I CNP 8/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 8/05

POSTANOWIENIE

Dnia 9 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski

w sprawie z powództwa (…) Spółdzielni Mieszkaniowej O.(…) w W.

przeciwko Samodzielnemu Zespołowi Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego

O.(…)

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 sierpnia 2005 r., na skutek skargi

strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2004 r., sygn. akt VI ACa (…),

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

pozwanej Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego - O.(…)

od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 24 kwietnia 2003 r., którym uwzględniono

powództwo (…) Spółdzielni Mieszkaniowej „O.(…)” w W. o zapłatę kwoty 54 251,33 zł.

W związku z wymienionym wyrokiem Sądu Apelacyjnego strona pozwana wniosła

o stwierdzenie jego niezgodności z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z dniem 6 lutego 2005 r. w sposób istotny znowelizowane zostały przepisy

kodeksu postępowania cywilnego, bowiem ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98, dalej – ustawa z dnia 22 grudnia 2004

r.) w tytule VI księgi pierwszej części pierwszej tego kodeksu dodano dział VIII,

zatytułowany

„Skarga

o

stwierdzenie

niezgodności

z prawem

prawomocnego

orzeczenia” (art. 4241 - 42412). Wprowadzenie do kodeksu postępowania cywilnego

nowego rodzaju postępowania przed Sądem Najwyższym wiąże się z dokonaną ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692; dalej – ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r.) nowelizacją kodeksu cywilnego w zakresie uregulowania odpowiedzialności organów

władzy publicznej za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem jej działaniem. Przepis

art. 4171 § 2 znowelizowanego kodeksu cywilnego stanowi bowiem, że jeżeli szkoda

została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji,

jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich

niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne

orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego

niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. W

sytuacji określonej w tym przepisie ustawodawca uzależnił więc możliwość dochodzenia

naprawienia szkody od uprzedniego stwierdzenia we właściwym postępowaniu, że

orzeczenie nie było zgodne z prawem. Aczkolwiek nowelizacja przepisów prawa

materialnego weszła w życie z dniem 1 września 2004 r. (art. 6 ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r.), to wymagane „właściwe postępowanie”, mające na celu uzyskanie

prejudycjalnego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem, uregulowano dopiero

we wskazanych wyżej art. 4241 - 42412 k.p.c. Można więc przyjąć, że w okresie od 1

września 2004 r. do 5 lutego 2005 r. wobec braku odpowiedniego instrumentarium

procesowego przysługującego poszkodowanym w ramach regulacji odpowiedzialności

za wyrządzenie szkody, której źródłem były orzeczenia sądowe, istniała tzw. luka

realizacyjna.

Zaznaczyć trzeba, że stosownie do art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego

wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w

drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W

wyjątkowych natomiast wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia

kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej

instancji, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że

jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych (art. 4241 § 2 k.p.c.).

W omawianym zakresie powyższa nowela procesowa weszła w życie z dniem 6

lutego 2005 r. (art. 6 in princ. ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.). Nie zawiera ona

przepisu, który by dawał odpowiedź na pytanie, czy instytucję skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stosuje się do orzeczeń sądowych

wydanych przed wejściem jej w życie. Jeżeli bowiem chodzi o normy intertemporalne, to

dotyczą one innych zagadnień procesowych (art. 3 i 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.).

Brak wyraźnego uregulowania, z którego wynikałoby stosowanie z mocą wsteczną lub

bezpośrednie działanie tej nowej instytucji procesowej, nie przesądza sam przez się o

niedopuszczalności stosowania jej do orzeczeń wcześniejszych, wszak odmienny

wniosek może wynikać z celu tej instytucji lub z innych względów.

Rozwiązania problemu z pewnością nie można poszukiwać w treści art. 4246 § 1

k.p.c., w myśl którego, skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w

terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się. Przepis ten bowiem nie jest

przepisem międzyczasowym i normuje wyłącznie kwestię terminu do wywiedzenia tej

skargi. Przewidziany w tym przepisie dwuletni termin rozpoczyna wprawdzie swój bieg

od chwili uprawomocnienia się orzeczenia, niemniej jednak w żadnym razie nie

świadczy to, nawet pośrednio, że zaskarżeniem w drodze omawianej skargi objęte

zostały orzeczenia, które uprawomocniły się nie dawniej niż dwa lata przed wejściem w

życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.

W tej sytuacji znaczenie uzyskuje okoliczność, że wprowadzenie do krajowego

porządku

prawnego

instytucji

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

z prawem

prawomocnego orzeczenia łączyło się z ustawową koniecznością zapewnienia

poszkodowanym realnej możliwości dochodzenia roszczeń w związku ze szkodą

wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia. Wszak z przepisu art. 4171 § 2

k.c. można wnosić, że stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest bezwzględną przesłanką odpowiedzialności z tego tytułu.

Jeżeli chodzi o regulację materialnoprawną, to kwestia intertemporalna

przedstawia się jasno, gdyż w ustawie nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 2004 r.

znajdujemy odpowiednią normę. W myśl bowiem art. 5 tej ustawy, do zdarzeń i stanów

prawnych powstałych przed dniem wejścia jej w życie stosuje się przepisy art. 417, 419,

420, 4201, 4202 i 421 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy.

Zastosowanie przytoczonego wskazania intertemporalnego oznacza, jak trafnie

podkreślono w literaturze cywilistycznej, że przepisy dotychczasowe, mimo ich

derogacji, będą miały zastosowanie dla oceny skutków prawnych „zdarzeń i stanów

prawnych” zaistniałych przed wejściem w życie ustawy dnia 17 czerwca 2004 r.

Przyjmując to stanowisko za punkt wyjścia i pozostawiając jednocześnie na uboczu –

jako bezprzedmiotową w okolicznościach niniejszej sprawy - kwestę ewentualnego

zróżnicowania, poczynając od dnia 1 września 2004 r., zasad odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa i samorządowych osób prawnych, należy w

konsekwencji uznać, że uregulowana w art. 4171 § 2 k.c. odpowiedzialność za

niezgodne z prawem prawomocne orzeczenie wchodzi w rachubę, jeżeli zdarzenie

sprawcze w postaci wydania orzeczenia nastąpiło w dniu 1 września 2004 r. i później.

Biorąc bowiem pod uwagę założenia i cele ustawodawcze, które legły u podstaw

wprowadzenia do kodeksu postępowania cywilnego instytucji skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a także fakt, że przepisy procesowe

z nią związane stanowią wraz z art. 4171 § 2 k.c. normatywną całość, niepodobna

przyjąć, iż ten szczególny środek zaskarżenia odnosi się również orzeczeń sprzed tej

daty. Innymi słowy, przeciw takiej wykładni przemawia okoliczność, że przesłanka

odpowiedzialności odszkodowawczej w postaci prejudycjalnego stwierdzenia we

właściwym

postępowaniu

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia

wymagana jest dopiero z chwilą obowiązywania art. 4171 § 2 k.c. Skoro zaś rozważane

zagadnienie ściśle łączy się z regulacją materialnoprawną, a nawet więcej, ma wręcz

charakter mieszany (procesowo-materialny), to problem intertemporalny związany ze

stosowaniem art. 4241 i nast. k.p.c. należy rozwiązać tak samo jak kwestię

intertemporalną dotyczącą art. 4171 § 2 k.c., a zatem jednolicie.

Stwierdzając zatem niedopuszczalność skargi wniesionej przez stronę pozwaną –

jako zaskarżającej orzeczenie Sądu drugiej instancji wydane przed dniem 1 września

2004 r. – należało orzec, jak w sentencji (art. 4248 § 1 k.p.c.).

Wobec takiego rozstrzygnięcia nie ma potrzeby zajmowania się bliżej innymi

kwestiami procesowymi, które nasuwają się w związku ze skargą strony pozwanej.

Skarga ta bowiem budzi zastrzeżenia chociażby z punktu widzenia zachowania

wymagania, o którym mowa w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c., przewidującego wykazanie, że

wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie

jest

możliwe.

Wszak

w

stanie

prawnym

obowiązującym

w dacie

wydania

kwestionowanego wyroku wchodziła możliwość jego zaskarżenia w drodze kasacji.

Oznacza to, że skarga powinna zostać odrzucona także na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c.