I CSK 148/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 148/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa "O." Spółki z o.o.

przeciwko K.O.

o ustalenie i uznanie umowy za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz

pozwanej

kwotę

3600

postępowania kasacyjnego.

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowej Spółki

od wyroku oddalającego powództwo, które ostatecznie ograniczone zostało do

żądania o ustalenie, pozwana jest solidarnie odpowiedzialna z A.W. za jego

zobowiązania w stosunku do strony powodowej, wynikające ze szczegółowo

opisanych orzeczeń sądowych. Jako podstawę prawną żądania strona powodowa

wskazała art.189 k.p.c. w zw. z art. 554 k.c. i art. 415, 422 i 441 § 1 k.c.

Według dokonanych ustaleń, A.W. (brat pozwanej) jako przedsiębiorca

uzyskał z banku kredyt obrotowy w formie linii kredytowej odnawialnej w wysokości

1 000 000 zł. W dniu 10 listopada 1999 r. pozwana zawarła z A.W. umowę, na

podstawie której zobowiązała się do przejęcia tego kredytu za zabezpieczeniem w

postaci zawartej w dniu 31 grudnia 1999 r. umowy przewłaszczenia towarów i

środków trwałych firmy „A.” sp. z o.o., prowadzonej przez A.W., a także umowy

sprzedaży udziałów, posiadanych w tej spółce przez A.W., a ponadto zawartej w

dniu 17 stycznia 2000 r. umowy sprzedaży udziału 3/8 w prawie użytkowania

wieczystego

gruntu

i prawie

własności

budynku

szczegółowo

opisanej

nieruchomości. Umowa przejęcia długu kredytowego zawarta została w dniu 22

marca 2000 r. między wierzycielem a pozwaną, jako przejemcą, przy udziale

dłużnika (brata pozwanej).

Powyższych ustaleń oraz oceny prawnej umowy z dnia 17 stycznia 2000 r.,

Sąd Apelacyjny dokonał pod kątem zgłoszonego w pozwie roszczenia o uznanie tej

umowy za bezskuteczną wobec strony powodowej (art. 527 k.c.). Sąd Apelacyjny

stwierdził, że nie została zawarta w celu pokrzywdzenia strony powodowej.

Powództwo w zakresie tego żądania zostało skutecznie cofnięte i nie stanowi już

przedmiotu sporu.

Dokonując prawnej oceny umowy przewłaszczenia środków trwałych

i towarów, Sąd Apelacyjny podniósł, że strona powodowa nie kwestionowała jej

ważności ani skuteczności twierdząc jedynie, że umowa ta ukryła czynność prawną

zbycia przedsiębiorstwa. Z twierdzenia tego strona powodowa wywodziła żądanie

ustalenia, że pozwana jako nabywczyni przedsiębiorstwa odpowiada z A.W. jako

zbywcą, solidarnie, za jego zobowiązania. Wskazana podstawa faktyczna żądania,

którym sąd jest związany, nie pozwalała na uwzględnienie takiego żądania. Sąd

Apelacyjny podniósł ponadto, że w zakresie tego roszczenia strona powodowa nie

wykazała interesu prawnego. Przeciwko pozwanej jako nabywcy przedsiębiorstwa

strona powodowa mogła bowiem wystąpić z roszczeniem o ustalenie przejścia

obowiązku, a po zmianach w kodeksie postępowania cywilnego wprowadzonych

ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. – może wykazywać przejście obowiązku na pozwaną

w postępowaniu klauzulowym (art. 789 w zw. z art. 788 k.p.c.).

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia przepisów

postępowania, tj. art. 378 § 1, 328 § 2, art. 385 i art. 789 w zw. z art. 788 k.p.c.,

a także naruszenia prawa materialnego, tj. art.189 k.p.c. przez błędną jego

wykładnię, polegającą na „ograniczeniu rozważań wyłącznie do przejęcia

obowiązku prawnego z art. 554 k.c. przez nabywcę przedsiębiorstwa jako źródle

odpowiedzialności solidarnej pozwanej wobec powoda ze zbywcą przedsiębiorstwa

(...) z całkowitym pominięciem art. 415, 422 i 441 § 1 k.c. jako szerszego,

samoistnego i uzasadnionego źródła roszczenia powoda”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Strona powodowa jako źródło żądania, polegającego na ustaleniu,

że pozwana odpowiada z A.W. solidarnie za jego długi, wskazała umowę z dnia

31 grudnia 1999 r. Jest kwestią bezsporną, że długi A.W., w stosunku do strony

powodowej, powstały przed zawarciem tej umowy. Ich źródłem były zdarzenia, z

którymi pozwana nie miała nic wspólnego. Strona powodowa nie powołała się na

żadne inne zdarzenie, które mogłoby stanowić źródło jej solidarnej razem z A.W.

odpowiedzialności za jego długi. Nie są nimi pozostałe umowy powołane w

podstawie faktycznej badanej przez Sąd Apelacyjny, skoro nie dotyczyły one długu

A.W. w stosunku do strony powodowej, lecz długu wynikającego z kredytu

bankowego.

Wobec tego, że strona powodowa nie kwestionowała ważności ani

skuteczności umowy z dnia 31 grudnia 1999 r., to jej zawarcie nie mogło być

kwalifikowane w kategoriach popełnienia czynu niedozwolonego. Gdyby nawet

zawarcie wzmiankowanej umowy miało prowadzić do odpowiedzialności z tytułu

czynu niedozwolonego, to byłaby to odpowiedzialność pozwanej za szkodę

wyrządzoną tym czynem, nie zaś odpowiedzialność za wcześniejsze długi A.W.

Stron powodowa nie wykazała związku przyczynowego między zawarciem tej

umowy a wcześniej powstałymi zobowiązaniami A.W. w stosunku do strony

powodowej.

Powołany

w

skardze

kasacyjnej

zarzut

nie

rozważenia

odpowiedzialności pozwanej w płaszczyźnie art. 415, 422 i 441 § 1 k.c., jest więc

nie tylko bezzasadny, ale wręcz niezrozumiały.

Wobec tego, że strona powodowa twierdziła, że wspomniana umowa była

w istocie

umową,

na

podstawie

której

pozwana

nabyła,

a

A.W.

zbył

przedsiębiorstwo, podstawą prawna solidarnej odpowiedzialności pozwanej za długi

A.W., przy założeniu, że wynikały one z zobowiązań związanych z prowadzeniem

przedsiębiorstwa, mógł być – obowiązujący w tym czasie - art. 526 k.c. (aktualnie

art. 554 k.c.). Dokonane w sprawie ustalenia, które nie zostały zakwestionowane w

skardze kasacyjnej nie uzasadniają prezentowanej przez stronę skarżącą tezy, że

na podstawie umowy z dnia 31 grudnia 1999 r. doszło do zbycia przedsiębiorstwa.

Była to umowa przewłaszczenia towarów i środków trwałych przedsiębiorstwa nie

zaś jego zbycia. Strona skarżąca nawet nie zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu

naruszenia art. 526 k.c. przez jego niezastosowanie, co wskazuje, że nie w tej

podstawie prawnej dopatruje się odpowiedzialności pozwanej.

Podstawy takiej nie może stanowić art.189 k.p.c., ale nie dlatego – jak uznał

Sąd Apelacyjny - że konkurencyjne dla art.189 k.p.c. są przepisy art. 789 w zw.

z art.788 k.p.c., lecz z tego wyłącznie względu, że zawarcie umowy z dnia

31 grudnia 1999 r., ani inne ustalone w sprawie okoliczności faktyczne, nie mogą

być źródłem zobowiązania pozwanej wobec strony powodowej.

Z

przytoczonych

względów

skargę

kasacyjna

usprawiedliwionych podstaw należało oddalić (art. 39814 k.p.c.).

jako

pozbawioną