I CSK 131/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 131/08

POSTANOWIENIE

Dnia 3 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z urzędu o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego W. N. bez jej zgody,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 3 października 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt VI Ca (…),

1. oddala skargę kasacyjną;

2. przyznaje adwokat K. M. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w W.

kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych powiększoną o 22% podatku VAT

tytułem

nieopłaconej

pomocy

prawnej

udzielonej

uczestniczce

postępowania z urzędu.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że przyjęcie W.

N. do szpitala psychiatrycznego w dniu 20 czerwca 2005 r. na podstawie art. 23 ustawy

z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535

ze zm., dalej: u.o.z.p.) było zasadne. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu przyjęcia do

szpitala psychiatrycznego uczestniczka protestowała przed Komendą Główną Policji w

W. Przyjechała tam taksówką z C., będąc po operacji w ciężkim stanie fizycznym. Z

protokołu przyjęcia do szpitala wynika, że była ona pobudzona, wielomówna, w trudnym

kontakcie, agresywna wobec funkcjonariuszy policji, znajdowała się w drażliwym i

gniewnym nastroju. Pacjentka została przyjęta w trybie art. 24 u.o.z.p. Po wstępnym

badaniu, lekarze zdecydowali o przyjęciu jej bez zgody na podstawie 23 u.o.z.p. Sąd

Rejonowy uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 23 u.o.z.p., bowiem z opinii

psychiatrycznej wydanej w trakcie postępowania wynikało, że uczestniczka cierpiała na

stan dysforyczny oraz zespół urojeniowy, a zatem na chorobę psychiczną. Ze względu

na nieracjonalność postępowania uczestniczka powodowała zagrożenie dla siebie

samej - jako ciężko chora osoba, tuż po operacji, nie skierowała się pomoc do lekarza

bądź najbliższej rodziny, lecz udała się protestować na chodniku pod Komendą Główną

Policji w miejscowości oddalonej od jej miejsca zamieszkania o kilkadziesiąt kilometrów.

Takie zachowanie stanowiło zagrożenie dla jej życia. Sąd Rejonowy uznał opinię

biegłego za całkowicie wiarygodną i mogącą stanowić pełny dowód w niniejszej sprawie.

Uczestniczka przez swojego pełnomocnika wniosła apelację od postanowienia

Sądu Rejonowego, zarzucając obrazę art. 23 u.o.z.p.

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy w W. zmienił

zaskarżone postanowienie w punkcie I i uznał, że w dniu 20 czerwca 2005 r. zachodziły

przesłanki z art. 24 u.o.z.p. do przyjęcia W. N. do szpitala psychiatrycznego bez jej

zgody, w pozostałej części apelację oddalił i przyznać od Skarbu Państwa na rzecz

adwokat Z. A. kwotę 240 zł powiększoną o podatek VAT z tytułu nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu dla uczestniczki postępowania za II instancję. Sąd

Okręgowy uznał, że apelacja jest częściowo zasadna. Skarżąca słusznie podnosi, że w

dniu przyjęcia do szpitala nie istniały przesłanki do zastosowania art. 23 u.o.z.p. W. N.

nigdy wcześniej nie leczyła się u lekarza psychiatry, nie rozpoznano u niej choroby

psychicznej. Dnia 20 czerwca 2005 r. także takiej choroby nie stwierdzono. W dniu

wypisu, w cztery dni po przyjęciu, również nie stwierdzono, że cierpi na chorobę

psychiczną. W karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 24 czerwca 2005 r. w

dniu wypisu jako rozpoznanie podano „organiczne zaburzenia maniakalne - obserwacja

niedokończona”. Biegły psychiatra stwierdził co prawda istnienie u uczestniczki w dniu

20 czerwca 2005 r. zespołu urojeniowego, jednakże w opinii wielokrotnie używał trybu

przypuszczającego opisując stan zdrowia W. N. i jej przeżycia mogące mieć wpływ na

zachowanie dnia 20 czerwca 2005 r., m. in. „brak badania psychologicznego

osobowości, dlatego można dokonać tylko przybliżonej jej oceny", „jest bardzo

prawdopodobne, że silne wzburzenie emocjonalne uniemożliwiło oddalenie się spod

Komendy Głównej”, „występowanie organicznego uszkodzenia OUN wydaje się być

bardzo prawdopodobne”, „zaburzenia osobowości nie są chorobą psychiczną, jednak

pod wpływem silnych reakcji emocjonalnych mogą wystąpić okresowe zaburzenia

funkcjonowania, mające cechy choroby psychicznej”. Okoliczności te oraz fakt, że w

późniejszym okresie uczestniczka była badana przez lekarzy psychiatrów, którzy

stwierdzili brak choroby psychicznej, powoduje uznanie istnienie przesłanek z art. 23

u.o.z.p. w dniu 20 czerwca 2005 r. za niezasadne. Sąd Okręgowy uznał natomiast, że w

dniu 20 czerwca 2005 r. istniały przesłanki z art. 24 u.o.z.p. do przyjęcia W. N. do

szpitala psychiatrycznego bez jej zgody. Zgodnie z tym przepisem, przesłanką do

przyjęcia do szpitala jest istnienie u uczestnika zaburzeń psychicznych, które powodują

zagrożenie dla jego życia, a celem przyjęcia jest wyjaśnienie wątpliwości, czy jest on

osobą chorą psychicznie. W dniu 20 czerwca 2005 r. zachowanie uczestniczki

wskazywało na istnienie zaburzeń psychicznych. Jak wynika z dokumentacji szpitalnej,

była ona pobudzona, zachowywała się w sposób niedostosowany, kontakt z nią był

trudny, była wielomówna, okresowo dysforyczna. Takie zachowanie w kontekście jej

nieracjonalnego postępowania - przyjazdu z C. do W. po zabiegu operacyjnym, a

następnie protestu na chodniku pod Komendą Główną Policji - zasadnie wzbudziło

wątpliwości co do stanu jej zdrowia psychicznego. W związku ze stanem fizycznym

uczestniczki - po operacji barku, leukopenią i krwawieniem z dróg moczowych - istniały

przesłanki do przyjęcia, że zachowanie to powodowało zagrożenie dla życia W. N.

Uczestniczka postępowania w skardze kasacyjnej zaskarżyła wyrok Sądu

Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 24

ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.o.z.p., oraz przepisów postępowania, mianowicie art. 232 zdanie

drugie, art. 224 § 1, art. 217 § 1 i 2, art. 227, art. 278 § 1, art. 286, art. 290 § 1, art. 328

§ 2, art. 378 § 1, art. 382 i art. 386 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 46 ust. 2

ustawy o ochronie zdrowia psychicznego w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 u.o.z.p. sprowadza się do błędnej, zdaniem

skarżącej, wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd drugiej instancji. Wykładnia tego

przepisu nie budzi tymczasem wątpliwości. Z uzasadnienia skargi wynika zaś, że chodzi

tu raczej o zarzut błędnego zastosowania wspomnianego przepisu. Jest to zatem zarzut

błędnej subsumcji, tzn. dostosowania konkretnego stanu faktycznego do hipotezy

określonej normy prawnej.

Skarżąca, zarzucając błędną wykładnię art. 24 ust. 1 u.o.z.p., nietrafnie

przyjmuje, że Sąd Okręgowy powinien zastosować art. 3 pkt 1 u.o.z.p. (w skardze

zarzuca się błędnie naruszenie art. 3 ust. 1, podczas gdy art. 3 nie zawiera ustępów,

tylko punkty). Nieporozumienie polega na tym, że czym innym jest określenie „osoby z

zaburzeniami psychicznymi”, a czym innym wskazanie osoby, o której mowa w art. 24

ust. 1 u.o.z.p. Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.o.z.p., osobą z zaburzeniami psychicznymi jest

osoba chora psychicznie, mianowicie wykazująca zaburzenia psychotyczne, osoba

upośledzona

umysłowo

oraz

osoba

wykazująca

inne

zakłócenia

czynności

psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń

psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i

opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym. Gdyby

rzeczywiście osobą, o której mowa w art. 24 ust. 1 u.o.z.p., miałaby być osoba z

zaburzeniami psychicznymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z.p., pozbawione znaczenia

byłoby rozróżnienie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego w sytuacjach określonych w

art. 23 (chodzi tam o osobę chora psychicznie) i w art. 24 u.o.z.p. Tymczasem z art. 24

ust. 1 u.o.z.p. wynika expressis verbis, że przyjęcie do szpitala psychiatrycznego

wymienionej tam osoby następuje w celu wyjaśnienia wątpliwości, czy jest ona chora

psychicznie. W okolicznościach zaś niniejszej sprawy Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął,

że zarówno zachowanie się skarżącej, jak i stan jej zdrowia fizycznego, mogły

uzasadniać jej przyjęcie do szpitala psychiatrycznego na obserwację.

Również zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na

uwzględnienie. Obowiązek wskazania dowodów zasadniczo obciąża strony i w związku

z tym nie należy do kompetencji sądu poszukiwanie dowodów w celu uzupełnienia lub

wyjaśnienia twierdzeń stron. Przewidziane w art. 232 zdanie drugie k.p.c. uprawnienie

sądu do dopuszczenia określonego dowodu z urzędu pozostaje ponadto uprawnieniem

procesowym w toku całego postępowania dowodowego (także w postępowaniu

apelacyjnym) i nie może przekształcić się w procesowy obowiązek sądu, zwłaszcza, gdy

uznaje on za wystarczający dowód z opinii biegłego przeprowadzony przez Sądem

pierwszej instancji. W konsekwencji nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia art. 278

§ 1 i art. 286 k.p.c. oraz art. 46 ust. 2 u.o.z.p. W postanowieniu z dnia 25 lipca 2000 r., III

CKN 799/00 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w świetle art. 46 ust. 2 u.o.z.p., jeżeli

uczestnik postępowania kwestionuje opinię biegłego, stawiając jedynie ogólnikowy

zarzut, iż nie jest ona prawdziwa, to nie sposób uznać, aby była to okoliczność

przesądzająca o konieczności przeprowadzenia dowodu z drugiego biegłego. Z kolei

zarzut naruszenia art. 217 § 1 i 2 oraz art. 227 k.p.c., odniesiony do Sądu pierwszej

instancji, ale niepodnoszony w apelacji, został w skardze kasacyjnej sformułowany

jedynie jako rzekomo uzasadniający działanie Sądu drugiej instancji z urzędu. Do

zarzutów naruszenia art. 224 § 1, art. 378 § 1, art. 382 i art. 386 k.p.c. trudno się

odnieść, skoro w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podjęto próby wykazania, na czym

to naruszenie miałoby polegać. Można zatem odnieść wrażenie, że zarzuty te zostały

sformułowane tylko w związku z podniesieniem wyżej wskazanych zarzutów. Zarzut

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może zaś stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi

kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich

koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN

792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83, oraz z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97, z

dnia 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00, z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 11862/00, z

dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, z dnia 9

marca 2006 r., I CSK 147/2005). Takich zaś zarzutów z pewnością nie można postawić

zaskarżonemu wyrokowi Sądu Okręgowego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.