I CNP 91/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 91/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski

w sprawie ze skargi W.T.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w W.

z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt [...],

w sprawie z powództwa W.T.

przeciwko małoletniemu K.T. reprezentowanemu

przez matkę B.K.

o obniżenie alimentów

i z powództwa wzajemnego małoletniego K.T. reprezentowanego przez matkę B. K.

przeciwko W.T.

o podwyższenie alimentów,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 grudnia 2009 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

W. T. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 października 2008 r., oddalającego

apelację od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 12 grudnia 2007 r. Sąd

pierwszej instancji wyrokiem tym oddalił powództwo skarżącego o obniżenie

alimentów i podwyższył alimenty zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z

dnia 7 września 1998 r. od W.T. na rzecz jego syna K.T., urodzonego dnia 14

września 1997 r., z kwoty 1000 zł do kwoty 1200 zł miesięcznie i oddalił powództwo

o podwyższenie alimentów w dalszej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje od orzeczenia w zasadzie sądu drugiej instancji i wyjątkowo –

w przypadku określonym w art. 4241 § 2 k.p.c. - sądu pierwszej instancji,

kończącego postępowanie w sprawie wydanego począwszy od dnia 1 września

2004 r. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2005 r., l CNP 1/05

niepublikowane i uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października

2005 r., III BZP 1/05, OSNC 2006, nr 5, poz. 78, której nadano moc zasady

prawnej), gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub

uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe.

Skarga jest nie tylko środkiem nowym, ale - jak podkreślono w literaturze wyjątkowym w skali europejskiej. Zasadą bowiem jest, że prawomocność tworzy

nowy stan prawny pomiędzy stronami, albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie

ewentualne naruszenia prawa, którymi orzeczenie ewentualnie jest dotknięte.

Z tego względu jest środkiem wysoce sformalizowanym i wszystkie jej wymagania

konstrukcyjne określone w art. 4245 § 1 k.p.c. należy interpretować ściśle.

Skarżący w skardze nie wskazał czy zaskarża przedmiotowe orzeczenie

w całości, czy w części (art. 4245 § 1 pkt 1 k.p.c.). W ramach przytoczenia podstaw

skargi i jej uzasadnienia (art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.) powołał tylko, jako naruszony,

przepis prawa materialnego art. 135 § 1 k.r.o. Jako przepis, z którym orzeczenie

jest niezgodne, wskazano także art. 135 k.r.o., gdy tymczasem podstawę zmiany

wielkości obowiązku alimentacyjnego stanowi art. 138 k.r.o. Konstruując skargę

ustawodawca wyraźnie oddzielił podstawy skargi, w tym przepisy składające się na

ich uzasadnienie, od przepisów (przepisu), z którymi zaskarżone orzeczenie jest

niezgodne. Są to dwa odrębne wymagania konstrukcyjne i brak już jednego z nich

prowadzi do odrzucenia skargi a limine.

Do omawianej kategorii wymagań należy także uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego dotyczy

(art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Uwzględnienie bowiem skargi i stwierdzenie,

że prawomocne orzeczenie jest niezgodne z prawem, ma charakter prejudykatu,

gdyż stwarza możliwość dochodzenia od państwa odszkodowania za szkodę

wyrządzoną przez jego wydanie. Spełnienie tego wymagania polega na wskazaniu

rodzaju i rozmiaru szkody. Wywód ten powinien także zawierać informację

dotyczącą czasu jej powstania i określać związek przyczynowy z wydaniem

orzeczenia niezgodnego z prawem. Nie jest spełnieniem tego wymagania

odwołanie się - jak uczynił to skarżący - do szkody nie sprecyzowanej,

hipotetycznej, czy też mogącej powstać w przyszłości (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16,

z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141 i z dnia

27 października 2005 r., V CNP 28/05, nie publikowane). Skoro w skardze nie

uprawdopodobniono w ten sposób szkody, to nie spełnia także i tego wymagania.

Kolejnym elementem konstrukcyjnym, którego skarga nie zawiera jest

„wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych nie jest możliwe" (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.). W judykaturze ukształtowany

jest pogląd, że aby je spełnić nie wystarczy wskazać, że od zaskarżonego

orzeczenia nie przysługuje skarga kasacyjna, a nawet skarga o wznowienie

postępowania. Należy w tym zakresie przedstawić wyczerpujący wywód i oprzeć go

na przekonującym uzasadnieniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27

stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140).

Hipoteza art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. ma szeroki zasięg, skoro ustawodawca

użył sformułowania „wzruszenie zaskarżonego orzeczenia". Unicestwienie w ten

sposób skutków prawomocnego orzeczenia może nastąpić zatem nie tylko wtedy,

gdy istnieje podstawa do jego uchylenia lub zmiany. Przemawia za tym użycie

w omawianym przepisie pojęcia „środka prawnego", które swym zakresem

obejmuje nie tylko środki zaskarżenia, ale jak trafnie podniesiono w literaturze,

także pozew i wniosek w postępowaniu nieprocesowym. Aby szkody uniknąć,

a także ze względu na subsydiarną odpowiedzialność Skarbu Państwa, strona

powinna wykorzystać nie tylko wszystkie przysługujące jej środki zaskarżenia,

pozwalające na zmianę lub uchylenie orzeczenia, ale także wszystkie inne

instrumenty prawne, które służą do pozbawienia lub ograniczenia skuteczności,

a zwłaszcza wykonalności orzeczenia.

W judykaturze, jako takie środki - oprócz skargi kasacyjnej i skargi

o

wznowienie

postępowania

-

wskazano

powództwa

opozycyjne

(por. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2008 r., V CNP 199/07,

nie publ.) oraz środki funkcjonujące w postępowaniu nieprocesowym, określone

w art. 523, 539-543, 550 § 2, 577, 614, 678, 679 i art. 690 § 2 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05,

OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140).

Takim środkiem, gdy wystąpiła zmiana stosunków, może być także pozew

o obniżenie, czy wygaśnięcie oraz podwyższenie alimentów. Wyrok uwzględniający

powództwo oparte na podstawie określonej w art. 138 k.r.o. pozbawia bowiem

skuteczności wyrok poprzedni, ustalający wysokość obowiązku alimentacyjnego.

Gdy więc skarga dotyczy takiego wyroku, w ramach wymagania określonego w art.

4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący winien wykazać, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia nie jest możliwe także za pomocą powództwa o zmianę wysokości, czy

wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego.

Skarżący w skardze nie tylko tego nie dokonał, ale podniósł pewne

okoliczności, które mogą wskazywać na to, że już po zapadnięciu zaskarżonego

orzeczenia nastąpiła pomiędzy stronami zmiana stosunków, a w takim wypadku nie

zachodziłyby przeszkody do wniesienia nowego powództwa określonego w art. 138

k.r.o.

Wszystkie

powyżej

zasygnalizowane

wymagania

są

elementami

konstrukcyjnymi skargi i dlatego wady te są nieusuwalne w trybie właściwym dla

naprawiania braków formalnych pism procesowych.

Z tych względów skarga podlega odrzuceniu (art. 4248 § 1 k.p.c.).