I CNP 55/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 55/12

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski

ze skargi Skarbu Państwa - Wojskowego Biura Emerytalnego

w W. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 września 2011 r.,

wydanego w sprawie

z powództwa A. W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2013 r.,

odrzuca skargę; zasądza od Skarbu Państwa - Wojskowego

Biura Emerytalnego w W. na rzecz A. W. kwotę 1200 (jeden

tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 29 września 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego

Skarbu Państwa – Wojskowego Biura Emerytalnego od wyroku Sądu Rejonowego

z 29 kwietnia 2011 r., wydanego w sprawie z powództwa A. W. o zapłatę.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego orzeczenia Sądu

Okręgowego wniósł pozwany Skarb Państwa, podnosząc, że w sprawie nie istniała

droga sądowa i żądając stwierdzenia niezgodności z prawem tego orzeczenia, jak

również - na podstawie art. 42411 § 3 k.p.c. - uchylenia zaskarżonego wyroku

i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz odrzucenia pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona

skarga

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

jest

niedopuszczalna.

Skargę w niniejszej sprawie wniósł pozwany Skarb Państwa, domagając się

uchylenia zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Sądu

pierwszej instancji ze względu na brak drogi sądowej. Wniesienie tej skargi przez

Skarb Państwa – stronę postępowania jest jednak niedopuszczalne. Podstawową

funkcją analizowanej skargi jest bowiem doprowadzenie do prejudycjalnego

stwierdzenia przez Sąd Najwyższy wystąpienia jednej z materialnoprawnych

przesłanek

roszczenia

działalnością

sądów

o

naprawienie

powszechnych

w

szkody

wyrządzonej

postaci

niezgodności

jurysdykcyjną

z

prawem

prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Skarga ta służy więc dochodzeniu

przez poszkodowaną stronę odszkodowania od Skarbu Państwa. Między

postępowaniem unormowanym w art. 4241 i nast. k.p.c. i postępowaniem

z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie zachodzi przy tym

ścisły związek, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę stanowi

prejudykat w późniejszym procesie odszkodowawczym. W tym kontekście nie jest

dopuszczalne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności prawomocnego

orzeczenia przez Skarb Państwa, gdyż nie mógłby on w przyszłym postępowaniu

dochodzić odszkodowania od samego siebie, innymi słowy, na rzecz pozwanego

Skarbu Państwa nie powstało nieodzowne dla niniejszego postepowania

roszczenie o naprawienie szkody. Pogląd ten, wyrażony już w doktrynie, należy

zaaprobować. Podkreślono w nim podstawową funkcję skargi, która nie stanowi

klasycznego

środka zaskarżenia

zmierzającego

do uchylenia

lub

zmiany

zaskarżonego orzeczenia. Poza tym zaakcentowano w nim subsydiarność skargi,

która stanowi środek nadzwyczajny, dopuszczalny w razie braku innych możliwych

sposobów uchylenia lub zmiany orzeczenia. Okoliczności tej nie zmienia

możliwość, skądinąd całkowicie wyjątkowa, uchylenia zaskarżonego orzeczenia

przez Sąd Najwyższy, który stwierdza niezgodność orzeczenia z prawem.

Określona w art. 42411 § 3 k.p.c. możliwość uchylenia ma charakter nadzwyczajny

i nie może być głównym celem wniesionej skargi. Uchylenie to następuje jedynie

przy okazji stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a nie

stanowi samoistnego celu skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Skarga ta

w żadnym bowiem stopniu nie konkuruje z innymi środkami prawnymi.

Na etapie badania dopuszczalności skargi nie dochodzi jeszcze do analizy,

czy podstawy do uchylenia orzeczenia istnieją. Sąd bada zaś, czy podmiot

wnoszący skargę jest legitymowany do jej wniesienia. W niniejszej sprawie, mimo

że skarga została wniesiona przez stronę postępowania, nie można jej uznać za

dopuszczalną ze względu na okoliczność, że podmiotem tym jest Skarb Państwa.

Podmiot ten nie mógłby zaś, jak już zaznaczono, w przyszłym postępowaniu

odszkodowawczym dochodzić odszkodowania od samego siebie.

Jedynie na marginesie można wskazać, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest dopuszczalna, jeżeli

zmiana lub uchylenie tego orzeczenia nie było i nie jest możliwe w drodze

przysługujących stronie środków prawnych (art. 4241 § 1 k.p.c.). Skarżący

wskazuje, że ze względu na niedopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie nie

ma innej drogi do wyeliminowania orzeczenia, które zapadło w postępowaniu,

w którym sądom nie przysługiwała droga sądowa. Z poglądem tym nie można

jednak się zgodzić, gdyż zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o Sądzie Najwyższym, Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego

unieważnia prawomocne orzeczenie wydane w sprawie, która w chwili orzekania ze

względu na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich lub w której w chwili

orzekania droga sądowa była niedopuszczalna, jeżeli orzeczenie to nie może być

wzruszone w trybie przewidzianym w ustawach o postępowaniach sądowych.

Środek ten służy właśnie wyeliminowaniu z obrotu prawnego prawomocnego

orzeczenia, które zostało wydane m.in. przy braku drogi sądowej.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 4248 § 1 k.p.c.).

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1

w zw. z art. 391 § 1, art. 39820 i art. 42412 k.p.c.

db