I CKN 886/98 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 30 listopada 2000 r., I CKN 886/98

Z ustawowego wymagania prowadzenia działalności gospodarczej w

rozmiarach służących realizacji celów fundacji nie wynika bezwzględny zakaz

pokrywania się przedmiotu działalności gospodarczej fundacji z przedmiotem

jej działalności statutowej.

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Zbigniew Kwaśniewski, Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2000 r. na rozprawie

sprawy z wniosku zarządu Fundacji K.W. o wpis do rejestru, na skutek kasacji

wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 20

maja 1998 r.,

postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 20 października 1997 r.

i przekazać sprawę wymienionemu Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

Uzasadnienie

W dniu 31 lipca 1997 r. Thomas Jean C. i Peter Paul S. ustanowili aktem

notarialnym fundację pod nazwą „Fundacja K.W.”. Z oświadczenia fundatorów

wynika, że celem Fundacji jest wspomaganie integracji obywateli polskich z

cudzoziemcami przebywającymi w Polsce. Cel ten ma być realizowany m. in. przez

organizowanie spotkań, konferencji, seminariów i tym podobnych imprez

kulturalnych oraz przez prowadzenie działalności wydawniczej. Fundatorzy

oświadczyli ponadto, że dla realizacji swoich celów Fundacja może prowadzić

działalność gospodarczą na zasadach określonych w statucie. Analogiczne

sformułowania co do celu Fundacji znajdują się w jej statucie (§ 7). W § 11 statutu

postanowiono natomiast, że przedmiotem działalności gospodarczej Fundacji może

być prowadzenie działalności wytwórczej i usługowej również w takich zakresach

jak działalność wydawnicza, szkolenia zawodowe, działalność turystyczna i

wypoczynkowa oraz organizacja imprez kulturalnych i rozrywkowych.

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy postanowieniem z dnia 20 października

1997 r. odmówił wpisu Fundacji do rejestru. Sąd ten wyszedł z założenia, że

„realizacja celów fundacji i zakres jej działalności gospodarczej nie mogą być

tożsame”, gdyż pozostawałoby to w kolizji z istotą fundacji (stawałaby się ona

wówczas podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie celu, dla

którego została powołana) oraz, że fundacja nie może prowadzić działalności

gospodarczej dla realizacji swoich celów, a jedynie „może środki finansowe z tej

działalności przeznaczać na realizację celów fundacji”.

Apelację zarządu „Fundacji K.W.” od powyższego postanowienia Sąd

Wojewódzki w Warszawie oddalił postanowieniem z dnia 20 maja 1998 r. Sąd

drugiej instancji podzielił pogląd Sądu Rejonowego co do sprzeczności z prawem

oświadczenia o ustanowieniu Fundacji oraz przytoczonych postanowień statutu.

W kasacji, opartej na podstawie wymienionej w art. 3931 pkt 1 k.p.c., skarżąca

zarzuciła naruszenie art. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach i wniosła o

zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu drugiej instancji przez „dokonanie wpisu

Fundacji do rejestru”.

Rozpoznając kasację według przepisów dotychczasowych (art. 5 ust. 2 ustawy

z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy

o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48,

poz. 554), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn.

tekst: 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.), fundacja może prowadzić działalność

gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Oznacza to, że

działalność gospodarcza fundacji ma z jednej strony pozostawać w ścisłym związku

z prowadzoną działalnością statutową, z drugiej jednak strony nie może stanowić

wyłącznego zadania fundacji. Efekty działalności gospodarczej mają zatem tylko

uzupełniać środki przeznaczone na działalność statutową.

Sąd rejestrowy, rozważając – w myśl art. 9 ust. 1 ustawy o fundacjach –

zgodność celu i statutu fundacji z przepisami prawa niewątpliwie musi dokonywać

oceny ustalonego statutu również z powyższego punktu widzenia. W ramach tej

oceny Sąd pierwszej instancji przyjął, że przedmiot działalności gospodarczej w

żadnym wypadku nie może pokrywać się, i to w jakimkolwiek stopniu, z

przedmiotem działalności statutowej fundacji. Podobnie w tej materii wypowiedział

się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 stycznia 1998 r.,

I CKN 417/97 (OSNC 1998, nr 10, poz. 157), w którym stwierdzono, że działalność

gospodarcza fundacji nie może być co do rodzaju i zakresu tożsama, czy też

zbieżna z działalnością statutową fundacji, prowadziłoby to bowiem do sprzeczności

z art. 1 ustawy o fundacjach, polegającej na zbieżności danego rodzaju działalności

statutowej z dochodową działalnością fundacji.

Skład orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podziela. W myśl art.

art. 1 ustawy o fundacjach, fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych

z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub

gospodarczo użytecznych, jeżeli zaś fundacja ma prowadzić działalność

gospodarczą, to tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów (art. 5 ust. 5

ustawy). Podporządkowanie rozmiarów działalności gospodarczej realizowanym

przez fundację celom nie stwarza jednak bezwzględnej konieczności

przedmiotowego rozdzielenia omawianych sfer działania. Akcent trzeba bowiem

kłaść nie na treść postanowień statutowych, lecz na ich praktyczną realizację, przy

czym chodzić powinno jedynie o zachowanie akcesoryjności czy też subsydiarności

działalności gospodarczej względem działalności celowej (statutowej). Przed

rozpoczęciem działalności gospodarczej trudno w ogóle w tej mierze konkretnie się

wypowiadać, gdyż sytuację należy rozpatrywać dynamicznie. Dlatego też dopiero w

trakcie realizacji celów fundacji oraz po podjęciu przez nią działalności

gospodarczej możliwa jest miarodajna ocena, czy wyznaczone w art. 5 ust. 5

ustawy o fundacjach granice działalności gospodarczej są przestrzegane. W razie

przekroczenia tych granic znajdzie zastosowanie regulacja zawarta w art. 12

ustawy o fundacjach, dotycząca sądowego nadzoru nad działalnością fundacji.

W statucie dołączonym do wniosku przewiduje się, że przedmiot działalności

gospodarczej, którą zamierza podjąć „Fundacja K.W.”, w niektórych zakresach, np.

w odniesieniu do działalności wydawniczej, ma się pokrywać z zasadniczym

przedmiotem jej działalności. Rozstrzygając sporną kwestię trzeba jednak

uwzględnić również okoliczność, że przedmioty te zostały określone w statucie

bardzo ogólnie. Nie ma zresztą wymagania, ażeby na etapie wstępnym czynić to

precyzyjniej. W granicach prowadzonej już działalności gospodarczej, np.

wymienionej działalności wydawniczej, mogą być bowiem podejmowane

różnorodne czynności, a w ich wyniku uzyskiwane zróżnicowane rezultaty. Mają

one co prawda mieścić się w ogólnym pojęciu danej formy działalności, lecz nie

muszą być identyczne. Jedne z nich mogą pozostawać w zgodności z celem

fundacji, inne zaś tylko ze statutowym przedmiotem działalności gospodarczej.

Należy stwierdzić, że zakwestionowane przez wnioskodawcę stanowisko Sądu

Rejonowego, następnie zaakceptowane przez Sąd Okręgowy, koliduje z treścią art.

1 i art. 5 ust. 5 ustawy o fundacjach. Stanowisko to w rzeczywistości oznacza

wprowadzenie do postępowania dotyczącego rejestru fundacji pozaustawowego

kryterium w postaci wymagania, ażeby rodzaje i zakresy działalności statutowej i

gospodarczej fundacji były w sposób zasadniczy i diametralny zróżnicowane oraz

wyraźnie rozdzielone.

Z przedstawionych powodów na podstawie art. 39313 § 1 w związku z art. 13

§ 2 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji