I CNP 1/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CNP 1/07

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski

w sprawie ze skargi T.J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 31 sierpnia 2004 r., sygn. akt [...],

w sprawie z powództwa Spółdzielni Inwalidów A.

przeciwko T.J.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 lutego 2007 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2004 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 18 października 2002 r.

W związku ze wskazanym wyrokiem Sądu Okręgowego pozwany wniósł

o stwierdzenie jego niezgodności z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z dniem 6 lutego 2005 r. w sposób istotny znowelizowane zostały przepisy

kodeksu postępowania cywilnego, bowiem ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98, dalej – ustawa z dnia

22 grudnia 2004 r.) w tytule VI księgi pierwszej części pierwszej tego kodeksu

dodano dział VIII, zatytułowany „Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia” (art. 4241 - 42412). Wprowadzenie do kodeksu

postępowania cywilnego nowego rodzaju postępowania przed Sądem Najwyższym

wiąże się z dokonaną - ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy –

Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692; dalej –

ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r.) - nowelizacją kodeksu cywilnego w zakresie

uregulowania odpowiedzialności organów władzy publicznej za szkodę wyrządzoną

niezgodnym z prawem jej działaniem. Przepis art. 417 1 § 2 znowelizowanego

kodeksu cywilnego stanowi bowiem, że jeżeli szkoda została wyrządzona przez

wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można

żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem.

Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna

decyzja

zostały

wydane

na

podstawie

aktu

normatywnego

niezgodnego

z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. W sytuacji

określonej w tym przepisie ustawodawca uzależnił więc możliwość dochodzenia

naprawienia szkody od uprzedniego stwierdzenia we właściwym postępowaniu,

że orzeczenie nie było zgodne z prawem. Aczkolwiek nowelizacja przepisów prawa

materialnego weszła w życie z dniem 1 września 2004 r. (art. 6 ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r.), to wymagane „właściwe postępowanie”, mające na celu

uzyskanie prejudycjalnego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem,

uregulowano dopiero we wskazanych wyżej art. 4241 - 42412 k.p.c. Można więc

przyjąć, że w okresie od 1 września 2004 r. do 5 lutego 2005 r. wobec braku

odpowiedniego instrumentarium procesowego przysługującego poszkodowanym

w ramach regulacji odpowiedzialności za wyrządzenie szkody, której źródłem były

orzeczenia sądowe, istniała tzw. luka realizacyjna.

Zaznaczyć

trzeba,

że

stosownie

do

art.

4241 § 1

k.p.c.,

skarga

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od

prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych

nie było i nie jest możliwe. W wyjątkowych natomiast wypadkach, gdy niezgodność

z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub

konstytucyjnych wolności, albo praw człowieka i obywatela, skarga przysługuje

także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie

wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały

z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych

(art. 4241 § 2 k.p.c.).

W omawianym zakresie powyższa nowela procesowa weszła

w życie

z dniem 6 lutego 2005 r. (art. 6 in princ. ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.).

Nie zawiera ona przepisu, który by dawał odpowiedź na pytanie czy instytucję

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stosuje

się do orzeczeń sądowych wydanych przed wejściem jej w życie. Jeżeli bowiem

chodzi o normy intertemporalne, to dotyczą one innych zagadnień procesowych

(art. 3 i 4 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r.). Brak wyraźnego uregulowania,

z którego wynikałoby stosowanie z mocą wsteczną lub bezpośrednie działanie tej

nowej instytucji procesowej, nie przesądza sam przez się o niedopuszczalności

stosowania jej do orzeczeń wcześniejszych, wszak odmienny wniosek może

wynikać z celu tej instytucji lub z innych względów.

Rozwiązania problemu z pewnością nie można poszukiwać w treści art. 424 6

§ 1 k.p.c., w myśl którego, skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone

orzeczenie, w terminie dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się. Przepis ten

bowiem nie jest przepisem międzyczasowym i normuje wyłącznie kwestię terminu

do wywiedzenia tej skargi. Przewidziany w tym przepisie dwuletni termin

rozpoczyna wprawdzie swój bieg od chwili uprawomocnienia się orzeczenia,

niemniej

jednak

w

żadnym

razie

nie

świadczy

to,

nawet

pośrednio,

że zaskarżeniem w drodze omawianej skargi objęte zostały orzeczenia, które

uprawomocniły się nie dawniej niż dwa lata przed wejściem w życie ustawy z dnia

22 grudnia 2004 r.

W tej sytuacji znaczenie uzyskuje okoliczność, że wprowadzenie do

krajowego porządku prawnego instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia łączyło się z ustawową koniecznością

zapewnienia poszkodowanym realnej możliwości dochodzenia roszczeń w związku

ze

szkodą

wyrządzoną

przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia.

Wszak z przepisu art. 417 § 2 k.c. można wnosić, że stwierdzenie niezgodności

prawem

z

prawomocnego

orzeczenia

jest

bezwzględną

przesłanką

odpowiedzialności z tego tytułu.

Jeżeli chodzi o regulację materialnoprawną, to kwestia intertemporalna

przedstawia się jasno, gdyż w ustawie nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 2004 r.

znajdujemy odpowiednią normę. W myśl bowiem art. 5 tej ustawy, do zdarzeń

i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia jej w życie stosuje się

przepisy art. 417, 419, 420, 4201, 4202 i 421 k.c. w brzmieniu obowiązującym do

dnia

wejścia

w

życie

ustawy.

Zastosowanie

przytoczonego

wskazania

intertemporalnego oznacza, jak trafnie podkreślono w literaturze cywilistycznej,

że przepisy dotychczasowe, mimo ich derogacji, będą miały zastosowanie dla

oceny skutków prawnych „zdarzeń i stanów prawnych” zaistniałych przed wejściem

w życie ustawy dnia 17 czerwca 2004 r. Przyjmując to stanowisko za punkt wyjścia

i

pozostawiając

jednocześnie

na

uboczu

–

jako

bezprzedmiotową

w okolicznościach niniejszej sprawy - kwestę ewentualnego zróżnicowania,

poczynając od dnia 1 września 2004 r., zasad odpowiedzialności odszkodowawczej

Skarbu Państwa i samorządowych osób prawnych, należy w konsekwencji uznać,

że uregulowana w art. 4171 § 2 k.c. odpowiedzialność za niezgodne z prawem

prawomocne orzeczenie wchodzi w rachubę, jeżeli zdarzenie sprawcze w postaci

wydania orzeczenia nastąpiło w dniu 1 września 2004 r. i później. Biorąc bowiem

pod uwagę założenia i cele ustawodawcze, które legły u podstaw wprowadzenia do

kodeksu postępowania cywilnego instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, a także fakt, że przepisy procesowe z nią

związane stanowią wraz z art. 4171 § 2 k.c. normatywną całość, niepodobna

przyjąć, iż ten szczególny środek zaskarżenia odnosi się również do orzeczeń

sprzed tej daty. Innymi słowy, przeciw takiej wykładni przemawia okoliczność,

że przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej w postaci prejudycjalnego

stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia wymagana jest dopiero z chwilą obowiązywania art. 4171 § 2 k.c.

Skoro zaś rozważane zagadnienie ściśle łączy się z regulacją materialnoprawną,

a nawet więcej, ma wręcz charakter mieszany (procesowo-materialny), to problem

intertemporalny związany ze stosowaniem art. 4241 i nast. k.p.c. należy rozwiązać

tak samo jak kwestię intertemporalną dotyczącą art. 4171 § 2 k.c., a zatem

jednolicie.

Takie samo stanowisko w przedstawionym względzie zajął Sąd Najwyższy

w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 października 2005 r., III BZP 1/05

(OSNC 2006, nr 5, poz. 78), w której uznał, że skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 k.p.c.) przysługuje od orzeczeń,

które stały się prawomocne od 1 września 2004 r. Skarżący wniósł natomiast

skargę od orzeczenia, które zostało wydane i uprawomocniło się dnia 31 sierpnia

2004 r.

Z podanych względów, na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

odrzucił skargę jako niedopuszczalną.