I CSK 13/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 13/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "A." Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko X.Y.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 sierpnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 czerwca 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

strony powodowej kwotę 1380 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r. uwzględnił powództwo

Spółki Akcyjnej A. w W. o ochronę dóbr osobistych wniesione przeciwko

pozwanemu X.Y. Sąd ten ustalił, że pozwany w dniu [...] przekazał za

pośrednictwem Polskiej Agencji Prasowej komunikat o następującej treści:

„Ostatnie publikacje [...] dotyczące mojej osoby oraz sprawowanego przeze mnie

urzędu zawierają informacje, które nie mogą być odpowiedzialnie traktowane.

Informacje te - pochodzące od tzw. anonimowych informatorów - nie zostały

poddane

wystarczającej weryfikacji

z rzeczywistością.

Ponadto

informacje

mieszane są z ze stronniczymi komentarzami wskazującymi na instrumentalną

manipulację polityczną. Ta praktyka nie licuje z rzetelnością dziennikarską i

narusza art. 31 pkt 2 zdanie 1 Konstytucji RP (każdy jest obowiązany szanować

wolność i prawa innych). Swoista gra [...] jest elementem zaciętej wojny, która toczy

się w celu ochrony układu ludzi władzy, biznesu, mafii i służb specjalnych. Układ

ten - odkryty między innymi przez sejmową komisję do spraw [...] - w sytuacji gdy

władzę sprawuje rząd […], może być skutecznie przez wymiar sprawiedliwości

rozliczony". W ocenie Sądu pierwszej instancji treść tego komunikatu zawierała

zniesławiające zarzuty i ich przedstawienie było działaniem bezprawnym. Pozwany

nie wykazał prawdziwości zarzutów zawartych w jego oświadczeniu, co

przemawiało za uznaniem, że bezprawność naruszenia dóbr osobistych strony

powodowej nie została wyłączona. Zgłoszone przez pozwanego wnioski dowodowe

zostały

oddalone,

gdyż

nie

dotyczyły

faktów

mających

znaczenie

dla

rozstrzygnięcia sprawy. Przemawiało to za uwzględnieniem powództwa.

Apelacja pozwanego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia

25 czerwca 2008 r., który podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i

uznał za uzasadnione, przy uwzględnieniu przedmiotu postępowania, oddalenie

wniosków dowodowych zgłoszonych przez pozwanego. Wyraził również ocenę, że

oświadczenie pozwanego zawierało sugestie i zarzuty pod adresem strony

powodowej naruszające jej dobra osobiste. Pozwany nie przedstawił natomiast

dowodów mogących świadczyć o braku bezprawności jego działania.

Pozwany skargę kasacyjną oparł o obie podstawy określone w art. 398 3 § 1

k.p.c. Zarzucił w niej naruszenie przepisów postępowania - art. 217 § 1 i art. 227

w zw. z art. 382 k.p.c. przez zaakceptowanie oddalenia wniosków dowodowych

o przesłuchanie w charakterze świadka A.A. i zasięgnięcie informacji z Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz art. 149 § 2 w zw. z art. 382 k.p.c. w wyniku

zaakceptowania oddalenia wniosku o przesłuchanie pozwanego, a w ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego obrazę art. 24 § 1 k.c. w

zw. z art. 10

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i podstawowych Wolności

przez ich błędną wykładnię. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczyły nieuzasadnionego zdaniem pozwanego - oddalenia jego wniosków dowodowych. Należy zatem

podkreślić, że merytoryczna ocena zasadności postanowienia sądu oddalającego

wniosek dowodowy strony w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania

jest możliwa jedynie przy zachowaniu przez skarżącego wymogu zgłoszenia

zastrzeżenia o uchybieniu przez sąd przepisom postępowania, zgodnie z treścią

art. 162 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP

55/08, OSNC 2009, Nr 7 - 8, poz. 103). W rozpoznawanej sprawie wnioski

dowodowe pozwanego zostały oddalone przez Sąd Okręgowy na rozprawach, na

których obecny był zawodowy pełnomocnik pozwanego. Nie wniósł on w tym

zakresie do protokołu rozprawy stosownego zastrzeżenia, przez co pozwany utracił

możliwość kwestionowania postanowień dowodowych Sądu pierwszej instancji

w toku dalszego postępowania. Z tego względu zaakceptowanie przez Sąd

Apelacyjny tych postanowień dowodowych nie dawało podstaw do skutecznego

podniesienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze

kasacyjnej pozwanego, niezależnie od merytorycznej oceny zasadności tego

stanowiska.

Wymaga przy tym podkreślenia, że wnioski dowodowe pozwanego mogły

zmierzać do wykazania prawdziwości jedynie tych faktów, na które pozwany

powołał się w swoim oświadczeniu z dnia [...]. Prócz tego zawierało ono również

niewątpliwie

ocenę

postępowania

dziennikarzy

[...],

która

nie

podlegała

zweryfikowaniu na płaszczyźnie prawdziwości tych ocen. Jednakże przedstawienie

ocen i zarzutów dotyczących postępowania innych osób, które mogą naruszać ich

dobra osobiste, a także sugerowanie w treści wypowiedzi ich nagannego

postępowania, mogące naruszać również takie dobra, jest działaniem bezprawnym

w sytuacji, gdy tego rodzaju wypowiedzi nie opierają się o powołanie odpowiednich

faktów,

uzasadniających

taką

ocenę

autora

wypowiedzi.

Takie

działanie

uniemożliwia bowiem osobom zapoznającym się z treścią wypowiedzi, szczególnie

publikowanej w mediach, poddanie oceny autora wypowiedzi własnemu osądowi

pod kątem jej zasadności. Może być ona przeprowadzona jedynie w oparciu o

przytoczone fakty i przy założeniu, że są one prawdziwe. Dlatego też powoływanie

się przez osobę naruszającą dobra osobiste na inne, nieujawnione wcześniej

okoliczności faktyczne, których prawdziwość może być wykazana, jednakże

dopiero w toku postępowania sądowego, w reakcji na działanie osoby, której dobra

osobiste zostały naruszone, jest działaniem spóźnionym, nie uchylającym

bezprawności

naruszenia

dóbr

osobistych.

Prowadzenie

postępowania

dowodowego jest w tym zakresie zatem bezprzedmiotowe.

Nieuzasadnione były również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Wykładnia i stosowanie przepisów prawa materialnego wymaga odniesienia do

określonych okoliczności faktycznych. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398 3 § 3 k.p.c.).

W postępowaniu kasacyjnym ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego jest

zatem dokonywana w oparciu o ustalenia faktyczne stanowiące podstawę

zaskarżonego wyroku.

Ustalenia, których dokonał Sąd Apelacyjny nie odnoszą się do treści

publikacji dotyczących pozwanego zamieszczonych w [...] przed złożeniem przez

niego oświadczenia z dnia [...] i nie dają one podstaw do stwierdzenia, że w

publikacjach tych zawarto krytyczne wypowiedzi pod adresem pozwanego,

nacechowane przesadą lub mające formę prowokacji, zawierające nieprawdziwe

zarzuty lub naruszające dobra osobiste pozwanego z innego powodu. Twierdzenie

pozwanego, że jego wypowiedź przekazana Polskiej Agencji Prasowej stanowiła

reakcję na tego rodzaju publikacje prasowe nie znajduje zatem oparcia w

ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonego wyroku.

Wobec braku dokonania takich ustaleń bezprzedmiotowe było rozważanie przez

Sąd Apelacyjny, czy pozwany był uprawniony do złożenia krytycznej wypowiedzi,

zawierającej ostre sformułowania, w ramach polemiki z mediami prowadzonej na

takich samych zasadach, na jakich przyznaje się przedstawicielom mediów wolność

wypowiedzi wobec polityków. Dlatego też zarzut naruszenia art. 24 k.c. w zw. z art.

10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w wyniku ich

błędnej wykładni, pomijającej w tym zakresie motywy i kontekst wypowiedzi

pozwanego był nieuzasadniony.

Z przyczyn

wyżej wskazanych

skarga

kasacyjna była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 398 21

k.p.c.