I CSK 112/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 112/06

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Transportu i Budownictwa

o zobowiązanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2005 r.,

1. uchyla

zaskarżone

postanowienie

oraz

poprzedzające

je postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 września

2005 r.,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.600,złotych

tytułem

kosztów

w postępowaniu kasacyjnym.

zastępstwa

procesowego

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie powoda na

postanowienie Sądu Okręgowego w W. odrzucające, na podstawie art. 199 § 1 pkt

1 k.p.c., pozew powoda domagającego się zobowiązania Ministra Transportu i

Budownictwa (poprzednio - Ministra Infrastruktury) do wydania określonego aktu

normatywnego. Uznał za trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że droga

sądowa była niedopuszczalna ponieważ żądanie powoda nie wynikało ze zdarzeń

prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. W skardze

kasacyjnej

powód

zarzucił

powyższemu

postanowieniu

naruszenie

prawa

materialnego – art. 45 § 1, art. 77 ust. 2 i art. 177 Konstytucji RP przez błędną

wykładnię oraz naruszenie prawa procesowego - art. 199 pkt 1 k.p.c. przez

odrzucenie pozwu w sytuacji, gdy

sprawa powinna być przez sąd cywilny

rozpoznana. Wnosił o uchylenie i zmianę

zaskarżonego postanowienia przez

orzeczenie, że sprawa poddana pod rozstrzygnięcie sądu w pozwie jest sprawą

cywilną, dla której jest dopuszczalna droga postępowania cywilnego przed sądem

cywilnym oraz o zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem żądania powoda było zobowiązanie pozwanego Ministra do

określonego zachowania, odnośnie do którego powód twierdził, że było prawnym

obowiązkiem pozwanego a wynikało z przepisów dekretu z dnia 26 października

1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr

50, poz. 259). To zachowanie miało polegać na wydaniu rozporządzenia

wykonawczego, które przewidywałoby odszkodowanie dla byłych właścicieli tzw.

gruntów warszawskich, którym odmówiono przyznania prawa własności czasowej.

Powód twierdził, że jest następcą prawnym byłych właściciel nieruchomości przy

ul. C. 3 w W., oraz, że przysługuje mu podmiotowo prawo do żądania nakazania

pozwanemu wydania aktu normatywnego, którego treść ukształtowałaby w

określony sposób jego sytuację majątkową.

Możność domagania się określonego zachowania ze strony wskazywanego

podmiotu jest w prawie cywilnym treścią tzw. roszczeń zasądzających. Podlegają

one

uwzględnieniu,

gdy

istnieje

norma

prawna

przewidująca

obowiązek

określonego zachowania się wobec podmiotu uprawnionego w ramach stosunków

z zakresu prawa cywilnego pomiędzy zobowiązanym i uprawnionym. Organ

administracji rządowej w zakresie wydawania aktów normatywnych powszechnie

obowiązujących sprawuje funkcje władcze o charakterze publicznym. Nie wynikają

on ze stosunków cywilnych pomiędzy Skarbem Państwa i poszczególnymi

członkami

administrowanej

społeczności,

co

najwyżej

mogłyby

dopiero

ukształtować taką płaszczyznę wzajemnych stosunków pomiędzy tymi osobami.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny stwierdził, iż nie istnieje norma prawa

cywilnego,

która

pozwalałaby

sądowi

nakazać

Ministrowi

wydanie

aktu

normatywnego.

Nie oznacza to jednak, że Sąd Okręgowy był władny odrzucić pozew.

Pod rządami Konstytucji z 1997 r. (art. 177 w zw. z art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1),

Prawo

do

sądu

ma

charakter

autonomiczny,

niezależny

od

powiązań

normatywnych wynikających z regulacji określonych dziedzin życia społecznego,

zaś właściwość sądu cywilnego domniemywa się we wszystkich sprawach,

w których nie występuje właściwość sądu administracyjnego, sądu wojskowego lub

sądu powszechnego karnego. Konstytucyjna zasada rozpatrzenia sprawy przez

sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) wymaga bowiem, żeby - po wyeliminowaniu

możności poddania sprawy pod osąd innego sądu aniżeli sąd cywilny - ten ostatni

przyjął sprawę do rozpoznania i to również wtedy, gdy już na pierwszy rzut oka

widać, iż uwzględnienie żądania nie jest możliwe wobec nieistnienia odpowiedniej

normy w prawie cywilnym materialnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 21 maja 2002 r. III CK 53/02 – OSNC 2003, nr 2, poz. 31, postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r. III CK 319/03 - OSNC 2005, nr 2,

poz. 31).

W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny uznał się niewłaściwym

natomiast co do sądu karnego lub wojskowego to ich właściwość nie mogła

wchodzić w rachubę ze względów oczywistych.

Biorąc pod rozwagę powyższe należało przyznać rację powodowi,

że zaskarżone postanowienie naruszyło powołane w skardze kasacyjnej przepisy

Konstytucji a w konsekwencji także art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.

Wobec tego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, a także

poprzedzające je postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 6 września 2005 r.

(art. 39815 § 1 k.p.c.). Mając na uwadze, że niniejsze orzeczenie kończy sprawę

w kwestii odrzucenia pozwu Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania

kasacyjnego (art. 108 § 1 k.p.c.).

jz