I CSK 101/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 101/09

POSTANOWIENIE

Dnia 6 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Ryszarda W.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej powoda od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 16 września 2008 r.,

uchyla

zaskarżone

pozostawiając

postanowienie

rozstrzygnięcie

o

i

oddala

kosztach

zażalenie,

postępowania

kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Powód wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa Prezydenta Miasta W. kwoty

32 100 zł tytułem odszkodowania za grunt o pow. 214 m2 przejęty na podstawie

aktu notarialnego z dnia 16 lutego 1972 r. rep[...], tj. za szkodę powstałą w wyniku

wydania decyzji podziałowej [...] z

rażącym naruszeniem prawa (art. 158 § 2

k.p.a.).

Postanowieniem z dnia 2 października 2007 r sąd jako jednostkę

organizacyjną uprawnioną do podejmowania czynności za Skarb Państwa, wskazał

Wojewodę M.

W odpowiedzi ma pozew pozwany wniósł o odrzucenie pozwu, ze względu

na niedopuszczalność drogi sądowej.

Niesporne było, że powód był stroną postępowania administracyjnego, które

zakończyło się wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzji

z dnia 30 grudnia 2005 r. stwierdzającej, że decyzja Prezydium Rady Narodowej W.

z dnia 22 listopada 1971 r. zatwierdzająca podział nieruchomości oznaczonej jako

„W. J.”, w części dotyczącej nieodpłatnego przekazania na rzecz Skarbu Państwa

terenu pod ulice wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, została

wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).

Z kolei decyzją z dnia 5 lipca 2006 r. Prezydent Miasta W. umorzył

postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod ulice o pow.

1083 m2 położony w W. w rejonie ul. B., B. i F. stanowiący działki 1 – cz., 2 – cz., i

3 –cz. objęty księgą wieczystą pn. „W. J.” nr […].

Postanowieniem z dnia 12 listopada 2007 r., Sąd Rejonowy oddalił wniosek

Skarbu Państwa – Wojewody M. o odrzucenie pozwu. Podniósł, że do dnia 1

września 2004 r. kwestię odszkodowania z tytułu wydania niezgodnej z prawem

decyzji administracyjnej normował art. 160 k.p.a., który w ustępie 4 przewidywał, że

strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania przez organ administracji

państwowej może w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji wnieść

powództwo do sądu powszechnego. W sytuacji więc wystąpienia z powództwem

o przewidziane w art. 160 § 1 k.p.a. odszkodowanie, bez uzyskania uprzedniej

decyzji organu administracji publicznej odmawiającej przyznania odszkodowania

pozew ulegał odrzuceniu, ze względu na czasową niedopuszczalność drogi

sądowej.

Ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692, dalej: dalej „ustawa”) uchylono

art. 160 k.p.a. z dniem 1 września 2004 r i od tej daty do stanów i zdarzeń

prawnych powstałych po tym terminie (art. 5 ustawy) stosuje się art. 4171 § 2 k.c.,

zgodnie z którym roszczenia te rozpoznają sądy powszechne. W związku z tym

wyraził pogląd, że aktualnie w postępowaniu administracyjnym są rozpoznawane

tylko sprawy odszkodowawcze jeżeli decyzja stwierdzająca nieważność decyzji lub

stwierdzająca jej wydanie z naruszeniem prawa w związku z wystąpieniem

nieodwracalnych skutków stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r.

Stwierdził, że przez pojęcie „zdarzenia i stany prawne” należy rozumieć

nabycie cechy ostateczności przez decyzję stwierdzającą nieważność, bądź

niewzruszalność ze względu na nieodwracalne skutki zaskarżonej decyzji. Podniósł

też, że przyjęcie koncepcji reprezentowanej przez pozwanego, tj. rozstrzyganie

sprawy

w

oparciu

o

przepisy

obowiązujące

w

dacie

wydania

decyzji

wywłaszczeniowej oznaczałoby, że art. 160 k.p.a. miałby zastosowanie przez długi

czas po jego uchyleniu.

W wyniku zażalenia Skarbu Państwa Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia

16 września 2008 r., zmienił zaskarżone postanowienie i pozew odrzucił. Wyraził

pogląd, że przez pojęcie „zdarzenie i stany prawne” należy rozumieć nabycie cechy

ostateczności przez decyzję wydaną z naruszeniem z naruszeniem art. 156 § 1

k.p.a. Tylko ta decyzja z natury rzeczy może jedynie powodować powstanie szkody

i dlatego data jej wydania ma znaczenie dla ustalenia zasad i trybu dochodzenia

odszkodowania na podstawie art. 160 k.p.a. Skoro więc w sprawie wyrządzenie

szkody, na którą powołuje się powód nastąpiło przed dniem 1 września 2004 r.,

to postępowanie administracyjne

w sprawie

wypłaty odszkodowania

jest

obligatoryjne i jego nie przeprowadzenie skutkuje czasową niedopuszczalnością

w sprawie drogi sądowej.

Powód w skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia prawa

materialnego, tj. art. 4171 § 2 k.c. i art. 5 ustawy wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarówno

w doktrynie

jak

i

w judykaturze

dominuje

pogląd,

że

dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o odszkodowanie za szkodę

poniesioną na skutek wydania przed dniem 1 września decyzji administracyjnej,

której nieważność została stwierdzona ostateczną decyzją administracyjną po

tym dniu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 6 listopada 2008 r., III CZP 101/08,

OSNC 2009, nr 4, poz. 57, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

21 listopada 2006 r., I OSK 69/06 LEX nr 291369 i wyrok Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2005 r., IV Sz/Wa

1356/05 LEX nr 191299).

Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 grudnia 2006 r.,

III CZP 99/06 (OSNC 2007, nr 6, poz. 79) wyjaśnił, że źródłem szkody jest

wydanie

wadliwej

prawomocnej

decyzji

decyzji

administracyjnej,

nadzorczej

jest

tym

jednakże

dopiero

zdarzeniem,

które

wydanie

skutkuje

możliwością żądania odszkodowania. Bez wydania decyzji nadzorczej nie

powstaje możliwość uruchomienia jakiegokolwiek postępowania, skoro nie ma

„prejudykatu”

umożliwiającego

dochodzenie

roszczeń

odszkodowawczych.

Z tego względu występuje tu złożona konstrukcja prawna składająca się z dwu

zdarzeń

prawnych

dla

otwarcia

drogi

umożliwiającej

dochodzenie

odszkodowania od Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją

administracyjną, która odpowiada zawartemu w art. 5 ustawy pojęciu „zdarzeń

i stanów prawnych”.

Skoro więc w omawianym przypadku decyzja nadzorcza została wydana po

dniu 1 września 2004 r., bo w dniu 30 grudnia 2005 r. to trafny był zarzut obrazy

art. 5 ustawy.

Z tych względów na podstawie art. 39815 Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji.