I CNP 16/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 16/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie ze skargi Barbary S. o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 17 września 2009 r., wydanego w sprawie

z wniosku Barbary S.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej i in. , o zobowiązanie

Spółdzielni do udostępnienia dokumentów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 grudnia 2010 r.,

oddala skargę i odstępuje od obciążenia skarżącej kosztami

postępowania skargowego.

Uzasadnienie

Barbara S. w dniu 11 grudnia 2008 r. wystąpiła z wnioskiem o udostępnienie

jej przez Spółdzielnię Mieszkaniowo-Budowlaną I. umów zawartych z inwestorem

zastępczym i generalnym wykonawcą dotyczących zadania inwestycyjnego

realizowanego na terenie D. – róg F. , po otrzymaniu w dniu 5 grudnia 2008 r.

pisemnej odmowy Spółdzielni przekazania jej kopii tych umów, z powołaniem się na

zawarte w nich klauzule poufności.

Inwestor zastępczy B. P.U.I. zarzucił, że do umowy wprowadzono klauzulę

poufności ze

względu

na

to,

iż Spółdzielnia

wynegocjowała

niższe

od

funkcjonującego na rynku wynagrodzenie. Podniósł ponadto, że umowa została

zawarta według wzoru załączonego do materiałów przetargowych.

Generalny wykonawca U. S.A. wnosząc o oddalenie wniosku podniosła, że

umowa została zawarta według zasad zawartych w Specyfikacji Warunków

Zamówienia (SWZ).

Postanowieniem z dnia 9 marca 2009 r. Sąd Rejonowy wniosek oddalił.

Ustalił, że Spółdzielnia z P.U.I. B. Kompleksowe Usługi Inwestycyjne zawarła

umowę, którą temu przedsiębiorcy powierzono funkcję inwestora zastępczego

przedmiotowej inwestycji, natomiast z U. S.A. zawarła umowę o powierzeniu

funkcji generalnego wykonawcy tych robót budowlanych. Strony zobowiązały się do

zachowania w tajemnicy wszelkich informacji uzyskanych w związku z realizacją

spornych umów (tajemnica handlowa).

Sąd Rejonowy podniósł, że z unormowania zawartego w art. 18 § 2 pkt 3

ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U.

z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm., dalej: „pr. sp.”) wynika, że członek ma prawo

otrzymania odpisu umowy zawieranej przez spółdzielnię z osobami trzecimi,

niemniej może ona odmówić wglądu do takiej umowy jeżeli naruszałoby to prawa

tych osób lub istnieje uzasadniona obawa, że członek wykorzysta pozyskane

informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni, wyrządzając przez to

Spółdzielni znaczną szkodę (art. 18 § 3 prawa spółdzielczego). Przyjął, że wobec

poufności przedmiotowych umów wniosek nie był uzasadniony.

Apelację wnioskodawczyni Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem z dnia 17

września 2009 r. wskazując, że Sąd pierwszej instancji zastosował w sposób

prawidłowy art. 18 § 3 pr. sp. Podkreślił, że udostępnienie przez spółdzielnię

członkowi umów zawartych z osobami trzecimi, w których znajdują się zapisy

dotyczące tajemnicy handlowej, stanowiłoby naruszenie prawa kontrahenta do

zachowania treści umowy w tajemnicy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 44 i 46 § 4 w zw. z art. 58 pr. sp.

stwierdził, że stosownie do unormowań zawartych w tych przepisach radzie

spółdzielni przysługują kompetencje jako całości, a nie jej poszczególnym

członkom. Wprawdzie członkowie zarządu i rady odpowiadają wobec spółdzielni za

szkodę wyrządzoną działaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu,

niemniej art. 58 pr. sp. nie wskazuje na kompetencje członka rady do

samodzielnego realizowania zadań powierzonych temu organowi. Organ kolegialny

podejmuje działania na podstawie uchwał, a nie indywidualnych decyzji jego

członków.

Wnioskodawczyni Barbara S. zaskarżyła skargą o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 17 września 2009

r., zarzucając naruszenie art. 18 § 3 pr. sp. przez błędną wykładnię skutkującą

przyjęciem, że przepis ten w oparciu o normę zawartą w art. 1 ust. 7 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr

119, poz. 1116 ze zm., dalej: „u. sp. m.”.) ma zastosowanie w sprawie, bowiem

uzupełnia nieuregulowaną art. 81 ust. 1 tej ustawy materię obejmującą ograniczenie

dostępu członków spółdzielni mieszkaniowych do umów z osobami trzecimi

zawartych przez spółdzielnię mieszkaniową, oraz art. 81 u. sp. m. przez błędną jego

wykładnię uznającą, że nie ma on zastosowania w sprawie, bowiem nie reguluje

ograniczeń dostępu członków spółdzielni mieszkaniowych do umów z osobami

trzecimi zawartymi przez spółdzielnię mieszkaniową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W dniu 25 września 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 lipca 2010 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. 2010 r. Nr 155, poz. 1037).

Nie zawiera ona przepisów przejściowych i z tego względu zgodnie z ogólnie

obowiązującymi zasadami prawa międzyczasowego jej przepisy procesowe należy

stosować od dnia jej wejścia w życie (zasada bezpośredniego działania ustawy

nowej).

Według

obecnego

stanu

prawnego

można

żądać

stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, lub

postanowienia

merytorycznego

wydanego

w

postępowaniu

nieprocesowym

kończących postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została

wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie była i nie jest możliwa. Skarga

została przyjęta do rozpoznania w dniu 28 września 2010 r. a więc już na gruncie

obecnie obowiązującego stanu prawnego.

Zasadą jest, że prawomocność, tworzy nowy stan prawny pomiędzy

stronami albo erga omnes, jak też sanuje wszelkie ewentualne naruszenia prawa,

którymi orzeczenie może być dotknięte. Dlatego, przy wykładni zawartego w art.

4241 § 1 k.p.c. pojęcia „niezgodności z prawem” należy uwzględnić istotę i sens

odpowiedzialności państwa przewidzianej w art. 417 1 § 2 k.c. w zw. z art. 77

Konstytucji oraz naturę władzy sądowniczej. Swoboda ocen sędziego wynika nie

tylko z jej istoty, ale często z pojęć niedookreślonych, czy klauzul generalnych.

W związku z tym, w teorii prawa trafnie przyjmuje się istnienie tzw. luzu

decyzyjnego,

który

oznacza

możliwość

wyboru

przez

sędziego

jednego

z możliwych rozwiązań.

Poza tym, treść orzeczenia zależy od wyników wykładni, które mogą być

różne w zależności od jej przedmiotu i stosowanych technik. W związku

z otwartością semantyczną języka, w tym także języka prawnego mogą mieć

miejsce różne, poprawne z punktu widzenia metod interpretacje. Z tych przyczyn

tezę o istnieniu jedynego trafnego orzeczenia należy odrzucić. Dlatego też należy

uznać, że różnej treści orzeczenia wydane w podobnej sprawie mogą być „zgodne

z prawem” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 1991 r., III ARN

32/91, PUG 1992, nr 2-3, poz. 4).

Z tych wszystkich względów definicja bezprawności dotycząca art. 424 1 § 1

k.p.c. jest odmienna od tego ogólnego pojęcia funkcjonującego na gruncie prawa

materialnego i procesowego. Prawomocne orzeczenie jest w tym znaczeniu

niezgodne z prawem, gdy jest sprzeczne z niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35, z dnia

31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17, z dnia 14 grudnia

2006 r., I BP 13/06, M. Pr. 2007, nr 5, poz. 253).

Artykuł 81 u.s.m. został wprowadzony do systemu prawnego ustawą z dnia

14 czerwca 2007 r., o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873 ze zm.) i w literaturze

trafnie podniesiono, że budzi wątpliwości, gdyż nie jest sformułowany w sposób

poprawny, precyzyjny i jasny. Modyfikuje on reguły określone w art. 18 § 2 pkt 3

pr. sp., który uprawnia członka spółdzielni do zaznajamiania się między innymi

z umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi „z zastrzeżeniem

art. 81 u.s.m.”

Takie

ujęcie

pozwala

przyjąć,

że

członkom

spółdzielni

mieszkaniowych przysługuje uprawnienie dalej idące, tj. otrzymywania ich kopii.

Z treści art. 81 u.s.m. nie wynika wprost jego relacja do art. 18 § 3 pr. sp.

W literaturze – co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – dominuje pogląd,

że ponieważ przyznanie członkom prawa do otrzymywania wszelkich umów

zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi może w niektórych wypadkach

naruszać prawa tych kontrahentów spółdzielni, i dotyczy to także spółdzielczości

mieszkaniowej, to i do tych członków stosuje się art. 18 § 3 pr. sp.

Ustawodawca wprawdzie w omawianym przepisie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych nie zawarł żadnych ograniczeń udostępniania dokumentów

członkom, niemniej regulację tę wprowadził do Prawa spółdzielczego przez

zamieszczenie wskazanego wyżej zastrzeżenia w art. 18 § 2, pkt 3 pr. sp. Z ujęcia

paragrafu trzeciego art. 18 pr. sp. wynika z kolei, że stosuje się on do całego

unormowania zawartego w art. 18 § 2 ust 3. pr. sp. a więc także zastrzeżenia

dotyczącego członków spółdzielni mieszkaniowych.

Ze wskazanych względów, nie wdając się w ocenę, która z interpretacji art.

8 u.s.m. i art. 18 § 3 pr. sp. (skarżącej, czy też Sądów meriti) bardziej odpowiada

sztuce stosowania prawa nie można było uznać, że zaskarżone orzeczenie jest

bezprawne w wyżej zasygnalizowanym znaczeniu.

Przedmiotem

rozpoznawanej

sprawy

jest

legalność

zaskarżonego

orzeczenia, a zatem dla oceny czy zaskarżone orzeczenie jest niezgodne

z prawem decyduje stan z chwili wydawania tego orzeczenia. Dla wyniku

rozpoznania skargi nie mają żadnego znaczenia okoliczności, które nastąpiły po

wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Tymczasem skarżąca oparła po części skargę

na fakcie późniejszym, tj. na odwołaniu jej w dniu 3 października 2009 r. z funkcji

członka rady nadzorczej Spółdzielni i z tym faktem wiązała wystąpienie szkody.

Z tych względów Sąd Najwyższy skargę oddalił (art. 42411 § 1 k.p.c.).

md