I CSK 136/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 136/07

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku R. M.

przy uczestnictwie A. M. i A. M.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania A. M.

od postanowienia Sądu Okręgowego […]

z dnia 31 sierpnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 marca 2006 r. Sąd Rejonowy stwierdził nabycie

spadku po W. M. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 25 kwietnia 1997 r.

Ustalił, że spadkodawca wyraził także ustnie swoją ostatnią wolę w dniu 3 maja

2004 r. w obecności świadków S. G., S. N. i W. Z., ale oświadczenie to zostało

złożone w okolicznościach, gdy nie istniała obawa rychłej śmierci spadkodawcy.

W związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia, że sporządzony został

późniejszy testament szczególny przewidziany w art. 952 § 1 k.c.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestniczki

postępowania A. M. Ocenił odmiennie niż Sąd pierwszej

instancji dowód ze

świadków S. G., S. N., W. Z. nie dając tym świadkom wiary i przyjął,

że spadkodawca nie sporządził testamentu ustnego. Odnośnie do kwestii obawy

rychłej śmierci spadkodawcy Sąd Okręgowy nie zajął stanowiska.

W

skardze

kasacyjnej

uczestniczka

postępowania

A.

M. zarzuciła

powyższemu orzeczeniu rażące naruszenie prawa materialnego - art. 952 k.c.

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla

ważności testamentu ustnego konieczne są: istniejącą w chwili testowania

świadomość

prawna

z testowaniem

świadków testamentu

odgrywają

i

powinni

co

później

do

roli,

odegrać,

jaką

w

związku

dokonanie

przez

spadkobiercę przywołania osób mających być świadkami, ujawnienie testamentu

ustnego i spisanie jego treści przed złożeniem zeznań w sądzie, równoczesne

łącznie spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 952 k.c. pod rygorem

przyjęcia nieistnienia testamentu ustnego. Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania – art. 378 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez

nierozważenie zarzutów podniesionych przez nią w apelacji. Wniosła o uchylenie

zaskarżonego

orzeczenia

oraz

poprzedzającego

je

postanowienia

Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji lub Sądowi równorzędnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej oparte na podstawie przewidzianej

w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. dotyczą kwestii ważności ustnego oświadczenia

spadkodawcy jako testamentu szczególnego przy założeniu, że spadkodawca

wyraził

wobec

określonych

osób

wolę

rozporządzenia

swoim

majątkiem

na wypadek śmierci. Tymczasem podstawą oddalenia apelacji nie była ocena Sądu

Okręgowego co do tego, czy określone osoby mogą być uznane za świadków

testamentowych lecz ustalenie, że spadkodawca w ogóle nie złożył w obecności

wskazywanych

trzech

osób

oświadczenia,

które

wskazywałoby

na

wolę

rozrządzenia w dniu 3 maja 2004 r. majątkiem na wypadek śmierci. Sąd Okręgowy

nie wyraził tego wprost, ale wynika to jednoznacznie ze sformułowań uzasadnienia

zaskarżonego

postanowienia:

„osoby

te

miały

odwiedzić

spadkodawcę”,

„spadkodawca (-) miał im oświadczyć”, oraz ze stwierdzeń Sądu Okręgowego:

„Sąd II instancji nie może (-) przyjąć ustaleń i wniosków tego sądu jako swoich

odnośnie oceny zeznań świadków S. G. (k. 46, 47), S. N. (k. 47 – 49) i W. Z. (k. 49,

50)”, „ocena dowodów – zeznań wyżej wskazanych świadków jakiej dokonał sąd I

instancji jest oczywiście błędna”, „nie można dać wiary w/w świadkom i przyjąć tym

samym, że spadkodawca W. M. sporządził testament szczególny”, „spadkodawca

nie sporządził testamentu szczególnego”, „przeprowadzone bowiem postępowanie

dowodowe przez sąd I instancji pozwoliło na zakwestionowanie sporządzenia przez

spadkodawcę W. M. testamentu szczególnego.”

Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy nie dał wiary świadkom […]co do

faktu, że w dniu 3 maja 2004 r. spadkodawca złożył oświadczenie obejmujące

rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Zdaniem Sądu Okręgowego, jest to

niewiarygodne dlatego, że spadkodawca nie przywołał do siebie wymienionych

osób (co – w domyśle, uczyniłby, gdyby miał zamiar sporządzić testament ustny),

ani osoby te nie przekazały uczestniczce tak istotnej dla niej informacji niezwłocznie po

swojej wizycie w szpitalu ani podczas zajścia z udziałem uczestniczki i wnioskodawcy

w sierpniu 2004 r. co dowodzi, że w/w osoby – wg określenia Sądu Okręgowego – nie

miały świadomości pełnionej przez siebie funkcji. Odmowę dania wiary świadkom […] co

do faktu, że w dniu 3 maja 2004 r. spadkodawca wyraził swoją ostatnią wolę Sąd

Okręgowy uzasadnił ponadto tym, że niewytłumaczalne byłoby sporządzenie testamentu

w tajemnicy przed żoną w czasie jej chwilowej nieobecności w szpitalu w sytuacji, gdy

beneficjentem ostatniej woli spadkodawcy miała być właśnie żona, wobec której – gdy

spadkodawca miał zamiar rozporządzenia na jej rzecz swoimi walorami majątkowymi – w

dniu 6 maja 2004 r. dokonał w sposób jawny aktu pełnomocnictwa i uposażenia co do

środków na rachunku bankowym. Sąd Okręgowy miał też na względzie, że spadkodawca

orientował

się

co

do

możliwości

sporządzenia

testamentu

notarialnego

lub

własnoręcznego, był zawsze osobą w pełni świadomą i samodzielną w podejmowaniu

decyzji go dotyczących, a w dniu 3 maja 2004 r. miał zachowaną zarówno świadomość

jak i sprawność manualną. Gdyby w dniu 3 maja 2004 r. chciał sporządzić testament

uczyniłby to w formie zwykłej, i również świadkowie, gdyby rzeczywiście usłyszeli ustny

testament to spisaliby go jeszcze w szpitalu lub tuż po śmierci spadkodawcy.

Tylko w takim sensie tj. w celu umotywowania odmowy dania wiary S. G., S. N. i

W. Z. co do faktu wyrażenia przez spadkodawcę ostatniej woli, Sąd Okręgowy powołał się

na okoliczność nieposiadania przez w/w osoby świadomości roli jaką mieliby pełnić w dniu

3 maja 2004 r., i niespisania przez te osoby treści oświadczenia spadkodawcy, nie zaś –

jak to mylnie zrozumiała skarżąca - w celu wyrażenia oceny w/w osób jako nie

spełniających wymogu bycia świadkiem testamentu ustnego i w konsekwencji – oceny

ważności testamentu ustnego. Tym też, tj. ustaleniem, że spadkodawca nie złożył w dniu

3 maja 2004 r. oświadczenia zawierającego rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci,

tłumaczyć trzeba nieustosunkowanie się Sądu Okręgowego do zarzutów apelacji

dotyczących przesłanki obawy rychłej śmierci; w zaistniałej sytuacji ocena tych zarzutów

nie mogła wpłynąć na wynik sprawy.

Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie jest precyzyjne, a niektóre

jego sformułowania mogły prima facie stwarzać wrażenie, że Sąd Okręgowy

rozważał kwestię ważności ustnego oświadczenia woli spadkodawcy jako testamentu

szczególnego w świetle art. 952 § 1 k.c. Jednakże skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu

naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., ani zarzutu

rozpoznania sprawy ponad granice apelacji ani nie zarzuca naruszenia art. 382 k.p.c., zaś

szczegółowa analiza uzasadnienia pozwala na przyjęcie, że przyczyną uznania przez Sąd

Apelacyjny bezpodstawności stwierdzenia nabycia spadku w wyniku testamentu ustnego

było ustalenie, że w dniu 3 maja 2004 r. fakt rozporządzenia przez spadkodawcę

majątkiem na wypadek śmierci nie miał miejsca. W związku z powyższym Sąd Okręgowy

zasadnie zastosował art. 952 k.c. ze skutkiem dla uczestniczki postępowania

niekorzystnym oraz bez wpływu na wynik sprawy pominął zarzuty apelacji dotyczące

przesłanki obawy rychłej śmierci.

Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).