I CNP 116/25 · Sąd Najwyższy

I CNP 116/25 POSTANOWIENIE 9 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2026 r. w Warszawie‎w sprawie ze skargi M. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem‎prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 grudnia 2022 r., VI ACa 381/19 (VI WSC 180/24),‎wydanego w sprawie z powództwa M. M. ‎przeciwko Szpitalowi […] Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w W.‎o zapłatę, 1.odrzuca skargę; 2.odstępuje od obciążenia skarżącej kosztami postępowania wywołanymi skargą na rzecz pozwanego; 3.przyznaje adwokatowi A. Z. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 1.350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł podwyższona o podatek od towarów i usług we właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powódce w niniejszym postępowaniu. [dr]

UZASADNIENIE

Powódka M. M. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie 16 grudnia 2022 r., VI ACa 381/19 w sprawie o zapłatę. Skarżąca zarzuciła, że wyrok ten został wydany z naruszeniem art. 3671 § 3 k.p.c., art. 375 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 193 § 1 k.p.c., art. 102 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 286 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 290 § 1 k.p.c., art. 31 i art. 32 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.Skarżąca podała, że wskutek wydania zaskarżonego wyroku poniosła szkodę w wysokości: 7.217 zł z tytułu konieczności zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego i 1.000 zł z tytułu konieczności zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i zażaleniowego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe. Przedmiotem badania w postępowaniu zainicjowanym tym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia jest niezgodność z prawem prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie.

Ocena zasadności skargi dokonywana jest przez Sąd Najwyższy przy zastosowaniu autonomicznego pojęcia bezprawności, zgodnie z którym orzeczeniem niezgodnym z prawem w rozumieniu art. 4241 i art. 5192 k.p.c. jest orzeczenie oczywiście naruszające przepisy prawa (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lipca 2018 r., IV CNP 25/18 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., SK 4/11, OTK-A 2012/8/97, Dz.U. 2012, poz. 1104).

Orzeczenie Sądu Najwyższego uwzględniające skargę nie wzrusza objętego nią prawomocnego orzeczenia, lecz stanowi prejudykat niezbędny do dochodzenia od Skarbu Państwa naprawienia szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego oraz jego funkcję, skarga musi spełniać wysokie wymagania formalne, które podzielić należy na wymogi stawiane pismu procesowemu (art. 4245 § 2 k.p.c.), których ewentualne wadliwości podlegają naprawieniu oraz wymogi konstrukcyjne skargi (art. 4245 § 1 k.p.c.), których braki nie podlegają sanacji, lecz powodują obligatoryjne odrzucenie skargi na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.Stosownie do art. 4245 k.p.c., skarga powinna zawierać:

1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości lub w części;

2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie;

3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny;

4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy;

5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono, stosując art. 4241 § 2 k.p.c. - że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi;

6) wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.Podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 4244 zd. 2 k.p.c.), co wynika z charakteru postępowania przed Sądem Najwyższym oraz z funkcji tego Sądu, będącego sądem prawa, sprawującym nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania. Ocena dowodów pozostaje wyłączną domeną sądów powszechnych i nie może być dokonywana oraz kontrolowana przez Sąd Najwyższy. Wymienione przez skarżącą przepisy, które miał naruszyć Sąd Apelacyjny dotyczą w większości przebiegu i wyniku postępowania dowodowego art. 3671 § 3 k.p.c., art. 375 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 193 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., art. 286 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 290 § 1 k.p.c.Powinność wskazania przepisu prawa, z którym wyrok jest niezgodny (wymaganie z art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c.) stanowi cechę szczególną skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Wymaganie to wynika z konieczności rozróżnienia między przepisami naruszonymi a przepisami, z którymi zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Podstawy skargi mogą obejmować przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, podczas gdy przepisem, z którym wyrok jest niezgodny, może być jedynie przepis lub zespół przepisów merytorycznych stanowiących materialną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Wymaganie wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, nie może być utożsamiane ze wskazaniem podstaw skargi.

Niezgodność wyroku z prawem nie polega na tym, że zapadł on z naruszeniem przepisów prawa procesowego, lecz na sprzeczności z konkretnymi normami merytorycznymi, które stanowią postawę rozstrzygnięcia. Są to przepisy prawa, na podstawie których sąd ocenił zasadność żądania i które ukształtowały merytoryczną treść zaskarżonego wyroku. Uchybienia procesowe, nawet istotne, nie przesądzają o niezgodności wyroku z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Prawomocny wyrok, mimo wadliwego zastosowania przepisów prawa procesowego, może prawidłowo orzekać o żądaniu przedstawionym w pozwie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2017 r., I CNP 7/17, z 7 lutego 2019 r., I BP 9/17 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2018 r., III CNP 2/18, z 15 czerwca 2018 r., III CNP 3/18, z 9 maja 2019 r., I BU 3/18 i z 29 stycznia 2021 r., II CNP 18/20).W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nie można utożsamiać przepisów prawa materialnego i procesowych wypełniających podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem (wymaganie z art. 4245 § 1 pkt 2 k.p.c.) z przepisem (przepisami) prawa, z którym (którymi) zaskarżone orzeczenie jest niezgodne.

Przytoczenie podstaw skargi (i ich uzasadnienie) polega na ogólnym wskazaniu, czy naruszono przepisy o charakterze materialnoprawnym lub przepisy postępowania oraz wskazaniu konkretnych przepisów (artykułu, paragrafów lub ustępu odpowiedniej ustawy) i wyjaśnieniu, na czym te naruszenia polegały (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2006 r., II BP 8/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 275, z 25 stycznia 2012 r., V CNP 14/11, OSNC-ZD 2013, nr B, poz. 35). Niezgodność wyroku z prawem polega natomiast na kolizji z przepisem prawa materialnego, który legł u podstaw rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2008 r., III CNP 50/08, OSNC-ZD 2009, nr B, poz. 59).

Spełnienie natomiast wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. polega na wskazaniu konkretnego przepisu prawa, tj. numeru artykułu (paragrafu, ustępu) oraz aktu prawnego. Dla spełnienia tego wymagania nie wystarczy nawet odwołanie się przez skarżącego do podstaw skargi lub ich uzasadnienia (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05 oraz z 7 sierpnia 2012 r., III CNP 14/12, BSNIC 2013, nr 10, s. 50). Wbrew twierdzeniom skarżącej szkoda nie może obejmować wskazywanej w uzasadnieniu skargi kwoty 8.217 zł kosztów procesu, a tego wydatku dotyczą wymienione przez skarżącą art. 102 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c., § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Szkoda spowodowana przez wydanie orzeczenia powinna powstać później niż w dacie wydania orzeczenia. Koszty procesu, którymi strona została obciążona, nawet wtedy, gdy zostały uiszczone, nie stanowią szkody uzasadniającej wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 lutego 2013 r., III CNP 2/13; z 25 maja 2007 r., III CNP 30/07; z 29 marca 2019 r., IV CNP 33/18; z 27 marca 2015 r., I CNP 43/14; z 4 stycznia 2019 r., IV CNP 27/18). Szkoda, na którą powołuje się skarżąca nie stanowi rzeczywistego uszczerbku w jej majątku, do którego doprowadziłoby wydanie wadliwego wyroku przez Sąd Apelacyjny.

Wydatek na pokrycie kosztów zasądzonych na rzecz przeciwnika, który wygrał w sporze jest konieczny do poniesienia, gdyż ustawa stanowi o tym, że nawet zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia z obowiązku zapłacenia kosztów przeciwnikowi. Skarżąca nie podała konkretnego przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, jak również nie uprawdopodobniła wyrządzenia szkody przez wydanie wyroku. Z uwagi na niespełnienie obligatoryjnych wymogów formalnych, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., odstępując od obciążenia skarżącej kosztami postępowania wywołanymi skargą.

Sąd Najwyższy miał przy tym na uwadze sytuację osobistą i majątkową skarżącej, jak również przedmiot postępowania w sprawie i przyczyny wystąpienia z roszczeniem.O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powódkę z urzędu w postępowaniu wywołanym skargą orzeczono na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1-3, § 16 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87).

Marta Romańska‎ [dr] [a.ł]