I CO 24/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CO 24/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie ze skargi T. P. o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku T. P.

przy uczestnictwie M. P.

o podział majątku,

zakończonej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt I CZ

(…), na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,

1. wznawia postępowanie,

2. uchyla postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2007 r.,

3. uchyla postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 grudnia 2006 r.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 maja 2007 r. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie T. P. na

postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 maja 2007 r., którym odrzucono jego

apelację od orzeczenia Sądu pierwszej instancji.

Od postanowienia tego wniesiona została skarga o wznowienie postępowania, w

której

jako

podstawę

wznowienia

wskazano

uznanie

wyrokiem

Trybunału

Konstytucyjnego sprzeczność z Konstytucją art. 370 k.p.c., który stanowił podstawę

odrzucenia apelacji bez wezwania do usunięcia braków formalnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W wyroku w sprawie P 18/07 z dnia 20 maja 2008 r (OTK-A 2008, nr 4, poz. 61

Trybunał Konstytucyjny uznał, ze art. 3701 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art.

78 Konstytucji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że regulacja nakładająca na sądy obowiązek

odrzucania ze względu na dostrzeżone braki środków odwoławczych wniesionych przez

profesjonalnego pełnomocnika, bez wezwania do ich uzupełnienia, stanowi ograniczenie

dostępu do sądu drugiej instancji. Wyrok ten wszedł w życie dnia 5 czerwca 2008 r. i z

tą datą zdyskwalifikowany w całości przepis art. 3701 k.p.c. utracił moc obowiązującą.

Okoliczność, że wyeliminowanie tego przepisu nastąpiło w trybie kontroli konkretnej

zainicjowanej pytaniem prawnym skierowanym przez sąd orzekający, nie stoi na

przeszkodzie wznowieniu postępowania w innych sprawach, w których zderogowany

przepis determinował treść rozstrzygnięcia. Przepis art. 4011 k.p.c. w obecnym

brzmieniu nie różnicuje możliwości wznowienia postępowania w zależności od trybu

stwierdzenia niekonstytucyjności. Z sentencji ani z uzasadnienia wyroku TK w sprawie

P 18/07 nie wynika też, aby Trybunał zamierzał wyłączyć „wznowieniowe” konsekwencje

swojego orzeczenia. Zasadne zatem jest przyjęcie, że wyrok TK w sprawie P 18/07

stanowi

podstawę

wznowienia

postępowania

zakończonego

prawomocnym

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym zażalenie na wydane w tej sprawie

postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu apelacji.

Nie przesądza to w żadnym razie o wyniku postępowania apelacyjnego, oznacza

natomiast, że badanie wymagań złożonej apelacji powinno być przeprowadzone

ponownie z uwzględnieniem stanu prawnego powstałego w następstwie derogacji art.

3701 k.p.c. Aktualność zachowują zatem wszystkie wymagania apelacji określone w art.

368 k.p.c., różnica polega natomiast na tym, że z punktu widzenia sądu drugiej instancji

apelacji zawierającej braki, a sporządzonej przez kwalifikowanego pełnomocnika, nie

można traktować jako apelacji, która ulegała odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji na

podstawie art. 3701 k.p.c., a tym samym podlegającej odrzuceniu (art. 373 k.p.c.), lecz

jako apelację zawierającą braki, do których usunięcia strona nie została wezwana.

To natomiast następczo pozbawia podstawy prawnej postanowienie sądu drugiej

instancji odrzucające apelację, oparte na art. 373 w zw. z art. 3701 k.p.c.

W

skardze

o

wznowienie

postępowania

skarżący

zakwestionował

oba

postanowienia – sądu drugiej instancji odrzucające apelację i akceptujące je

postanowienie Sądu Najwyższego. W zakresie właściwości sądu do wznowienia

postępowania art. 405 k.p.c. zrównuje podstawę przewidzianą w art. 401 1 k.p.c.

z podstawami nieważności, wskazując, że właściwy do wznowienia jest sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, sąd

instancji wyższej. Za zaskarżone orzeczenie takie uznać należy również orzeczenie

Sądu Najwyższego, który oddalił zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji

oparte na art. 3701 w zw. z art. 373 k.p.c. W obecnym modelu środków zaskarżenia

zażalenie zakłada bowiem pełną merytoryczną kontrolę zaskarżonego postanowienia,

czego nie eliminuje specyfika postępowania przed Sądem Najwyższym. Jeżeli zatem

Sąd Najwyższy oddala zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji oparte na

niekonstytucyjnym przepisie, to również „stosuje” ten przepis. Uzasadnia to zatem

uchylenie zarówno postanowienia Sądu Najwyższego, jak i Sądu drugiej instancji.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 3 k.p.c.