Supreme Court dismisses appeal against enforcement clause order due to lack of exhaustion of remedies.

Sygn. akt I CNP 120/07

POSTANOWIENIE

Dnia 12 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Zbigniew Strus

w sprawie ze skargi A. B. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Rejonowego w W.

z dnia 24 października 2005 r., sygn. akt I Co (…), wydanego

w sprawie z wniosku Z. B.

z udziałem A. B. i T. B.

o nadanie klauzuli wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 marca 2008 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 24 października 2005 r. nadał

klauzulę wykonalności postanowieniu tego Sądu z dnia 20 grudnia 2002 r. przeciwko

małżonce dłużnika A. B. W postępowaniu klauzulowym ustalił, że T. B. i A. B. są

małżeństwem od 1981 r. i obowiązuje ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej.

Postanowienie Sądu Rejonowego w W. zapadło w sprawie o dział spadku, w której

zasądzono od T. B. na rzecz Z. B. łącznie kwotę 190 000 zł oraz obciążono go kosztami

postępowania na rzecz Z. B. Powyższe w ocenie Sądu Rejonowego wskazywało na

istnienie przesłanek do uwzględnienia wniosku Z. B. o nadanie klauzuli wykonalności

przeciwko małżonkowi dłużnika, określonych w art. 787 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy

podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie miał zastosowanie art. 787 § 1 k.p.c. w

brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, co miało miejsce w dniu 10

stycznia 2005 r. Postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 24 października 2005 r.

nie zostało zaskarżone i jest prawomocne.

A. B. w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem tego postanowienia

zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 41 § 1 i 2 k.r.o. oraz naruszenie przepisu

postępowania art. 787 k.p.c. i podniosła, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z

art. 41 § 1 i 2 k.r.o.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawy skargi wskazane przez skarżącą oraz ich uzasadnienie nakazują

przyjąć, że w jej ocenie zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w W. jest

niezgodne z prawem, gdyż przy rozpoznawaniu wniosku nie zastosowano art. 41 § 1 i 2

k.r.o. oraz art. 787 k.p.c. w obecnie obowiązującym brzmieniu, nadanym tym przepisom

ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy- Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691), która weszła w życie z dniem 20

stycznia 2005 r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko to nie jest

zasadne. Przepisy wprowadzające wymienioną wyżej ustawę przewidują, iż przepisy

dotychczasowe stosuje się do oceny odpowiedzialności małżonków za zobowiązania

sprzed wejścia w życie ustawy (art. 5 ust. 5 pkt 1), a egzekucję prowadzi się według

przepisów dotychczasowych, jeżeli roszczenie powstało przed wejściem w życie ustawy

(art. 5 ust. 6). Skoro tytuł wykonawczy, któremu nadano klauzulę wykonalności

przeciwko A. B. pochodzi z dnia 20 grudnia 2002 r., to jest oczywiste, że roszczenie

stanowiące ewentualną podstawę odpowiedzialności małżonków B. powstało przed

dniem 20 stycznia 2005 r. Przesądza to o reżimie ich odpowiedzialności według zasad

wynikających z brzmienia przepisów k.r.o. obowiązującego przed dniem 20 stycznia

2005 r. i konieczności oceny przesłanek do nadania klauzuli wykonalności na podstawie

art. 787 k.p.c. według tej samej zasady. Nie do zaakceptowania byłby bowiem pogląd,

że

przy

istnieniu

w

dacie

powstania

zobowiązania

określonej

podstawy

materialnoprawnej pozwalającej wierzycielowi na uzyskanie zaspokojenia z majątku

wspólnego,

późniejsze

wprowadzenie

zaostrzonych

rygorów

proceduralnych

w

postępowaniu klauzulowym miałoby pozbawić go takiej możliwości. Nie sposób byłoby

wymagać np. od wierzyciela uzyskania zgody małżonka dłużnika na zaciągnięcie

zobowiązania w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowym,

jako przesłanki nadania klauzuli wykonalności, gdy w momencie dokonania czynności

zgoda małżonka dłużnika nie była wymagana dla powstania jego odpowiedzialności z

majątku

dorobkowego,

a

decydowało

o

tym

jedynie

skuteczne

zaciągnięcie

zobowiązania przez jego małżonka. Podobnie też powstanie zobowiązania z deliktu

przed dniem 20 stycznia 2005 r. stawiało wierzyciela w innej sytuacji, co do możliwości

uzyskania zaspokojenia z majątku wspólnego, niż w wypadku tego rodzaju zobowiązań

powstałych poczynając od dnia 20 stycznia 2005 r. Przy ocenie tego zagadnienia należy

mieć również na uwadze, że postępowanie klauzulowe uregulowane w art. 787 stanowi

uproszczoną formę uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko małżonkowi dłużnika i

pozwala wierzycielowi uniknąć konieczności pozywania równocześnie dłużnika i jego

małżonka. Możliwość skorzystania z tego trybu uzyskania tytułu wykonawczego

przeciwko małżonkowi dłużnika nie powinna być wyłączona na skutek zmiany przepisów

regulujących postępowanie klauzulowe w sytuacji, gdy jednocześnie pozwanie

małżonka dłużnika pozwalałoby na uzyskanie tytułu przeciwko niemu.

Uwzględniając, że istnienie przesłanek do nadania klauzuli wykonalności

przeciwko małżonce dłużnika należało rozważyć na gruncie art. 787 k.p.c. w jego

dotychczasowym brzmieniu, błędne było stanowisko Sądu Rejonowego, że ocena

zasadności wniosku sprowadzała się wyłącznie do oceny, czy Z. B. i A. B. pozostawali w

związku małżeńskim i obowiązywał ich ustrój wspólności ustawowej. Stanowisko to nie

uwzględnia bowiem brzmienia dawnego art. 41 § 2 k.r.o., mającego znaczenie w

postępowaniu klauzulowym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1984 r.,

III CZP 76/84 OSP 1986, nr 2, poz.27). Ocena ta nie została jednak zakwestionowana w

skardze poprzez odpowiednie zredagowanie jej podstaw.

Merytoryczna ocena podstaw skargi nie miała jednak ostatecznie decydującego

znaczenia dla sposobu jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem skargi było postanowienie sądu

pierwszej instancji. Art. 4241 § 2 k.p.c. stanowi, że w tym wypadku skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje wyjątkowo, jeżeli

niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego

lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, a strony nie skorzystały z

przysługujących im środków prawnych. Wymóg wyjątkowego wypadku odnosi się

zarówno do charakteru naruszonych przepisów, jak i przyczyn, dla których strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Należało zatem uwzględnić, że na

postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności skarżącej służyło

zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 795 § 2 k.p.c. termin do wniesienia zażalenia

przez dłużnika biegnie od daty doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji.

Nie mogło być zatem uzasadnionym usprawiedliwieniem zaniechanie złożenia przez

skarżącą zażalenia powoływana przez nią okoliczność, że Sąd Rejonowy w W. wydał

postanowienie na posiedzeniu, na którym skarżąca nie była obecna i wnosiła o jego

odroczenie z uwagi na swoją chorobę, a wobec nie poinformowania jej o sposobie

rozpoznania jej wniosku, nie wiedziała o zakończeniu postępowania i treści wydanego

postanowienia. Niezależnie od faktu, że skarżąca przy wykazaniu aktywności miała

możliwość ustalenia, jaki był przebieg posiedzenia w dniu 24 października 2005 r., mimo

iż nie brała w nim udziału, gdyż o jego terminie została zawiadomiona, należało mieć na

uwadze, że termin do wniesienia zażalenia nie biegł od tej daty. Ewentualne uchybienie

sądu związane z nieuwzględnieniem wniosku o odroczenie posiedzenia nie miało zatem

znaczenia dla możliwości złożenia zażalenia w terminie. Skarżąca nie wykazała zaś, że

po zawiadomieniu jej o wszczęciu egzekucji zaistniały szczególne okoliczności

uniemożliwiające jej złożenie zażalenia. Brak było zatem podstaw by przyjąć, że

skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej środka prawnego z uwagi na wyjątkową

sytuację w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. Z tego względu skarga podlegała odrzuceniu

na podstawie art. 4248 § 2 k.p.c.