I CNP 24/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 24/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie ze skargi M. J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt V Cz (…), wydanego w sprawie

z wniosku M. J.

przy

uczestnictwie

Skarbu

Państwa

–

Ministra

Transportu,

obecnie

Ministra

Infrastruktury

o nadanie klauzuli wykonalności,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2010 r.,

1)

odrzuca skargę;

2)

nie obciąża skarżącego kosztami postępowania ze skargi.

Uzasadnienie

M. J. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 listopada 2009 r., którym oddalono

zażalenie wnioskodawcy M. J. na postanowienie Sądu Rejonowego w W. odmawiające

nadania klauzuli wykonalności wyrokowi sądu administracyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja

procesowa

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego orzeczenia jest ściśle powiązana z przepisami prawa materialnego o

odpowiedzialności

cywilnej

Państwa

za

szkodę

wyrządzoną

przez

wydanie

prawomocnego orzeczenia, które przewidują konieczność uzyskania prejudykatu,

wydanego w odpowiednim postępowaniu, potwierdzającego, że orzeczenie sądowe,

które wyrządziło szkodę, zostało wydane z naruszeniem prawa.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w

niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 30 grudnia 2009 r., a więc w

nieobowiązującym już stanie prawnym. Zgodnie bowiem z ustawą z dnia 22 lipca 2010 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 155, poz. 1037), która weszła w

życie z dniem 25 września 2005 r., zostały zmienione przepisy w zakresie skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jak również –

powiązany z tą instytucją – przepis prawa materialnego o odpowiedzialności cywilnej

Państwa za szkodę spowodowaną wydaniem prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171

§ 2 k.c.). Według art. 4241 § 1 k.p.c., w nowym brzmieniu, można żądać stwierdzenia

niezgodności z prawem jedynie prawomocnego wyroku kończącego postępowanie w

sprawie. W postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art. 519 2 § 1 k.p.c., można żądać

stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy

sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie. Natomiast według art. 767 4

§ 3 k.p.c. w sprawach egzekucyjnych skarga kasacyjna o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Według znowelizowanego art. 417 1

§ 2 k.c. jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, jej

naprawienia można żądać po stwierdzeniu

we

właściwym

postępowaniu

ich

niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Nowelą dodano

również art. 4241b k.p.c. zgodnie z którym w wypadku prawomocnych orzeczeń, od

których skarga nie przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez

wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez

uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi,

chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Uwzględniając powyższe regulacje uzyskanie prejudykatu stwierdzającego, że

prawomocne orzeczenie, które wyrządziło szkodę jest niezgodne z prawem, jest

warunkiem dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa tylko w przypadku tych

orzeczeń sądowych, co do których można wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia, tj. wyroków, postanowień w postępowaniu

nieprocesowym orzekających co do istoty sprawy kończących postępowanie w sprawie

oraz innych orzeczeń w stosunku do których przepisy szczególne przewidują możliwość

wniesienia takiej skargi, np. w art. 11481 § 3 k.p.c., czy art. 11511 § 3 k.p.c. W przypadku

pozostałych prawomocnych orzeczeń – co których nie jest dopuszczalna skarga o

stwierdzenie ich niezgodności z prawem – nie jest konieczne uzyskanie takiego

prejudykatu jako warunku dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej od Skarbu

Państwa.

Według znowelizowanych przepisów skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie klauzuli wykonalności jest co do zasady

niedopuszczalna, gdyż można ją wnieść tylko w przypadkach, gdy przepis szczególny wyraźnie

tak stanowi. Zgodnie bowiem z art. 7674 § 3 k.p.c. w sprawach egzekucyjnych skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje. Wprawdzie

postępowanie klauzulowe jest postępowaniem specyficznym w tym sensie, że stanowi swego

rodzaju pomost pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym i egzekucyjnym, to jednak przyjąć

należy, że jest objęte normą zawartą w art. 7674 § 3 k.p.c. Wniosek ten wynika z

wykładni systemowej. Postępowanie klauzulowe jest zaliczone według systematyki

kodeksu postępowania cywilnego do postępowania egzekucyjnego. Art. 767 4 § 3

k.p.c. zawarty jest, podobnie jak przepisy o postępowaniu klauzulowym, w części trzeciej

kodeksu postępowania cywilnego, zatytułowanym „Postępowanie egzekucyjne”, w tytule

I zawierającym przepisy ogólne, w dziale I dotyczącym organów egzekucyjnych, ich

właściwości oraz postępowania w ogólności. Postępowania klauzulowego będzie więc

dotyczyła część przepisów tego działu, w szczególności dotyczącą wnoszenia środków

odwoławczych – zażalenia i skargi kasacyjnej (art. 7674 § 1 i 2 k.p.c.) oraz obecnie

także skargi na stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Przekonuje o tym także treść przepisu szczególnego – art. 11511 § 3 k.p.c., w którym

przewidziano możliwość wniesienia takiej skargi na postanowienie w przedmiocie

nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu sądu zagranicznego. Przepis ten byłby

zbędny gdyby możliwość wniesienia takiego środka wynikała z przepisów ogólnych

dotyczących postanowień w przedmiocie klauzuli wykonalności.

Powołana na wstępie ustawa z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i

naprawcze nie zawiera przepisów przejściowych dotyczących skarg o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wniesionych przed dniem wejścia w

życie tej ustawy. W związku z powyższym ma zastosowanie generalna zasada

dotycząca działania nowych przepisów procesowych, a mianowicie, że należy je

stosować od chwili wejścia ich w życie. Zastosowanie wobec wniesionej skargi nowych

przepisów procesowych powoduje, że sytuacja skarżącego jest korzystniejsza, gdyż w

tym przypadku odpada konieczność uzyskania prejudykatu w celu dochodzenia od

Skarbu Państwa odszkodowania za niezgodne z prawem orzeczenie sądu.

Uwzględniając powyższe skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia podlegała, jako niedopuszczalna, odrzuceniu (art. 424 8 § 1

k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c., art. 39821 k.p.c. i art.42412 k.p.c. Zastosowanie art. 102 k.p.c. było

uzasadnione tym, że odrzucenie skargi było wyłącznie konsekwencją zmiany stanu

prawnego, jaki nastąpił już po wniesieniu skargi o stwierdzeniu niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia sądu.