I CSK 132/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 132/09

POSTANOWIENIE

Dnia 2 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Finansów

przy uczestnictwie Syndyka masy upadłości L. Spółki z o.o. , Banku S.A., IBanku

S.A., BBanku S.A. , Pbanku S.A. i KBanku S.A.

o wpisy zmian hipotek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 2 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w T.

z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje do

ponownego

pozostawiając

rozpoznania

temuż

Sądowi

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

w

T.,

kosztach

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w M. wpisami z dnia 15 lutego 2007 r. uwzględniając wniosek

Skarbu Państwa – Ministra Finansów wpisał w dziale IV księgi wieczystej Kw Nr[...]

przejście na rzecz wnioskodawcy 60% hipotek kaucyjnych wpisanych uprzednio na

rzecz uczestników (pięciu banków). Podstawą dokonania wpisu było skuteczne

wyegzekwowanie od wnioskodawcy jako poręczyciela części należności głównej

oraz odsetek z tytułu kredytu zabezpieczonego przedmiotowymi hipotekami

kaucyjnymi.

Na skutek apelacji uczestników Banku S.A., IBanku S.A., BBanku S.A.,

PBanku S.A. i KBanku S.A., Sąd Okręgowy w T. postanowieniem z dnia 20

listopada 2008 r. uchylił wszystkie zaskarżone wpisy i oddalił wniosek.

Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 97 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece

określa

bardzo

precyzyjnie

zakres

przejścia

zabezpieczenia

hipotecznego. Następuje ono tylko w granicach roszczenia zwrotnego dłużnika

osobistego względem właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką. Przejście

hipoteki następuje tylko w takim rozmiarze, w jakim dłużnik osobisty spełni swoje

świadczenie.

W ocenie Sądu Okręgowego, konfrontując wyłącznie treść wniosku z treścią

dołączonych do niego dokumentów (w ramach dyspozycji art. 626 8 § 2 k.p.c.) nie

sposób uznać, że wnioskodawca wykazał, iż zaspokoił wierzycieli w części w jakiej

domagał się wpisu przejścia na jego rzecz hipotek. Owa niezgodność zachodzi na

kilku poziomach.

Wnioskodawca w treści samego wniosku podał konkretne kwoty jakie

wyegzekwowano od niego na rzecz wierzycieli. Obejmowały one zarówno

należność główną jak i odsetki. Łączna suma tych kwot stanowi 19.721.267,64

USD. Łączna suma wszystkich kaucyjnych zabezpieczeń hipotecznych wynosi zaś

34.651.000 USD. Wyegzekwowano więc jedynie 56,91% tej kwoty. Tego samego

rodzaju niezgodność zachodzi w relacji sumarycznych kwot wyegzekwowanych na

rzecz poszczególnych banków w stosunku do wysokości każdej z pięciu hipotek

kaucyjnych. Zachowując chronologię zawiadomienia o wpisie ten udział procentowy

wynosi odpowiednio: 56,98%, 65,84%, 56,85%, 56,86% i 56,90%.

Do wniosku dołączono między innymi postanowienia komornicze, gdzie

wprost podano jakie konkretnie kwoty w USD wyegzekwowano od wnioskodawcy

na rzecz uczestników. Także tutaj widoczna jest oczywista rozbieżność. Kwoty

wymienione w postanowieniach komorniczych różnią się w czterech wypadkach od

kwot zawartych w treści wniosku. Z treści wniosku wynika, że od wnioskodawcy

wyegzekwowano łącznie na rzecz:

PBanku S.A.

3.352.366,19 USD

BBanku

3.350.055,37 USD

IBanku

3.352.366,20 USD

KBanku

2.232.271,55 USD.

Natomiast z orzeczeń komorniczych wynikają zupełnie inne kwoty, t.j:

PBank S.A.

BBank

3.351.456,76 USD

3.348.316,05 USD

IBank

Powyższe

3.351.456,75 USD

KBank

2.231.666,39 USD.

rozbieżności

uniemożliwiają

dokonanie

wpisów

zgodnie

z żądaniem wniosku.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego wnioskodawca

zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 626 8 k.p.c. i art. 386 k.p.c.

w związku z art. 397 § 2 k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego: art. 97

ustawy o księgach wieczystych i hipotece i art. 358 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 97 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jeżeli

dłużnikowi osobistemu, który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, przysługuje

roszczenie zwrotne względem właściciela nieruchomości obciążonej, hipoteka

przechodzi na dłużnika, aż do wysokości przysługującego mu roszczenia.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wnioskodawca z tytułu

poręczenia częściowo zapłacił dług zabezpieczony hipotekami.

Wysokość zapłaconych przez wnioskodawcę kwot wynika z przedstawionych

dokumentów

wystawionych

przez

komornika.

Nie

ulega

wątpliwości,

że wnioskodawcy jako poręczycielowi przysługuje roszczenie zwrotne względem

dłużnika, będącego właścicielem nieruchomości obciążonej hipotekami, tego co

sam jako poręczyciel zapłacił wierzycielom. Wobec treści art. 97 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece, przejście hipoteki na wnioskodawcę do wysokości

zapłaconego przez niego długu jest oczywiste. W świetle art. 626 8 § 2 k.p.c.

oczywista

jest zasadność wniosku o wpis do wysokości kwot wynikających

z dokumentów komorniczych.

Nie jest całkowicie jasne dlaczego Sąd Okręgowy w całości wniosek oddalił.

Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia sugeruje, że Sąd Okręgowy

uznał, że wniosek o wpis do księgi wieczystej może być albo w całości

uwzględniony albo oddalony, nie może być uwzględniony w części. Przyczyną

oddalenia wniosku było to, że kwoty tam wymienione były wyższe, nieznacznie

zresztą, od kwot wynikających z dokumentów komorniczych.

Przepis art. 6268 § 1 k.p.c. stanowi, że wpis dokonywany jest jedynie na

wniosek i w jego granicach. Oznacza to, że sąd nie może dokonać wpisu z urzędu,

jak też nie może wyjść poza granice wniosku. Jednakże nie ma przeszkód do

częściowego uwzględnienia wniosku w sytuacji w której zasadność wniosku została

wykazana dokumentami tylko w części.

W sytuacji, w której wniosek o wpis hipoteki z tytułu jej przejścia na dłużnika,

który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, co do części kwoty w nim wymienionej

został wykazany dokumentami, oddalenie tego wniosku w całości narusza art. 626 8

§ 1 i 2 k.p.c. i art. 97 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Z powyższych względów na mocy art. 39815 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.