I CNP 68/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 68/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi M. S.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku zaocznego Sądu

Okręgowego Sądu Gospodarczego

z dnia 22 sierpnia 2009 r., wydanego w sprawie

z powództwa A. G.

przeciwko M. S.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 kwietnia 2012 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Pozwany M. S. w dniu 22 sierpnia 2011 r. wniósł skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku zaocznego Sądu Okręgowego z

dnia 22 sierpnia 2009 r., którym zasądzono od niego na rzecz powoda A. G. kwotę

218 241 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu z tytułu odszkodowania za

niewykonanie umowy o pracę projektowe z dnia 10 listopada 2006 r.

Pozwany w umowie z dnia 10 listopada 2006 r. zobowiązał się do

opracowania projektu koncepcyjnego, budowlanego oraz wykonawczego zespołu

budynków wielorodzinnych z usługami w J. Umowa była dwukrotnie zmieniana w

związku z rozszerzeniem jej zakresu. Termin oddania projektu upływał 30 stycznia

2008 r. Pozwany jednak nie przekazał powodowi kompletnego projektu. Stało się to

przyczyną niewywiązania się przez powoda ze zobowiązania w stosunku do

inwestora i spowodowało obciążenie powoda karą umowną w wysokości 160 000 zł

(z czego za szkodę powód uznał kwotę 100 000 zł, ponieważ odjął wynagrodzenie,

które musiałby zapłacić pozwanemu). Ponadto powód musiał zlecić wykonanie

projektu innemu podmiotowi i zapłacił mu 118 241 zł.

Do wydania wyroku zaocznego doszło z tego powodu, że pozwany nie

złożył w wyznaczonym mu dwutygodniowym terminie odpowiedzi na pozew.

Wniósł jedynie o przedłużenie terminu do złożenia odpowiedzi z uwagi na chorobę,

co jednak Sąd Okręgowy uznał za niemożliwe w odniesieniu do terminu

ustawowego. Argumentację tę zastosował również do wniosku pełnomocnika

o przywrócenie terminu do złożenia odpowiedzi na pozew. Sąd Okręgowy stwierdził

także, że odpowiedź na pozew wniesiona przez drugiego pozwanego Towarzystwo

Ubezpieczeń A. S.A. nie mogła odnieść skutku w stosunku do pozwanego M. S., po

stronie pozwanych nie występowało bowiem współuczestnictwo jednolite. Sprzeciw

pozwanego od wyroku zaocznego został odrzucony postanowieniem z dnia 29

marca 2010 r., a zażalenie na to postanowienie Sąd Apelacyjny oddalił

postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku zaocznego

pozwany wskazał jako jej podstawy naruszenie art. 339 § 2 k.p.c. i art. 479 18 § 2

k.p.c. oraz art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.; art. 47914 § 1 i 2 k.p.c.; art. 6 k.c., art. 47916

k.p.c. oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. i art. 45 Konstytucji RP;

art. 5 k.p.c. w zw. z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności; art. 415 k.c. w zw. z art. 231 § 1 i 3 k.k.; art. 231 § 1 i 3 k.k., a także art.

379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 39821 w zw. z art.42412 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej

w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. i art. 45 Konstytucji RP.

Te same przepisy wskazane zostały jako te, z którymi zaskarżone

orzeczenie jest niezgodne.

Skarżący wyjaśnił, że na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia doznał

szkody,

ponieważ

na

podstawie

niezgodnego

z

prawem

orzeczenia

wyegzekwowano już od niego kwotę 5 122,64 zł.

Stwierdził, że wzruszenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych

nie jest możliwe, ponieważ z powodu reprezentowania pozwanego najpierw przez

fałszywego adwokata, a potem wskutek uchybień jego kolejnego pełnomocnika

sprzeciw od wyroku zaocznego został złożony po terminie i odrzucony.

Upłynęły także terminy do zaskarżenia orzeczenia skargą o wznowienie

postępowania z powodu nieważności. Wyjątkowość niniejszego wypadku skarżący

łączy z - jego zdaniem - oczywiście nagannym działaniem Sądu przy zastosowaniu

dyspozytywnego art.47918 § 2 k.p.c. i wydaniem wyroku zaocznego mimo braku

podstaw procesowych i faktycznych, co wyczerpuje, według skarżącego, znamiona

czynu zabronionego w art. 231 § 1 i 2 k.k. Przyjęcie jego skargi uzasadniać ma

także brak innej możliwości wzruszenia wyroku zaocznego.

Z tych przyczyn skarżący wniósł o uwzględnienie jego skargi i orzeczenie,

że wyrok zaoczny Sądu Okręgowego z dnia 12 października 2007 r. jest w całości

niezgodny z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, powinna zawierać szereg elementów konstrukcyjnych.

Należą do nich:

1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem,

czy jest ono zaskarżone w całości lub w części,

2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie,

3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest

niezgodne,

4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie

orzeczenia, którego skarga dotyczy,

5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych

środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono

stosując art. 4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie

skargi,

6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem.

Skarga wniesiona przez pozwanego nie czyni zadość tym wszystkim

wymaganiom. Nie zostały w niej zrealizowane obowiązki przewidziane w art. 424 5

§ 1 pkt 5 k.p.c., to znaczy obowiązek wykazania, że wzruszenie zaskarżonego

wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto gdy skargę wniesiono, stosując art. 4241 § 2 - że występuje wyjątkowy wypadek

uzasadniający wniesienie skargi. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 17 sierpnia 2005 r. (I CNP 5/05, OSNC 2006/1/17, por. także orzeczenia

tego Sądu z dnia 16 grudnia 2005 r., I CNP 37/05, nie publ., oraz z dnia 2 kwietnia

2009, IV CNP 96/08, nie publ.), art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. nakłada na podmiot

wnoszący skargę

z prawem

o

stwierdzenie

niezgodności

obowiązek

wykazania

w

drodze

prawomocnego

odrębnego,

orzeczenia

wyczerpującego

i niebudzącego wątpliwości wywodu prawniczego, że wzruszenie zaskarżonego

orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Podmiot wnoszący skargę winien bowiem wykorzystać wszystkie istniejące

narzędzia procesowe i dopiero ich bezskuteczność lub brak może - w wypadku

wystąpienia szkody - uzasadniać odpowiedzialność państwa. Strona, wnosząc

skargę, musi wykazać, iż z wszystkich innych narzędzi skorzystała lub że są one

dla niej - w konkretnej sytuacji - niedostępne. W wypadku przewidzianym w art.

4241 § 2 k.p.c. obowiązek ten ogranicza się do nieistnienia takich narzędzi w chwili

wnoszenia skargi, gdyż w dopuszczalności zaskarżenia skargą orzeczenia sądu

pierwszej instancji mieści się założenie, że środki pozwalające na podważenie tego

orzeczenia w trybie instancyjnym istniały lecz nie zostały wykorzystane.

Niniejsza skarga wniesiona została od orzeczenia sądu pierwszej instancji,

który nie został zaskarżony z wykorzystaniem przewidzianych prawem środków.

W takim wypadku dopuszczalność skargi wymaga łącznego spełnienia dwóch

przesłanek - istnienia wyjątkowego wypadku oraz występowania kwalifikowanej

postaci niezgodności kwestionowanego orzeczenia z prawem, która wynikać musi

z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006/6/113, podobne

stanowisko wyrażone zostało w szeregu późniejszych, nie publikowanych

orzeczeń). Wystąpienie takiego wyjątkowego wypadku strona powinna wykazać

w skardze, w ramach realizacji obowiązku przewidzianego w art. 424 5 § 1 pkt 5

k.p.c. Wyjątkowość rozumieć należy jako stan o szczególnym charakterze, który

usprawiedliwia niewykorzystanie zwykłych instrumentów procesowych w celu

poddania kontroli i usunięcia orzeczenia wadliwego. W rozpatrywanym przypadku

wymagania te nie zostały spełnione. Wprawdzie powierzenie przez pozwanego

prowadzenia sprawy fałszywemu adwokatowi stanowiło zdarzenie szczególne,

jednak przyczyną odrzucenia złożonego przez prawidłowego już pełnomocnika

sprzeciwu od wyroku zaocznego były nieprawidłowości przy złożeniu wniosku

o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. Takie zaniedbanie nie może być

uznane za zdarzenie o wyjątkowym charakterze. Nie odpowiadają też pojęciu

wyjątkowego wypadku okoliczności, w jakich doszło do wydania wyroku zaocznego.

Wykorzystanie przez Sąd ustawowego uprawnienia nie może być zakwalifikowane

jako postępowanie wyjątkowe, tym bardziej, że stronie przysługiwały środki prawne

do podważenia wydanego orzeczenia. Skarżący nie wykazał też, że spełnione

zostały ustawowe kryteria kwalifikowanej niezgodności orzeczenia z prawem,

to znaczy, że niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad

porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Wystąpienie tej przesłanki pozwany wiąże z faktem wydania wyroku zaocznego, do

którego – jego zdaniem – nie powinno było dojść i w tym upatruje naruszenia

swoich konstytucyjnie zagwarantowanych praw do sprawiedliwego procesu oraz

naruszenie analogicznego prawa przewidzianego w Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności. Jednocześnie sam przyznaje, że wydanie

wyroku w powstałych okolicznościach mieściło się w zakresie uprawnień

przyznanych sądowi. Wprawdzie zgodzić się należy, że niepouczenie pozwanego

o tak istotnej konsekwencji niezłożenia odpowiedzi na pozew, jaką stanowi

możliwość wydania wyroku zaocznego, było nieprawidłowe, jednak wobec istnienia

zwykłych środków procesowych pozwalających poddać kontroli prawidłowość

wyroku zaocznego, nie można tego uchybienia kwalifikować w kategoriach

naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, ani konstytucyjnych wolności

bądź praw człowieka i obywatela, ani uznać go za czyn zabroniony.

W konsekwencji skarga pozwanego nie wypełnia ustawowych wymagań

konstrukcyjnych, co uzasadnia jej odrzucenie na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c.