I CO 16/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CO 16/08

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

w sprawie ze skargi T. W. o wznowienie postępowania ze skargi T. W. o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia

20 czerwca 2005 r., sygn. akt V S (…) wydanego w sprawie ze skargi T. W.

o stwierdzenie naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym ze skargi T. W. o

wznowienie postępowania w sprawie z powództwa T. W. przeciwko C.(…) S.A. w W. o

zapłatę, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 30 czerwca

2000 r., sygn. akt I C (…),

zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r., sygn. akt

I CNP (…),

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2008 r.,

1)

oddala skargę

2)

oddala wniosek Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania

wywołanego skargą.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2007 r. odrzucił skargę T. W.

o stwierdzenie naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki w postępowaniu toczącym się przez Sądem Rejonowym skargi o wznowienie

postępowania w sprawie o zapłatę.

Od

postanowienia

tego

Tomasz

Wiland

wniósł

skargę

o

wznowienie

postępowania, wskazując jako podstawę wznowienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 1 kwietnia 2008 r., SK 77/06, zgodnie z którym przepis art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. w

części obejmującej słowa „kończącego postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art.

32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji (OTK-A 2008, nr 3, poz. 39).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarżący nie wskazał w skardze podstawy prawnej żądania, powołanie się jednak

na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z

Konstytucją wskazuje, że podstawę tę stanowią przepisy art. 401 1 k.p.c. i art. 190 ust. 4

Konstytucji.

W pierwszej kolejności należy w tej sytuacji rozważyć kwestię oddziaływania

wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej TK) na zaskarżone skargą o wznowienie

postępowania postanowienie Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu Najwyższego

w obecnym składzie nie jest dopuszczalne odrzucenie – po wejściu w życie wyroku TK skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

postanowienia

postępowania wydanego przed tym zdarzeniem z tego tylko względu, że chodzi o

orzeczenie niebędące postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Wyrok TK

co do zasady działa bowiem retroaktywnie.

Nie może być kwestionowane, że stanowiący podstawę skargi o wznowienie

postępowania wyrok TK stwierdził niekonstytucyjność art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. oraz że

wyrok ten wywiera pełną moc wiążącą, w szczególności zobowiązuje ustawodawcę do

podjęcia działań mających na celu wyeliminowanie niekonstytucyjnego stanu rzeczy.

Nie oznacza to jednak, że oparta na tym wyroku skarga o wznowienie

postępowania zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyrok ten

nie stwarza podstawy do rozszerzenia treści normatywnej art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. w taki

sposób, aby objąć jego hipotezą również postanowienia w przedmiocie przewlekłości

postępowania. Przeciwne stanowisko zakładałoby przejmowanie przez TK uprawnień

ustawodawcy, skoro tylko ustawodawca posiada kompetencję do zmiany treści

przepisów prawnych i nadawania im takiej treści, aby – w kierunku wskazanym przez TK

– pozostawała w zgodzie z Konstytucją. W postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r. w

sprawie II CO 17/08 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu swojego wyroku

TK zauważył, że strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie

z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U.

Nr 179, poz. 1843), może dochodzić – na podstawie art. 417ustawy z dnia 23 kwietnia

1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) może dochodzić – naprawienia

szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym zakończeniu postępowania co do

istoty sprawy. TK ponadto podkreślił, że skarga na przewlekłość postępowania stanowi

instrument skutecznego dochodzenia szkody spowodowanej przez przewlekłość

postępowania sądowego. Dlatego właśnie, jak podkreślił TK, Konstytucja nie nakazuje,

aby ustawodawca stworzył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia

oddalającego skargę na przewlekłość postępowania.

Jeżeli zatem Konstytucja nie wymaga, aby skarga przewidziana w art. 424 1 i nast.

k.p.c. przysługiwała od orzeczeń oddalających czy odrzucających skargę na

przewlekłość postępowania, to – jak wskazał SN w przytoczonym wyżej orzeczeniu –

wyrok TK nie może stanowić podstawy rozszerzenia art. 424 1 § 1 i 2 k.p.c. w taki

sposób, aby wywieść wniosek przeciwny. Stan konstytucyjności osiągnięty może być w

inny sposób. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, postanowienie oddalające

skargę na przewlekłość postępowania nie stoi na przeszkodzie domaganiu się

naprawienia szkody wyrządzonej przewlekłością postępowania w odrębnym procesie

(uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP

2006, nr 21-22, poz. 341). Podobne stanowisko wyrażane jest w doktrynie. Wskazuje

się, że art. 4171 § 2 k.c., uzależniający odpowiedzialność państwa za wydanie

wadliwego orzeczenia od stwierdzenia jego niezgodności z prawem we właściwym

postępowaniu, nie może być rozumiany w taki sposób, aby w każdym wypadku

wymagane było uzyskanie prejudykatu, o jakim mowa w art. 4241 i nast. k.p.c. Podzielić

należy pogląd SN wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie II CO 17/08,

zgodnie z którym nie istnieją racjonalne powody do angażowania Sądu Najwyższego w

weryfikację w trybie art. 4241 i nast. k.p.c. wszystkich prawomocnych orzeczeń sądu

drugiej

instancji,

zarówno

kończących

postępowanie,

jak

i

niekończących,

rozstrzygających zagadnienia incydentalne, uboczne.

Przyjmując, że ustawodawca sprzecznie z Konstytucją zamknął drogę do

dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wydania niezgodnych

z prawem orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, należy jednak uznać, że

nie oznacza to, iż odpowiedzialność ta musi być realizowana przez mechanizm skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W wyroku z dnia 23

września 2003 r., K 20/02 (OTK-A 2003, nr 7, poz. 76) TK podkreślił, że unormowanie

drogi dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej działaniem organu władzy

publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji) zostało powierzone ustawodawcy zwykłemu.

Rozważenia zatem wymaga, czy uprawnienie do wznowienia postępowania

można wywieść wprost z Konstytucji. Na pytanie to należy odpowiedzieć przecząco. Z

art. 77 ust. 1 Konstytucji, który mógłby wchodzić w tym względzie w rachubę, nie sposób

bowiem wyprowadzić podstawy prawnej dla wydawania przez Sąd Najwyższy (ani

jakikolwiek inny sąd) prejudykatów w przedmiocie prawidłowości orzeczenia sądowego

jako wstępnego etapu realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa.

Przepis ten ustanawia konstytucyjne prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej

działaniem organu władzy publicznej, ale nie przesądza o sposobie jego egzekwowania.

Jeśli kierować się wyłącznie jego treścią, to należałoby raczej dojść do wniosku, że

dochodzenie tej odpowiedzialności powinno przebiegać na zasadach ogólnych. To zaś

prowadzi do wniosku, że w obecnym stanie prawnym brak podstawy do rozpoznawania

skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia skierowanych

przeciwko orzeczeniom niekończącym postępowań w sprawie. Teza taka nie powinna

być odczytywana w kategoriach zanegowania mocy wiążącej wyroku TK w sprawie SK

77/06.

Ostatecznie należało uznać, że skarga oparta na tym wyroku stanowi wprawdzie

skargę opartą na ustawowej podstawie w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c., jednakże nie

może odnieść pożądanego skutku i zasługuje na oddalenie, ponieważ wyrok TK sam

przez się nie zmienił stanu prawnego, a zarazem dopuszczalności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w odniesieniu do orzeczeń

niekończących postępowania w sprawie nie można wywieść bezpośrednio z przepisów

Konstytucji.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 412 § 2 k.p.c.