I CSK 120/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 120/08

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku A. K.

przy uczestnictwie E. B., D. B. i Ł. B.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 22

października 2007 r., sygn. akt V Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W.

do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 października 2007 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

apelację wnioskodawcy A. K. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 4 maja 2007

r., którym odmówiono wpisu hipoteki, gdyż w dacie złożenia wniosku o dokonanie wpisu

właściciel nieruchomości składający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (G. B.) już

nie żył. Sąd drugiej instancji podzielił pogląd Sądu Rejonowego, że w sytuacji

występującej w sprawie tylko spadkobiercy G. B. są uprawnieni do złożenia stosownego

oświadczenia mogącego stanowić podstawę wpisu.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy oparta została na podstawie naruszenia prawa

materialnego. Skarżący wskazuje naruszenie art. 922 § 1 k.c. przez jego

niezastosowanie, art.140 k.c. i art. 67 u.k.w.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna. Trafnie podkreśla skarżący, że rozstrzygnięcie

wniosku o dokonanie wpisu hipoteki w rozpoznawanej sprawie musi zostać dokonane z

uwzględnieniem faktu, że G. B. zmarł już po złożeniu oświadczenia o ustanowieniu

hipoteki na nieruchomości stanowiącej jego własność oraz w oparciu o przepisy

normujące nabycie praw i obowiązków w drodze sukcesji generalnej (spadkobranie).

Powstanie ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest hipoteka (por. art. 244 §

1 k.c.) uzależnione jest od: złożenia w formie aktu notarialnego przez właściciela

nieruchomości, którą hipoteka ma obciążać, oświadczenia o jej ustanowieniu (art. 245

k.c.) oraz dokonania wpisu hipoteki w księdze wieczystej (art. 67 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, tekst jedn. Dz. U z 2001 r. Nr 124, poz. 1361

ze zm.; dalej: u.k.w.h.). Złożenie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki nie prowadzi do

powstania prawa rzeczowego, jednak powoduje powstanie sytuacji prawnej określanej

jako ekspektatywa prawa. W prawa i obowiązki składające się na taką ekspektatywę co

do zasady wchodzą spadkobiercy zarówno spadkobiercy właściciela nieruchomości

składającego oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (o taką sytuację chodzi w

rozpoznawanej sprawie), jak i spadkobiercy wierzyciela, którego wierzytelność ma

zostać zabezpieczona przyszłą hipoteką (art. 922 § 1 k.c.).

Śmierć właściciela nieruchomości, który złożył w formie aktu notarialnego

oświadczenie o ustanowieniu na swojej nieruchomości hipoteki, nie eliminuje skutków

prawnych

związanych

z

takim

oświadczeniem.

Powstałe

na

skutek

takiego

oświadczenia obowiązki właściciela nieruchomości związane z ekspektatywą hipoteki,

przechodzą na jego następców prawnych pod tytułem ogólnym. Sama zmiana

właściciela nieruchomości, która ma zostać obciążona hipoteką, następująca w drodze

spadkobrania, nie wyklucza możliwości dokonania wpisu takiej hipoteki. Spadkobiercy

składającego oświadczenie o ustanowieniu hipoteki właściciela nieruchomości wchodzą

bowiem w jego sytuację prawną, a zatem w taką sytuację, jaka istnieje w okresie między

złożeniem oświadczenia o ustanowieniu hipoteki a dokonaniem wpisu do księgi

wieczystej. Nie występuje zatem, wbrew stanowisku prezentowanemu przez Sądy

orzekające, potrzeba ponownego składania oświadczenia o ustanowieniu hipoteki przez

spadkobierców osoby. Która takie oświadczenie złożyła.

Powyższy pogląd znajduje oparcie w treści art. 922 k.c., jak również w istocie

spadkobrania wyrażającej się w nabyciu przez spadkobiercę ogółu praw i obowiązków

majątkowych zmarłego (wejściu przez spadkobiercę w sytuację prawną, w jakiej

pozostawał spadkodawca w chwili śmierci). Stąd nie sposób podzielić stanowiska Sądu

Okręgowego, że dokonanie wpisu hipoteki w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości

mającej zostać obciążoną zmarł przez złożeniem wniosku, narusza art. 140 k.c. Sąd nie

wziął pod uwagę okoliczności, że spadkobiercy takiego właściciela nabyli w drodze

dziedziczenia nieruchomość, której własność już została ograniczona istniejącą

ekspektatywą hipoteki.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).