I CKN 895/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 24 lipca 2002 r., I CKN 895/00

Jeżeli w chwili dokonywania czynności prawnej zbywca prawa własności

był ujawniony w księdze wieczystej, a następnie prawo jego zostało

wykreślone, wpis prawa nabywcy może nastąpić wyłącznie na podstawie

wyroku wydanego w sprawie z powództwa o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Mirosława Wysocka

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bolesława i Krystyny małżonków L. oraz

Andrzeja i Katarzyny małżonków C. przy uczestnictwie Urszuli J. o wpis do księgi

wieczystej, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 24 lipca 2002 r. na rozprawie

kasacji wnioskodawców Bolesława L. oraz Andrzeja i Katarzyny małżonków C. od

postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 30 listopada 1999 r.

oddalił obie kasacje.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 1999 r. odmówił

dokonania w księdze wieczystej nr (...)48 wpisu prawa własności na rzecz

małżonków Andrzeja C. i Katarzyny C. na prawach wspólności ustawowej,

dokonując następujących ustaleń faktycznych. W dniu 29 lipca 1997 r. na wniosek

Bolesława L. z księgi wieczystej nr (...)13 odłączono działkę nr 39/22 o powierzchni

9 a 71 m2, położoną w N. gminie G., i założono dla niej odrębną księgę wieczystą o

nr (...)48. W dziale drugim tej księgi wpisano jako właścicieli małżonków Bolesława i

Krystynę L. na prawach wspólności ustawowej, na podstawie wyroku Sądu

Rejonowego w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 1996 r., nakazującego Oldze K.

złożenie oświadczenia o przeniesieniu własności przedmiotowej działki na rzecz

Bolesława L. oraz na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z

dnia 17 października 1996 r., nadającego powyższemu wyrokowi klauzulę

wykonalności przeciwko Urszuli J.

W dniu 1 sierpnia 1997 r. Bolesław i Krystyna L., dysponując zawiadomieniem

o powyższym wpisie oraz odpisem z księgi wieczystej nr (...)48, sprzedali

nieruchomość małżonkom Andrzejowi i Katarzynie C. Urszula J. zaskarżyła wpis

własności na rzecz małżonkow L. w księdze wieczystej nr (...)48. Na skutek

wniesionej przez nią apelacji Sąd Wojewódzki w Olsztynie prawomocnym

postanowieniem z dnia 29 stycznia 1998 r. zmienił zaskarżony wpis w ten sposób,

że go wykreślił i wniosek Bolesława L. oddalił. W związku z tym orzeczeniem Sąd

Rejonowy w Olsztynie w dniu 16 marca 1999 r. wpisał w dziale drugim księgi

wieczystej nr (...)48 jako właścicielkę Urszulę J. na podstawie umowy darowizny z

dnia 16 maja 1995 r.

W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy, powołując się na art. 46 ust.1 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r.

Nr 124, poz. 1361 – dalej: "u.k.w.h."), przyjął, że umowa sprzedaży zawarta przez

wnioskodawców małżonków C. w dniu 1 sierpnia 1997 r. nie stanowi podstawy

nabycia przez nich własności nieruchomości, ponieważ nie została zawarta z

właścicielką Urszulą J.

Od postanowienia Sądu Rejonowego apelacje wnieśli wnioskodawcy

Katarzyna i Andrzej C. oraz Bolesław L., a Sąd Okręgowy w Olsztynie

postanowieniem z dnia 30 listopada 1999 r. oddalił je. Stwierdził, że małżonkowie

Krystyna i Bolesław L. w chwili zawierania umowy sprzedaży nieruchomości

figurowali wprawdzie w księdze wieczystej nr (...)48 jako właściciele, jednakże wpis

własności na ich rzecz został wykreślony postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z

dnia 29 stycznia 1998 r. W tym stanie rzeczy, mając także na względzie granice

kognicji sądu rozpoznającego wniosek o wpis do księgi wieczystej, określone w art.

46 ust. 1 i art. 34 u.k.w.h., Sąd Okręgowy uznał, że nie można dokonać wpisu

własności na rzecz małżonków Katarzyny i Andrzeja C.

Od postanowienia Sądu Okręgowego kasacje wnieśli Katarzyna i Andrzej C.

oraz Bolesław L. W obu kasacjach wskazano, jako ich podstawę, naruszenie art. 5

u.k.w.h. przez nieuwzględnienie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Kasacja Katarzyny i Andrzeja C. zawiera także zarzut naruszenia art. 51 ust. 1

u.k.w.h. przez wpisanie w dniu 16 marca 1999 r. Urszuli J. jako właścicielki, bez

powiadomienia o tym wpisie wnioskodawców. W kasacji Bolesława L. podniesiono

zarzut naruszenia art. 46 ust. 1 u.k.w.h. przez przyjęcie, że Sąd drugiej instancji nie

mógł badać stanu prawnego w niniejszej sprawie, art. 31 u.k.w.h. przez

niedokonanie wpisu, mimo że strona posiada dokument w formie aktu notarialnego

oraz wyroki sądowe z klauzulami wykonalności, a także art. 64 k.c. przez

nierozważenie czy prawomocne orzeczenie sądu zastępuje oświadczenie woli

Urszuli J. W kasacji tej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania,

mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozważenie

całego materiału dowodowego, art. 382 k.p.c. przez rozpoznanie sprawy jedynie na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz art.

227 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodu z akt określonych spraw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty obu kasacji oparte są na założeniu, że sąd wieczystoksięgowy,

badając wniosek o wpis prawa własności, powinien ustalić, komu w rzeczywistości

prawo to przysługuje, za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych.

Założenie to jest wadliwe. Sąd drugiej instancji trafnie zwrócił uwagę na ustawowe

ograniczenie kognicji sądu wieczystoksięgowego. Stosownie do obowiązującego w

czasie postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji art. 46 ust. 1

u.k.w.h. (obecnie art. 6268 § 2 k.p.c.), sąd przy rozpoznawaniu wniosku o wpis

może badać jedynie treść wniosku, treść i formę dołączonych doń dokumentów

oraz treść księgi wieczystej.

Ze względu na ograniczenie możliwości dowodowych, zawarte w art. 46 ust. 1

u.k.w.h., uznać trzeba za oczywiście bezzasadne zarzuty kasacji co do naruszenia

przepisów postępowania, które miałoby polegać na nieprzeprowadzeniu i

nierozważeniu dowodów wykraczających poza ramy wymienionego przepisu.

Dalsze istotne ograniczenie kognicji sądu wieczystoksięgowego wynika z art.

34 u.k.w.h. Przepis ten uzależnia możliwość wpisu od uprzedniego albo

równoczesnego ujawnienia w księdze wieczystej osoby, której prawo ma być

wpisem dotknięte. Bez wątpienia chodzi o osobę, która zbyła prawo w drodze

czynności prawnej. Krystyna i Bolesław małżonkowie L. byli ujawnieni w księdze

wieczystej w chwili, w której sprzedawali nieruchomość w dniu 1 sierpnia 1997 r.,

ale później prawo ich zostało wykreślone i w chwili orzeczenia o odmowie wpisu ich

następców, jako właścicielka wpisana była już Urszula J.

Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan

rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Przepis ten, na podstawie art. 13 §

2 k.p.c., stosuje się odpowiednio do postępowania nieprocesowego. W

postępowaniu wieczystoksięgowym odpowiednie stosowanie art. 316 § 1 k.p.c.

polega na przyjęciu za podstawę wpisu stanu rzeczy istniejącego w chwili

orzekania. Oznacza to, że przesłanka wpisu wymieniona w art. 34 u.k.w.h., czyli

ujawnienie w księdze wieczystej osoby, której prawo ma być wpisem dotknięte,

musi istnieć w chwili orzekania w przedmiocie wpisu. Wcześniejsze wykreślenie

prawa zbywcy powoduje, że w postępowaniu wieczystoksięgowym nie można

wpisać prawa nabywcy.

W konsekwencji, wbrew stanowisku skarżących, w postępowaniu

wieczystoksięgowym nie można skutecznie powoływać się na rękojmię wiary

publicznej ksiąg wieczystych ani na tytuł zbywcy wynikający z orzeczeń sądowych,

ani wreszcie na uchybienia we wcześniejszym postępowaniu, w którym wykreślono

prawo zbywcy. W takim wypadku, jaki zachodzi w konkretnej sprawie, nabywca

prawa z czynności prawnej może dochodzić wykreślenia istniejącego wpisu i

wpisania swojego prawa wyłącznie w drodze powództwa o usunięcie niezgodności

między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a

rzeczywistym stanem prawnym.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393 12

k.p.c.).