I CKN 673/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 673/97

POSTANOWIENIE

Dnia 20 maja 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący SSN - Z. Strus

Sędziowie

SN - A. Górski

SA -

I. Koper (spraw.)

Protokolant - I. Janke

po rozpoznaniu w dniu 20 maja 1998 r.

na rozprawie

sprawy z wniosku E. D.

z udziałem D. Ł., H. i S. małż. K.

o ustanowienie służebności drogi koniecznej

na skutek kasacji uczestniczki postępowania D. Ł.

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W.

z dnia 27 marca 1997 r., sygn. akt V Ca […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 września 1996 r. sygn. akt I Ns […] Rejonowy

w O. ustanowił na nieruchomości uczestniczki D. Ł. położonej w O. oznaczonej

nr ew. […]/2 objętej księgą wieczystą Kw nr […] tego Sądu, na rzecz

każdoczesnego właściciela nieruchomości nr ew. […] położonej tamże objętej

księgą wieczystą Kw nr […] i stanowiącej własność wnioskodawcy E. D.

służebność drogi koniecznej, w sposób oznaczony jako wariant 1 na mapie

sytuacyjnej biegłego sądowego S. K., stanowiącej integralną część tego

postanowienia oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki tytułem

wynagrodzenia za ustanowienie drogi kwotę 45 zł.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji uczestniczki, opartej na zarzucie

sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału,

Sąd Wojewódzki w W. postanowieniem z dnia 27 marca 1997 r. sygn. akt

V Ca […] zmienił postanowienie Sądu Rejonowego tylko o tyle, że zasądzone

na rzecz uczestniczki wynagrodzenie określił jako należne jej w kwocie 45 zł

rocznie, zaś w pozostałej części apelację oddalił. Sąd Wojewódzki podzielił

ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w przedmiocie położenia, sposobu

wykorzystania oraz zagospodarowania działki uczestników D. Ł. i sąsiadującej z

nią działki uczestników małżonków H. i S. K., jak też istnienie lub nieistnienie

na nich przeszkód dla ustanowienia przez nie drogi do nieruchomości

wnioskodawcy uznając, że w tym zakresie sprawa została dostatecznie

wyjaśniona. W ustalonym stanie faktycznym sprawy za trafne z punktu

widzenia przesłanek z art. 145 kc uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż

ustalona droga konieczna przebiega z najmniejszym obciążeniem gruntów

uczestniczki D. Ł., bowiem stanowi naturalne przedłużenie o 1/4 długości tj. o

20 m istniejącej już tam utwardzonej drogi. Ustanowienie jej przez działkę

uczestników H. i S. K. nie jest natomiast możliwe z uwagi na jej szerokość

wynoszącą 6 m i istniejącą tam przeszkodę w postaci słupa energetycznego przy

granicy z działką uczestniczki D. Ł.. W ocenie Sądu Wojewódzkiego za

ustanowieniem drogi przez tę działkę przemawia również fakt zamiany gruntów

w obecnych granicach działek wnioskodawcy i uczestniczki, w następstwie

której działka wnioskodawcy pozbawiona została dostępu do drogi publicznej.

Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik uczestniczki

D. Ł. w oparciu o pierwszą podstawę. Kasacja zarzuca naruszenie prawa

materialnego to jest art. 145 § 2 i 3 kc przez błędną jego wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że droga konieczna

przeprowadzona przez działkę uczestniczki jest najlepszym rozwiązaniem

i stanowi

najmniejszy

uszczerbek

dla

nieruchomości

sąsiadujących.

W uzasadnieniu zarzutu kasacja podejmuje polemikę z aprobującą stanowisko

Sądu Rejonowego oceną Sądu Wojewódzkiego, iż przebieg ustanowionej drogi

realizuje ustawowe przesłanki określone w art. 145 § 2 i 3 kc, przeprowadzono

ją z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które ma przebiegać

i przy uwzględnieniu

interesu

społeczno-gospodarczego.

Kasacja

wnosi

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Wojewódzkiemu w W. lub innemu równorzędnemu sądowi do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Podnosząc zarzut naruszenia art. 145 § 2 i 3 kc przez błędną jego

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie kasacja precyzuje postać naruszenia w

taki sposób, który pozwala oceniać go jedynie jako błąd subsumcji. Skarżący

upatruje bowiem naruszenie powołanego przepisu nie w mylnym zrozumieniu

jego treści lub znaczenia lecz w niewłaściwym jego zastosowaniu. Błąd

subsumcji występować może jako błąd w podciągnięciu konkretnego stanu

faktycznego pod hipotezę danej normy prawnej. Pojęcie subsumcji można

jednak rozumieć także w innym aspekcie. Wtedy mianowicie, gdy przepis prawa

zawiera pewne ogólne pojęcia w charakterze ocennym, takie np. jak nadmierna

uciążliwość czy interes społeczny, w jej ramach mieścić się będzie także

stwierdzenie przez Sąd czy ustalony stan faktyczny mieści się w granicach

takich pojęć. Ten właśnie aspekt błędnej subsumcji podnosi kasacja.

Pojęcie interesu społeczno-gospodarczego, które wymienia § 3 art. 145 kc

nie zostało ustawowo zdefiniowane. Samo już określenie, iż chodzi o „interes

społeczno-gospodarczy” wyznacza płaszczyznę jego oceny, przenosząc ją na

grunt stosunków społecznych, w tym sąsiedzkich i rodzinnych i ekonomicznych

czy gospodarczych uczestników postępowania. W piśmiennictwie przedmiotu i

judykaturze

sformułowane

zostały

wskazówki

interpretacyjne,

jakie

uwzględniać powinna wykładnia tego pojęcia.

Na ich tle, dyrektywę uwzględnienia interesu społeczno-gospodarczego

rozumieć należy w znaczeniu najogólniejszym, jako dążenie do tego, by

ustalony szlak drożny odpowiadał potrzebom nieruchomości nie mającej

dostępu do drogi publicznej i następował z najmniejszym obciążeniem gruntów

przez które ma przebiegać.

Droga powinna zatem przebiegać tak, by stanowiła ona możliwie najkrótsze i

najtańsze połączenie z drogą publiczną, a jej urządzenie nie powodowało

istotnego ograniczenia czy wręcz wyłączenia możliwości korzystania z gruntów

obciążonych w ramach ich dotychczasowego przeznaczenia. Ustanowienie

służebności gruntowej odpowiada interesowi społeczno-gospodarczemu o tyle, o

ile zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej przewyższa uszczerbek

wynikły ze zmniejszenia użyteczności nieruchomości obciążonej (orzeczenie

SN z 20 lutego 1985 r. III CKN 364/85, OSNCP 12/85, poz. 198).

Przeniesienie powyższych rozważań na grunt ustalonego w sprawie stanu

faktycznego, który z uwagi na nie wskazanie drugiej z podstaw kasacyjnych nie

może być kwestionowany, pozwala stwierdzić, iż mieści się on w granicach

ustawowego pojęcia interesu społeczno-gospodarczego, a co za tym idzie

zaskarżone orzeczenie nie jest dotknięte błędem naruszenia prawa.

Wskazując na naruszenie przepisu art. 145 § 2 kc kasacja pomija istotny

element jego treści dotyczący ustanowienia drogi koniecznej do nieruchomości,

która utraciła dostęp do drogi publicznej na skutek sprzedaży gruntu lub innej

czynności prawnej. W tym względzie przepis formułuje nakaz przeprowadzenia

drogi, jeżeli jest to tylko możliwe, przez grunty, które były przedmiotem tej

czynności.

Niewątpliwym

jest

w

sprawie,

iż

pozbawienie

nieruchomości

wnioskodawcy dostępu do drogi publicznej stało się następstwem nieformalnej

zamiany i podziału gruntów w granicach obecnych działek nr […] i […]/2,

usankcjonowanego następnie wydaniem aktów własności ziemi. Trafnie więc

przyjął Sąd Wojewódzki, że w pierwszej kolejności służebność drogi koniecznej

powinna obciążać grunt będący przedmiotem tych czynności.

W tym stanie rzeczy, gdy kasacja nie ma uzasadnionej podstawy podlega

oddaleniu, o czym orzeczono stosownie do art. 39312 kpc.

aw

jb.