I CSK 1425/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 1425/23 POSTANOWIENIE 30 sierpnia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski na posiedzeniu niejawnym 30 sierpnia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa T.T. i M.U.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę,‎na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi‎z 9 grudnia 2022 r., I ACa 131/22, 1. odrzuca skargę kasacyjną co do punktu I zaskarżonego wyroku, 2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w pozostałym zakresie, 3 zasądza od Bank S.A. spółki akcyjnej w W. na rzecz M.U. i T.T. po 2700 zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 grudnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 10 listopada 2021 r., zmienił rozstrzygnięcie zasądzające kwotę 270 735,85 zł solidarnie na rzecz powodów przez zasądzenie wskazanej kwoty na rzecz powodów w częściach równych (pkt I), a w pozostałym zakresie oddalił apelację pozwanego (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III).Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w całości.

Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).Formułowane przez pozwanego zagadnienia prawne dotyczyły konsekwencji stwierdzenia abuzywności klauzul przeliczeniowych, charakteru sankcji dotykającej umowę, z której wyeliminowano niedozwolone postanowienia, oraz możliwości stosowania sankcji skrajnie korzystnej dla konsumenta (tj. stwierdzenia nieważności umowy) prowadzącej, zdaniem skarżącego, do naruszenia zasady proporcjonalności, pewności prawa i równości.Zdaniem skarżącego wykładni wymaga art. 3851 § 1 k.c., na tle którego ma istnieć rozbieżność w zakresie uznawania klauzuli określającej kurs stosowany przy wyliczaniu wysokości raty za postanowienie określające świadczenie główne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia jest interes prawny w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego (zob.m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108; postanowienia SN: z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14; z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20, i z 31 stycznia 2022 r., I CSK 1578/22).

Rozstrzygnięcie w zakresie, w jakim Sąd uwzględnił apelację pozwanego, jest korzystne dla pozwanego. Nie ma on w tym zakresie interesu prawnego w zaskarżeniu, co powoduje częściowe odrzucenie skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.W pozostałym zakresie należy wskazać, że Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest uzasadnione jedynie w sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może być wyłącznie problem o charakterze prawnym, a nie faktycznym lub wynikającym ze stwierdzonych przez skarżącego uchybień sądu.

Jego rozstrzygnięcie powinno stwarzać realne i poważne trudności, mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, na tle której zostało sformułowane, a także innych potencjalnych lub rzeczywiście toczących się spraw. Skarżący powinien w tym przypadku przedstawić pogłębioną argumentację. Zagadnienie prawne nie może odnosić się do subiektywnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (zob. np. postanowienia SN: z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18; z 24 kwietnia 2018 r., IV CSK 552/17; z 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17; z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17).

Powinno ono zostać sformułowane na tle dokonanych przez sąd ustaleń faktycznych, a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny, tak aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się wyłącznie do samej subsumpcji stanu faktycznego i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN z 31 października 2023 r., I CSK 4205/22, i z 16 listopada 2023 r., I CSK 3355/23).Odnosząc się do formułowanych przez skarżącego zagadnień prawnych, należy wskazać, że kwestie te zostały rozstrzygnięte w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.

W punkcie 2 uchwały Sąd Najwyższy uznał, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Zatem wszelkie rozważania dotyczące tego, jak daleko może sięgać sankcja, w szczególności, czy sąd może stwierdzić nieważność umowy kredytu po uznaniu klauzul przeliczeniowych za niedozwolone, pozostają bezprzedmiotowe.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miałaby znaczenia także wypowiedź Sądu Najwyższego w przedmiocie charakteru sankcji, jaką dotknięta jest umowa kredytu po usunięciu z niej postanowień niedozwolonych. Na tym tle za wystarczający należy uznać wniosek, że nie można przyjąć, by strony pozostawały związane pozostałą częścią umowy.Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu, oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa.

Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z rożnej wykładni przepisu (zob. postanowienie SN z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, z 30 listopada 2023 r., I CSK 200/23, i z 30 listopada 2023 r., I CSK 291/23).Nie można uznać, że art. 3851 § 1 k.c. wymaga wykładni we wskazanym we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zakresie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało szeroko omówione zagadnienie dotyczące kwalifikacji klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jako określających główne świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. i obecnie nie ma w tym zakresie rozbieżności. W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji w umowie kredytu indeksowanego określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z: 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; 30 września 2020 r., I CSK 556/18; 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; i z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 54).Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.) w zakresie, w jakim nie ulegała ona odrzuceniu.O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Suma zwrotu została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).(E.M.)[ał] ‎