I CSK 136/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 136/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 października

2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 listopada

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód M. S. prowadzący Gospodarstwo „G.(…)” w B. wystąpił przeciwko

Skarbowi Państwa - Wojewodzie X. z trzema pozwami o zapłatę kwot 161.256,44 zł,

55.897,97 zł i 45.028,88 zł tytułem odszkodowania za uszkodzenie grobli przez bobry.

Pozwany wniósł o oddalenie wszystkich żądań. W odniesieniu do pierwszego z

nich twierdził, że szkody zostały wyrządzone nie przez bobry, lecz piżmaki, w stosunku

do pozostałych zaś podniósł, że są one wygórowane, a wypłacona już powodowi suma

12.330 zł wyczerpuje w całości należne odszkodowanie.

Sąd Okręgowy w R. zarządził połączenie wszystkich wymienionych spraw do

łącznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia i wyrokiem z dnia 28 września 2004 r.

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 262.183,24 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia doręczenia pozwów i kosztami procesu. Sąd ten stwierdził, że

powód od maja 2001 r. jest dzierżawcą nieruchomości rolnej należącej do zasobów

Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, w skład której wchodzą m.in. stawy

hodowlane. W 2002 i 2003 r. groble przy stawach zostały uszkodzone przez bobry.

Okoliczność tę potwierdza opinia biegłego zoologa. Koszt usunięcia wydrążonych

przez bobry korytarzy i komór siedliskowych – jak wynika z opinii biegłego z zakresu

melioracji wodnych S. P. – zamyka się kwotą 326.369,58 zł. Zobowiązanym do

naprawienia tej szkody jest pozwany Skarb Państwa – Wojewoda X. na podstawie art.

52 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz. U. z

2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Skoro rzeczywisty rozmiar szkody przekracza sumę

dochodzonych roszczeń, zasługują one na uwzględnienie w całości.

Sąd Apelacyjny, po przeprowadzeniu dowodów z uzupełniających opinii

biegłych, wyrokiem z dnia 29 listopada 2007 r. oddalił apelację pozwanego od

powyższego wyroku i orzekł o kosztach procesu, aprobując w całej rozciągłości

dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. Sąd

Apelacyjny stwierdził przy tym, że jakkolwiek stawy, których groble zostały naruszone

przez bobry, stanowią własność Skarbu Państwa, to na powodzie jako dzierżawcy

spoczywa obowiązek utrzymania ich w należytym stanie. Podkreślił również, że

zasądzenie odsetek ustawowych od dnia doręczenia pozwów uzasadnione było

oparciem

żądania

dokonanych

przed

zasądzenia

wytoczeniem

należności

głównej

powództwa,

na wyliczeniach

których

pozwany

biegłego

wtedy

nie

kwestionował, a które ostatecznie zostały zweryfikowane na korzyść powoda.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3 § 1

k.p.c. pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania, podnosząc zarzuty naruszenia:

-

art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody oraz

art. 361 § 1 i 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwany

może odpowiadać za szkodę hipotetyczną, a nie rzeczywiście wyrządzona

szkodę;

-

art. 481 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że

opóźnienie w zapłacie zobowiązania mogło nastąpić przed ustaleniem treści

stosunku zobowiązaniowego;

-

art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie sprawy w granicach zaskarżenia i

nieodniesienie się do podniesionego w apelacji zarzutu częściowej zapłaty

należności przez pozwanego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem żądania powoda jest wynagrodzenie szkody wyrządzonej przez

bobry w latach 2002-2003 wskutek uszkodzenia grobli w obrębie stawów

hodowlanych, wchodzących w skład zasobu Agencji Własności Rolnej Skarbu

Państwa. Powód, będący dzierżawcą tych stawów, domagał się zasądzenia na swoją

rzecz od pozwanego łącznie kwoty 262.183,24 zł stanowiącej przewidywany koszt

naprawy grobli. Sąd Apelacyjny, uznając rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji za

prawidłowe, wskazał, że powód może skutecznie domagać się odszkodowania mimo

nieponiesienia wydatków na naprawę grobli, a to zgodnie ze stosowaną przez

pozwanego w praktyce zasadą, w myśl której najpierw wypłaca on odszkodowanie, a

następnie poszkodowany ze środków tych wykonuje konieczne roboty. Z motywów

zaskarżonego wyroku wynika także, iż roszczenie odszkodowawcze powoda

usprawiedliwia ciążący na nim obowiązek utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie

nie pogorszonym. Z oceną taką – co trafnie podniósł skarżący – nie można jednak się

zgodzić.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie

przyrody

(dalej:

„u.o.p.”),

w

brzmieniu

obowiązującym

w

czasie

powstania

wskazywanej przez powoda szkody, Skarb Państwa odpowiada za szkody, nie

obejmujące utraconych korzyści, wyrządzone przez żubry, niedźwiedzie i bobry.

Stosownie do ustępu 2 tego artykułu, naprawienie szkody następuje w drodze wypłaty

odszkodowania przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wyrządzenia

szkody. Przepisy te nie określają podmiotów uprawnionych do odszkodowania. Nie

ulega

jednak

wątpliwości,

że

z

uwagi

na

cywilnoprawny

charakter

tej

odpowiedzialności – w zakresie nie uregulowanym wymienionymi przepisami zastosowanie do niej mają zasady przewidziane w Kodeksie cywilnym. Oznacza to, że

pozwany – stosownie do art. 361 § 2 k.c. w związku z art. 50 ust. 1 u.o.p. - może

odpowiadać jedynie za rzeczywiście poniesione przez poszkodowanego straty

(damnum emergens). Powód nie domagał się odszkodowania za straty w prowadzonej

przez siebie działalności hodowlanej na bazie dzierżawionej nieruchomości, lecz

wyrównania

uszczerbku

wynikającego

z częściowego

zniszczenia

przedmiotu

dzierżawy, a więc szkody, której nie poniósł. Słusznie zatem podniósł skarżący, że w

rozważanym przypadku uszkodzenie grobli stanowi szkodę właściciela gruntu. Wbrew

odmiennemu zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego, przewidziany w art. 697 k.c.

obowiązek dzierżawcy dokonywania napraw niezbędnych do zachowania przedmiotu

dzierżawy w stanie nie pogorszonym nie stanowi podstawy roszczenia dzierżawcy

wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę o naprawienie szkody wynikającej z

częściowego zniszczenia przedmiotu dzierżawy.

Niewątpliwie w ramach swobody umów wydzierżawiający może przenieść

przysługujące mu wobec osoby trzeciej roszczenia odszkodowawcze z tytułu

uszkodzenia lub zniszczenia przedmiotu dzierżawy na dzierżawcę. W rozpoznawanej

sprawie kwestia ta nie była jednak przedmiotem rozważań i ustaleń Sądu drugiej

instancji, co uniemożliwia odparcie zarzutu naruszenia art. 52 ust. 1 u.o.p. i art. 361

k.c.

Ocena skuteczności podniesionych przez skarżącego zarzutów naruszenia ar.

481 § 1 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c., wobec braku dostatecznych podstaw pozwalających

przesądzić zasadność roszczenia odszkodowawczego powoda, jest bezprzedmiotowa.

Tym niemniej stwierdzić należy, że wskazane przez Sąd Apelacyjny przesłanki

ustalenia wymagalności odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia mogą

usprawiedliwiać przyjętą w zaskarżonym wyroku zasadę zasadzenia tych odsetek.

Oczywistym zaś naruszeniem przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. było

nieustosunkowanie się do podniesionego w apelacji zarzutu wskazującego na

częściowe uregulowanie przez stronę pozwaną należności objętej żądaniem pozwu.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.