I CSK 1438/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 1438/22 POSTANOWIENIE Dnia 31 maja 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela w sprawie z wniosku M. M., M. S. i K. G.‎z udziałem E. M., C. D., J. B., K. Z., W. S. i W. G.‎o stwierdzenie nabycia spadku po A. J. M.,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 31 maja 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania W. G.od postanowienia Sądu Okręgowego w T.‎z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt VIII Ca […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. ustala, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania kasacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z 16 lutego 2021 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że spadek po A. J. M. (M.) synu T. i Z. z domu R. zmarłym […] 2019 r. w G., ostatnio zwykłe przebywającym w M., na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: jego rodzeństwo – E. T. M., M. M., C. U. D. z domu M. i J. K. B. z domu M. dzieci T. i Z. po 1/5 (jednej piątej) części oraz córki jego zmarłego brata S. i D. – W. A. S. z domu M. i K. D. Z. z domu M. po 1/10 (jednej dziesiątej) części.Postanowieniem z 9 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił apelację uczestniczki W. G..W skardze kasacyjnej W. G., jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazała na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.W ocenie skarżącej w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, sprowadzające się do odpowiedzi na pytania:

1. czy Sąd orzekający w sprawie może zaniechać dokonania czynności procesowej wynikającej z dyspozycji przepisu art. 654 w zw. z art. 649 k.p.c. i odmówić bądź pominąć otwarcie i ogłoszenie testamentu ustnego w sytuacji, gdy dokument zawierający spisaną ostatnią wolę testatora został fizycznie przedłożony w Sądzie spadku, natomiast Sąd uznał, że testator nie wyraził ostatniej woli na wypadek śmierci;

2. czy Sąd mając wątpliwości co do obawy spadkodawcy o rychłą śmierć winien z urzędu dopuścić dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu medycyny na okoliczność potwierdzenia jego obawy rychłej śmierci lub jej wykluczenia;

3. czy w świetle treści przepisu art. 301 § 1 w zw. z art. 299 i art. 13 § 2 k.p.c. Sąd był zobowiązany do przesłuchania uczestniczki postępowania, która w testamencie ustawowym była wskazana jako jedyny spadkobierca i posiadała niezbędne informacje do wydania w tym zakresie rozstrzygnięcia.Zdaniem uczestniczki skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, niepubl.). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa.

Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (por. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, z 26 września 2005 r., II PK 98/05, 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższa przesłanka nie została wykazana. W uzasadnieniu nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne.

Wywód prawny uzasadniający istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a więc cechującego się nowością i dotychczas niewyjaśnionego w orzecznictwie powinien bowiem wskazywać na wątpliwości kwalifikowane, a nie zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku rozpoznawania sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2019 r., I CSK 228/19). Takich wątpliwości skarga kasacyjna nie zawiera.Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy.

Konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100, z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07, niepubl.).Wymaganej w ramach badania przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. argumentacji nie stanowi samo postawienie zarzutu oczywistego naruszenia, a sformułowanie takiego zarzutu nie prowadzi jeszcze do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 w związku z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. a.s.