I CSK 144/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 144/06

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku E.R.

przy uczestnictwie Z.P., K.Ś., G.F., "K." Spółki z o.o. i „A.“ w B.

o nabycie własności samochodu przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 30 września 2004 r. oddalił

wniosek wnioskodawczyni E.R. o stwierdzenie nabycia przez nią w drodze

zasiedzenia własności samochodu osobowego marki Mercedes Cabrio 300 SL o

numerze rejestracyjnym [...]. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące

ustalenia:

W dniu 19 listopada 1996 r. w C., na terenie Czech, Z.P. nabył, przy udziale

pośrednika M.D., od nieustalonej osoby samochód osobowy marki Mercedes

Cabrio 300 SL za 5900 DM. Pojazd był nieznacznie uszkodzony w przedniej części.

Sprowadzeniem pojazdu do Polski i jego naprawą zajął się pośrednik, stąd też Z.P.

nie badał dokumentów pojazdu, ani nie interesował się osobą jego zbywcy. W lutym

1997 r. Z.P. odebrał dostarczony przez pośrednika samochód i zapłacił mu

umówioną cenę 30.000 DM. Nie zarejestrował jednak go na siebie, lecz w dniu

10 lutego 1977 r. zbył go Spółce z o.o. „K.”, w imieniu której umowę podpisywał

jego bliski współpracownik K.Ś. W umowie wskazano cenę 30.000 zł, ale w

rzeczywistości wynosiła ona 30.000 DM. Samochód był użytkowany zarówno przez

Ś., jak i przez P. W dniu 2 grudnia 1999 r. samochód został kupiony od Spółki „K.”

przez K.Ś. za 30.000 zł, który użytkował go do stycznia 2001 r., kiedy sprzedał go

wnioskodawczyni za 30.000 zł. W dniu 2 marca 2001 r. samochód został

zatrzymany

i

odebrany

od

wnioskodawczyni

przez

Policję,

w

związku

z prowadzonym dochodzeniem o jego kradzież na terenie Czech w 1994 r.

Badania mechanoskopijne potwierdziły, że nie ma on oryginalnego numeru VIN,

lecz zastosowano wstawkę. Policja zwróciła pojazd wnioskodawczyni w dniu

20 kwietnia 2004 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że wszyscy kolejni

posiadacze pojazdu w Polsce byli posiadaczami w złej wierze. Złą wiarę Z.P.

wyprowadził Sąd z faktu niskiej ceny nabywanego w Czechach pojazdu oraz z

tego, że nie zainteresował się jego dokumentacją, ani osobą zbywcy. Także K.Ś.

nie dołożył należytej staranności, aby upewnić się co do legalności pochodzenia

pojazdu zwłaszcza, że był bliskim znajomym Z.P. i jego wspólnikiem. Jeśli chodzi o

wnioskodawczynię, to zdaniem Sądu, jej też należy zarzucić, iż nie zbadała

okoliczności, w jakich dochodziło do poprzednich transakcji pojazdu, w tym także

umów, w których wskazywane ceny powinny wzbudzać wątpliwości. Dlatego

wniosek został oddalony, wobec nie spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek

z art. 174 k.c.

Apelacja

wnioskodawczyni

od

tego

rozstrzygnięcia

została

oddalona

postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 września 2005 r. Sąd ten

podzielił prawidłowość ustaleń Sądu I – ej Instancji oraz wynikającą z nich

konkluzję o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o zasiedzenie. Uznał

dodatkowo, że wnioskodawczyni nie ma prawnych możliwości zaliczenia okresów

posiadania poprzedników prawnych do okresu, w którym mogło biec zasiedzenie,

sama zaś była posiadaczką w złej wierze, przynajmniej od dowiedzenia się od

Policji w dniu 7 marca 2001 r., że samochód pochodzi z kradzieży.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną wnioskodawczyni,

zarzucając naruszenie art. 7 k.c. w zw. z art. 274 k.c. oraz art. 348 k.c. w zw. z art.

174 k.c. a także mające wpływ na wynik sprawy uchybienia proceduralne w postaci

naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 378 § 1 k.p.c. Dodatkowo we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazała na uchybienie art.

234 k.p.c. i art. 232 k.p.c. przez niedopuszczalne zakwestionowanie z urzędu

domniemania dobrej wiary wnioskodawczyni, jako posiadaczki pojazdu oraz art.

670 § 1 k.p.c. w zw. z art. 677 1 § i art. 610 § 1 k.p.c. przez nie uwzględnienie z

urzędu nabycia przez zasiedzenie własności pojazdu przez K.Ś. Na tych

podstawach wnosiła o zmianę tego orzeczenia przez uwzględnienie wniosku na jej

rzecz, ewentualnie na rzecz K.Ś., albo o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sądy obu instancji przypisały zarówno Z.P., jak i K.Ś. posiadanie w złej

wierze. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej należy podkreślić, że

podstawą tej oceny nie było zastosowanie nadzwyczajnych kryteriów staranności i

wymagań w stosunku do nich w postaci oczekiwania, że powinni wykryć

podrobienie numeru VIN w samochodzie, które zostało stwierdzone dopiero po

przeprowadzeniu specjalistycznych badań, lecz zarzut braku należytej przezorności

przy nabywaniu pojazdu w okolicznościach, które mogły i powinny wzbudzać ich

wątpliwości, co do legalności pochodzenia samochodu. Te wymagania nie były zaś

wygórowane, gdyż mieściły się w kryteriach wzmożonej czujności nabywcy

używanego pojazdu, zwłaszcza sprowadzanego zza granicy, przyjmowanych w

orzecznictwie Sądu Najwyższego

w związku

z nasileniem się procederu

sprowadzania kradzionych aut. Kwestionowanie w tym zakresie ustaleń Sądu w

instancji kasacyjnej jest niedopuszczalne i nie mogło odnieść skutku (art. 398 3 § 3

k.p.c.).

Trzeba

przy

tym

dodać,

że

przypisanie

obu

poprzedzającym

wnioskodawczynię posiadaczom złej wiary nie było, jak to przyjmuje się w skardze,

wynikiem prowadzenia z urzędu dowodów przez Sądy przeciwko domniemaniu

dobrej wiary posiadacza, co mogłoby być rzeczywiście wątpliwe w obecnym

modelu kontradyktoryjnego postępowania, lecz nastąpiło w drodze zastosowania

przez Sądy domniemań faktycznych, wyprowadzonych na skutek rozważenia

okoliczności, w jakich dochodziło do zawierania umów nabycia pojazdu.

Przypisanie tą drogą obu tym nabywcom złej wiary było usprawiedliwione i nie

może być podważone skutecznie przez skarżącą.

Skoro ostaje się ustalenie, że K.Ś. był posiadaczem w złej wierze, nie mógł nabyć

własności samochodu przez zasiedzenie, gdyż art. 174 k.c. uprawnia do

zasiedzenia rzeczy ruchomej tylko posiadacza w dobrej wierze. Nie mogło zatem

wchodzić w grę stwierdzenie na jego rzecz zasiedzenia, czego we wniosku

ewentualnym żądała wnioskodawczyni, w związku czym zarówno ten wniosek, jak i

sformułowany na jego podstawie zarzut kasacyjny były niezasadne.

W orzecznictwie wyjaśnione zostało, że dobra wiara nabywcy rzeczy, prowadząca

do jej nabycia przez zasiedzenie, musi istnieć nie tylko w dacie wejścia

w posiadanie, ale przez cały czas posiadania (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r., I CKN 730/98, LEX nr 50835 oraz z dnia

16 września 2003 r., IV CKN 461/01, LEX nr 82275). Jeśli się nawet odrzuci,

jako rzeczywiście zbyt rygorystyczne, wymagania staranności, postawione przez

Sądy obu instancji wobec wnioskodawczyni przy nabywaniu pojazdu od K.Ś.,

których nie spełnienie spowodowało przypisanie jej złej wiary w momencie

nabywania pojazdu, to niewątpliwie wnioskodawczyni pozostawała w złej wierze od

momentu zakwestionowania i zatrzymania samochodu w dniu 2 marca 2001 r.,

jako pochodzącego z kradzieży. To zaś powoduje, że o jej posiadaniu w dobrej

wierze można byłoby mówić tylko w okresie od nabycia, tj. od stycznia 2001 do

zatrzymania, czyli do marca 2001, co w żaden sposób nie mogło prowadzić do

nabycia własności przez zasiedzenie. W ten sposób podstawowy zarzut skargi

kasacyjnej naruszenia art. 174 k.c. okazał się niezasadny, wobec czego skarga

podlegała oddaleniu na mocy art. 39814 k.p.c. jako nie usprawiedliwiona.

jz