I CKU 50/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKU 50/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2000 r.

Sąd Najwyższy, Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - Tadeusz Wiśniewski (spraw.)

Sędziowie:

SN - Antoni Górski

SN - Hubert Wrzeszcz

Protokolant: Ewa Krentzel

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej - Iwony Kaszczyszyn

po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2000 r.

na rozprawie

sprawy z powództwa następców prawnych H. i J. małż. B.

w osobach: […], H. B., […], K. B., B. B., […] oraz następców prawnych S. J.

w osobach: B. P., M. W. i A. G.

przeciwko W. i J. małż. J.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia

na skutek kasacji Ministra Sprawiedliwości

Nr S/C VII C […]

od wyroku Sądu Rejonowego w S.

z dnia 9 lipca 1985 r., sygn. akt I C […]

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

sprawę

przekazuje

Sądowi

Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Powołując się na zapisy wynikające z testamentów z dnia 11 i 12 lutego

1977

r.,

sporządzonych

przez

spadkodawczynię

A. P.,

powodowie

H. i J. małż. B. oraz S. J. wystąpili przeciwko pozwanym J. i W. małż. J.

z powództwami

o zobowiązanie

wskazanych

pozwanych

do

złożenia

oświadczenia woli, iż przenoszą na rzecz powodów określone części

nieruchomości, usytuowanej w S. przy ul. M. […].

Uwzględniając to powództwo, Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia

9 lipca 1985 r., I C […]:

1) zobowiązał pozwanych do złożenia oświadczenia, że przenoszą

na powodów H. i J. małż. B. jako zapisobierców testamentu z dnia

11 lutego 1977 r. A. P., zmarłej dnia 31 sierpnia 1977 r., własność

lokalu mieszkalnego nr […], znajdującego się na IV piętrze

o powierzchni 58, 28 m2, część strychu o powierzchni 40, 80 m2

i piwnicę jako lokal użytkowy o powierzchni 19, 32 m2 , co stanowi

1/14 tj. 77/1078 udziału w nieruchomości położonej przy ul. M. […]

w S., składającej się z dwóch działek […]6/[…] i […]7/[…]

o powierzchni 641 m2 wraz z zabudowaniami, dla której […] Biuro

Notarialne w G, prowadzi księgę wieczystą Kw nr […], jak też

2) zobowiązał pozwanych do złożenia oświadczenia, że przenoszą

na powoda S. J. jako zapisobiercę testamentu z dnia 12 lutego 1977 r.

A. P., zmarłej dnia 31 sierpnia 1977 r., własność lokalu mieszkalnego

nr […], znajdującego się na II piętrze o powierzchni 169, 38 m2,

co stanowi 10/77 tj. 140/1078 udziału w nieruchomości położonej

przy ul. M. […] w S., składającej się z dwóch działek […]6/[…]

i […]7/[…] o powierzchni 641 m2 wraz z zabudowaniami, dla której

[…] Biuro Notarialne w G. prowadzi księgę wieczystą Kw nr […].

Wyrok ten uprawomocnił się w pierwszej instancji i nie zawiera

uzasadnienia.

W kasacji od tego wyroku, wywiedzionej w dniu 4 marca 1997 r, Minister

Sprawiedliwości zarzucił rażące naruszenie prawa, tj. art. 3 § 2 i 316 § 1 k.p.c.

w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 1 marca 1996 r. (Dz.U. Nr 43,

poz. 189), art. 135 – 137 k.c. w wersji obowiązującej do czasu wejścia w życie

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U.

Nr 85, poz. 388), art. 64 k.c., a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej

Polskiej. W związku z tymi zarzutami na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego ... (Dz. U.

Nr 43, poz. 189) wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trzeba zgodzić się z poglądem skarżącego, że treść zaskarżonego wyroku

nie zawiera niezbędnych danych do dokonania wpisów w księgach wieczystych.

W dacie orzekania obowiązywały przepisy art. 135 – 137 k.c.

w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93

ze zm.), zgodnie z którymi ustanowienie odrębnej własności poszczególnych

lokali wymagało zachowania określonych w tych przepisach warunków. Sąd

Rejonowy nie miał tego na względzie i konsekwencji zobowiązał pozwanych do

przeniesienia na rzecz powodów konkretnych lokali, aczkolwiek nie stanowiły

one odrębnej własności. W zaskarżonym wyroku lokale te również nie zostały

wyodrębnione własnościowo. W ówczesnym stanie prawnym wyodrębnienie

z określonej nieruchomości własności jedynie dwóch lokali nie było zresztą

dopuszczalne. Dodać też należy, że wykonanie zapisu wymagało ustalenia

udziałów zapisobierców we współwłasności zarówno pozostałej części budynku,

jak i gruntu, na którym budynek ten jest posadowiony.

W razie zaś wyodrębnienia własności poszczególnych lokali działka

gruntu, na której budynek został wzniesiony, powinna obejmować udział

właściciela lokalu we współwłasności, Udział ten jest przy tym prawem

związanym z własnością lokalu (art. 50 k.c.). W związku z tym wielkość

udziałów powinna zostać określona stosunkiem wartości zapisów do wartości

nieruchomości spadkowej. W wyroku tym nie ustalono też sposobu zarządu

wspólną nieruchomością.

Podkreślić też trzeba, że Sąd Rejonowy nie mógł, a to wobec treści

dawnego art. 135 § 2 k.c., ustanowić odrębnej własności lokalu użytkowego

(piwnicy) o pow. 19,32 m2, jeżeli nie miał on stanowić części składowej lokalu

mieszkalnego i nie był konieczny do wykonywania zawodu przez właściciela

lokalu. Z akt sprawy wynika zaś, że pomieszczenie piwniczne było

wykorzystywane przez […] „S.” do składowania pustych opakowań, a zatem

nie było niezbędne do wykonywania zawodu przez właściciela lokalu.

Zauważyć zresztą można, że w zaskarżonym wyroku lokalu użytkowego bliżej

nie zindywidualizowano. To samo odnosi się i do części strychu, związanej

z lokalem mieszkalnym nr […].

Orzeczenie o ustanowieniu odrębnej własności lokali powinno poza tym

wskazywać w sentencji dane wymienione w dawnym art. 137 § 2 k.c., a nadto

dane niezbędne do ujawnienia odrębnej własności lokali w księdze wieczystej.

W zaskarżonym wyroku danych tych zabrakło.

Obowiązująca w dacie wyrokowania przez Sąd Rejonowy treść art. 3 § 2

i 316 § 1 k.p.c. nakazywały sądowi orzekającemu dążenie do wszechstronnego

wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i ustalenia rzeczywistej

treści łączących strony stosunków faktycznych i prawnych. Wydanie zaś

wyroku powinno nastąpić dopiero po dostatecznym wyjaśnieniu sprawy.

Powinnościom tym Sąd Rejonowy nie uczynił zadość. W rezultacie natomiast

naruszenia obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa (art. 135 – 137

k.c.) wyrok jest niewykonalny, gdyż nie może stanowić podstawy wpisu do

księgi wieczystej.

W tej sytuacji zaskarżony wyrok nie mógł się ostać i podlegał uchyleniu

a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 393 13 § 1 w związku

z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu

postępowania cywilnego ... - Dz. U. Nr 43, poz. 189).

Uwzględnieniu kasacji nie stał na przeszkodzie upływ terminu z art. 421

§ 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do końca czerwca 1996 r., ponieważ

orzeczenie niewykonalne godzi, jak to trafnie podniósł skarżący, w powagę

wymiaru sprawiedliwości, a tym samym narusza interes Rzeczypospolitej

Polskiej.

aw

jb.