jednej ze stron bez odwołania się do jakichkolwiek obiektywnych kryteriów.Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić odpowiednie argumenty (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Wywody skarżącego nie przekonują o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Stanowisko pozwanego jest bowiem efektem własnej, nieprzyjętej w sprawie przez Sąd drugiej instancji, wykładni postanowienia umownego, zgodnie z którym powódka miała prawo do „obciążenia Korzystającego wszelkimi opłatami nie wymienionymi w Harmonogramie Opłat, a poniesionymi przez Finansującego w związku z realizacją umowy lub przedmiotem leasingu”. Sąd Apelacyjny nie przyjął, by powódka mogła, jak twierdzi skarżący, jednostronnie decydować o wysokości zobowiązania korzystającego.

Zwalczane w skardze kasacyjnej stanowisko nie ma zatem związku ze sprawą. Przedstawiona przez pozwanego wykładnia przytoczonego tu postanowienia umownego nie może być uznana za prima facie trafną. Postanowienie to przydaje jedynie powódce możliwość obciążenia pozwanego opłatami, które zostały „poniesione w związku z realizacją umowy lub przedmiotem leasingu”. Jest zatem oczywiste, że nie chodzi o możliwość dowolnego kształtowania wysokości zobowiązania korzystającego przez finansującą. Przytoczone w skardze kasacyjnej wypowiedzi orzecznictwa, mające rzekomo świadczyć o oczywistej zasadności skargi, w każdym z cytowanych przypadków dotyczą relacji kontraktowych dalece odmiennych od tej, która była przedmiotem sprawy.Argumentacja wspierająca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie odnosiła się zatem do rzeczywistego stanowiska sądu, lecz została oparta na własnym postrzeganiu treści stosunku prawnego stron, wobec czego nie mogła świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Jednocześnie treść kwestionowanego przez pozwanego postanowienia nie świadczy o tym, by było ono w oczywisty sposób dotknięte sankcją nieważności, a tylko taki stan rzeczy pozwalałby na przyjęcie, że wystąpiła oczywista zasadność skargi kasacyjnej. Pozwany nie wyjaśnił bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, dlaczego przedmiotowe uregulowanie obowiązku odszkodowawczego miałoby nie mieścić się w ramach dopuszczanych przez art. 3531 k.c.Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego skarżącego z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.