I CSK 16/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 16/06

POSTANOWIENIE

Dnia 17 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Stanisław Dąbrowski

w sprawie z powództwa „L.”

Spółki z o.o. w M.

przeciwko „K. Bank” S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 maja 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 sierpnia 2005 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Okręgowego w W. z dnia 16 marca 2005 r.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 16 marca 2005 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił

pozew L. przeciwko K. Bank S.A., przyjmując, że rozstrzygnięcie sprawy należy do

sądu polubownego. Sąd Okręgowy nie uwzględnił argumentu strony powodowej, że

zapis na sąd polubowny jest nieważny. Uznał bowiem, że nie jest uprawniony do

badania ważności takiego zapisu. Stanowisko Sądu pierwszej instancji podzielił

Sąd Apelacyjny, który postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2005 r. oddalił zażalenie

strony powodowej.

W skardze kasacyjnej powodowa spółka, zarzucając w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej naruszenie art. 697 § 2, art. 711 i 712 oraz art. 202 k.p.c.,

wnosiła

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

postanowienia

Sądu

Okręgowego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W odpowiedzi na skargę strona pozwana wniosła o odmówienie przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie w całości, oraz

o zasądzenie

kosztów postępowania

kasacyjnego

według

obowiązujących

przepisów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Do oceny trafności zaskarżonego orzeczenia zastosowanie mają przepisy

kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed wejściem

w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego (Dz.U. Nr 17, poz. 1478).

Wbrew stanowisku Sądów pierwszej i drugiej instancji, sąd rozpoznający

zarzut istnienia zapisu na sąd polubowny był uprawniony do dokonania oceny

ważności tego zapisu.

Zgodnie z art. 199 § 1 pkt 4 k.p.c., sąd odrzuca pozew, jeżeli rozstrzygnięcie

sprawy należy do sądu polubownego. Odrzucenie pozwu z tego powodu wymaga

zgłoszenia przez pozwanego należycie uzasadnionego zarzutu przed wdaniem się

w spór co do istoty sprawy (art. 202 zd. pierwsze). Samo jednak zgłoszenie zarzutu

istnienia zapisu na sąd polubowny nie może w żadnym wypadku stanowić

podstawy odrzucenia pozwu. Dla wywołania takiego skutku zarzut musi być

zasadny, co podlega ocenie sądu. O istnieniu obowiązku sądu badania zapisu na

sąd polubowny przesądzają następujące argumenty. Po pierwsze, z art. 199 § 1 pkt

4 k.p.c. wynika, że odrzucenie pozwu następuje, gdy rozstrzygnięcie sprawy należy

do sądu polubownego. Rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego tylko

wówczas, gdy spór objęty jest zapisem na sąd polubowny, przy czym nie ulega

wątpliwości, że zapis ten musi być ważny. Należy również stwierdzić, że do sądu

należy ocena, czy zachodzą przesłanki odrzucenia pozwu. W konsekwencji przyjąć

trzeba, że rzeczą sądu jest wyjaśnienie, czy rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu

polubownego, co obejmuje również ocenę ważności zapisu. Po drugie, za

uznaniem kompetencji sądu do badania ważności zapisu na sąd polubowny

przemawia wzgląd na ekonomię procesową. Zaaprobowanie poglądu Sądów obu

instancji o dopuszczalności zajmowania się kwestią ważności zapisu na sąd

polubowny dopiero w ramach rozpoznawania skargi o uchylenie wyroku tego sądu

prowadziłoby bowiem do konieczności wytoczenia powództwa przed sądem

polubownym nawet wówczas, gdyby od początku nie budziło wątpliwości, że zapis

taki nie jest ważny. Po trzecie wreszcie, należy podkreślić, że powołaną wyżej

ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. do kodeksu postępowania cywilnego dodano przepis

art. 1165 § 2 wyłączający odrzucenie pozwu lub wniosku o wszczęcie

postępowania nieprocesowego w razie wniesienia do sądu sprawy dotyczącej

sporu objętego zapisem na sąd polubowny w sytuacjach, gdy zapis na sąd

polubowny jest nieważny, bezskuteczny, niewykonalny albo utracił moc, jak również

wtedy, gdy sąd polubowny orzekł o swej niewłaściwości. Dodanie przytoczonego

przepisu jest wyrazem zaaprobowania przez ustawodawcę kompetencji sądu do

badania zapisu na sąd polubowny po podniesieniu odpowiedniego zarzutu przez

pozwanego. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że uprawnienie takie jeszcze na

gruncie poprzedniego stanu prawnego można było wywieść z przepisów

regulujących odrzucenie pozwu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

25 sierpnia 2004 r., IV CK 144/04, niepubl.).

Na marginesie wskazać trzeba na niekonsekwencję w argumentacji Sądu

Apelacyjnego, który – negując swoją kompetencję do oceny ważności zapisu na

sąd polubowny – rozważał jednak także problem obowiązywania tego zapisu.

Z podanych względów należało uznać, że Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny,

odmawiając dokonania oceny ważności zapisu na sąd polubowny, nie rozpoznały

istoty sprawy. Zaszła zatem konieczność uchylenia postanowień wydanych przez

oba te Sądy (art. 39815 § 1 k.p.c.).

db