I CNP 57/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 57/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie ze skargi M.J. o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt [...] wydanego w sprawie

ze skargi M.J. o stwierdzenie przewlekłości postępowania egzekucyjnego z

wniosku M.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Transportu o świadczenie

pieniężne prowadzonego przez Komornika

Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. pod sygn. akt [...],

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2007 r.

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 9 marca 2007 r., uwzględniając

częściowo skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, stwierdził, że w postępowaniu

egzekucyjnym Km [...], prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie

Rejonowym w W. wystąpiła przewlekłość postępowania oraz odrzucił skargę w

pozostałym

zakresie.

Od powyższego

postanowienia

M.J.

(wierzyciel

egzekwujący) wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem

wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności, albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje także od

prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wydanego przez

sąd pierwszej instancji lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały

z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych

(art. 4241 § 1 i 2 k.p.c.).

Według rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki, dalej jako: "ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r." lub "ustawa"

(Dz. U. Nr 179, poz. 1843), sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd

przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie (art. 4 ust. 1 ustawy).

Sądem przełożonym jest zatem dla sądu rejonowego - sąd okręgowy, natomiast dla

sądu okręgowego - sąd apelacyjny. Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości

postępowania przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym - właściwy do jej

rozpoznania jest Sąd Najwyższy. W przypadku skargi dotyczącej przewlekłości

postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania dotyczącego wykonania

orzeczenia sądowego sądem właściwym jest sąd okręgowy, w którego okręgu

prowadzona jest egzekucja lub wykonywane są inne czynności (art. 4 ust. 4

ustawy).

Artykuł 8 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że w sprawach nieuregulowanych

w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje

odpowiednio

w

przepisy

o

postępowaniu

zażaleniowym

obowiązujące

postępowaniu, którego skarga dotyczy. Oznacza to nie tylko możliwość

stosowania obowiązujących w procedurach cywilnej, karnej oraz administracyjnej

przepisów dotyczących zażalenia, ale przede wszystkim wskazuje, że skarga jest

quasi - zażaleniem, a sąd okręgowy lub apelacyjny, który ją rozpoznaje, orzeka

jako sąd drugiej instancji.

Sąd przełożony rozpoznający skargę na przewlekłość postępowania nie

orzeka - jak w przypadkach objętych przepisami art. 44, 52 § 1 i art. 508 § 2 k.p.c. –

w zastępstwie sądu pierwszej instancji, który z powodu określonych przeszkód nie

może rozpoznać sprawy, lecz rozstrzyga środek zaskarżenia, działa zatem jako sąd

odwoławczy.

Cel postępowania wywołanego skargą na przewlekłość postępowania

również wskazuje na zasadność zaprezentowanego stanowiska. Skarga ta ma na

celu wywołanie szybkiej reakcji sądu właściwego do jej rozpoznania na zawarty w

skardze zarzut, że postępowanie w sprawie jest przewlekłe. Formą tej reakcji jest

wydanie w krótkim terminie (nie dłuższym niż dwa miesiące - art. 11 ustawy)

postanowienia, w którym kwestia przewlekłości postępowania zostaje prawomocnie

rozstrzygnięta.

Rzeczą

sądu

pozostającego

pod

zarzutem

przewlekłego

prowadzenia sprawy jest "niezwłoczne" przedstawienie skargi sądowi właściwemu

do jej rozpoznania (art. 7 ustawy), gdy zaś skarga dotyczy przewlekłości

postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania dotyczącego wykonania

orzeczenia sądowego wnosi się ją bezpośrednio do sądu okręgowego, o którym

mowa w art. 4 ust. 4 ustawy. Wskazany cel postępowania wywołanego skargą na

przewlekłość postępowania z reguły nie zostałby osiągnięty w razie uznania - jak to

uczynił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 28 czerwca 2005 r.,

III SPZP 1/05 (Biuletyn SN 2005, nr 6, poz. 20) - że sąd właściwy do rozpoznania

skargi orzeka o niej, jako sąd pierwszej instancji. Powołane na uzasadnienie tej

tezy argumenty zasługiwałyby na akceptację tylko w przypadku uznania, że

postępowanie wywołane skargą na przewlekłość postępowania jest postępowaniem

odrębnym w stosunku do postępowania, którego przewlekłość dotyczy. Takiego

założenia przyjąć jednak nie można. Skarga zawsze dotyczy postępowania, które

toczy się w określonej sprawie. Postępowanie wywołane skargą ma zatem

charakter incydentalny (wpadkowy) i prowadzone jest w ramach postępowania co

do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi odbywa się w ramach postępowania

odwoławczego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o

postępowaniu

zażaleniowym. Nie można więc twierdzić, że skargą wszczęta zostaje nowa

(odrębna) sprawa.

Wyjaśnienie drugiej kwestii, istotnej z punktu widzenia zaskarżalności

orzeczeń

skargą

orzeczenia,

o

stwierdzenie

wymaga

niezgodności

zdefiniowania pojęcia

z

prawem

prawomocnego

"postanowienie

kończące

postępowanie w sprawie". W literaturze dominuje pogląd, że pojęcie to obejmuje

postanowienia, których uprawomocnienie zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy

co do istoty przez sąd drugiej instancji, jeżeli w chwili jego wydania jest on

zwolniony od obowiązku dalszego rozpoznawania sprawy. Z kolei na podstawie

dorobku judykatury można przyjąć, że jest to postanowienie, które przez

uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty

w danej instancji (por. np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z dnia

31 maja 2000 r., III CZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października

2000 r., III CZP 31/00, ONSC 2001, nr 2, poz. 22 oraz postanowienie z dnia

11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, niepublikowane).

W orzeczeniu z dnia 12 listopada 1997 r., III CZP 55/97, oraz z dnia 5 lipca

2006 r., IV CNP 25/06 Sąd Najwyższy stwierdził, że na gruncie postępowania

egzekucyjnego zwrotu „postanowienia kończącego postępowanie w sprawie" nie

należy rozumieć jako orzeczenia definitywnie kończącego całe postępowanie, ale

należy nim obejmować także orzeczenia sądowe, które kończą samodzielną

(zasadniczą) jego część. Zapatrywanie to należy zaaprobować. Wprawdzie

postanowienia takie nie odpowiadają dokładnie cechom orzeczeń kończących

postępowanie w sprawie

w znaczeniu przyjmowanym na potrzeby postępowania

rozpoznawczego, jednakże stanowią one z funkcjonalnego punktu widzenia zważywszy na etapowy charakter postępowania egzekucyjnego - ich odpowiedniki.

Przykładem takiego postanowienia, które definitywnie zamyka zasadniczą część

w egzekucji z nieruchomości, pociągając za sobą prekluzję uchybień popełnionych

we wcześniejszych etapach postępowania egzekucyjnego jest postanowienie

w przedmiocie przybicia. Niejednolita struktura postępowania egzekucyjnego,

a także konieczność stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów

o procesie, a więc także art. 4241 § 1 k.p.c., tylko odpowiednio (art.13 § 2 k.p.c.),

pozwala na dokonanie na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym

reinterpretacji pojęcia „orzeczenia kończące postępowanie w sprawie" we

wskazanym kierunku. Przeciwieństwem postanowień kończących zasadniczą, czy

też samodzielną część postępowania egzekucyjnego są takie postanowienia, które

rozstrzygają jedynie kwestie incydentalne, bądź wpadkowe.

Postępowanie wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania

jest więc postępowaniem incydentalnym i w taki też sposób zostało określone

w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Postanowienie rozstrzygające skargę na przewlekłość postępowania nie zamyka

drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Jeśli jest postanowieniem

uwzględniającym skargę, to nawet otwiera etap, który ma służyć szybszemu

zrealizowaniu głównego celu, jakim jest rozstrzygnięcie sprawy merytorycznie przez

wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. W rezultacie należy przyjąć, że orzeczenia

wydane przez sąd przełożony w wyniku wniesienia skargi na naruszenie prawa

strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki nie są postanowieniami kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu

art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. i nie podlegają zaskarżeniu skargą o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2005 r., I CNP 3/05, OSNC 2006, nr 2, poz. 39).

Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji (art. 424 § 1

k.p.c.).