I CKN 51/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 51/96

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 stycznia 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący:

SSN - T. Wiśniewski (spraw.)

Sędziowie:

SN - F. Barczewska

SN - M. Sychowicz

Protokolant - E. Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1997

sprawy z powództwa M. M. i K. Z.

przeciwko T. A.

z udziałem interwenienta ubocznego […] Przedsiębiorstwa […] Spółki z o.o.

w P.

o ustalenie

na skutek kasacji powódek

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. - Sądu Gospodarczego

z dnia 11 września 1996 r., sygn. akt IX Gr […]

I. kasację oddala;

II. zasądza od powódek na rzecz pozwanej po 100 zł (sto złotych)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Uwzględniając powództwo wytoczone przez powódki M. M. i K. Z.

przeciwko pozwanej T. A., Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 6 lutego

1996 r. ustalił, że zawarta przez strony w dniu 10 października 1990 r. umowa

spółki cywilnej jest nieważna.

Według ustaleń Sądu Rejonowego strony zawarły wskazaną umowę

spółki prawa cywilnego, albowiem pragnęły prowadzić wspólną działalność

gospodarczą w postaci handlu mięsem i jego przetworami. Pozwana T. A.

jako wkład do spółki wniosła samochód osobowy o wartości 30 mln zł

(przed denominacją)

oraz

gotówkę

w

kwocie

mln

złotych

(przed denominacją). Wkład powódek natomiast polegał na świadczeniu pracy.

Udziały stron w zyskach określono następująco: pozwana - 80 %, powódki po 10 % każda. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej powódki

udzieliły pozwanej upoważnienia do zawarcia umowy kredytowej na kwotę

80 mln złotych (przed denominacją), jak też do zawarcia umowy najmu

na dodatkowy lokal sklepowy. Pozwana została też upoważniona - na zasadzie

wyłączności - do zarządzania kontem bankowym. Z dniem 10 czerwca 1992 r.

strony zrezygnowały z dalszej działalności gospodarczej.

Sąd Rejonowy ustalił też, że chociaż spółka przynosiła straty i strony tym

samym nie wypracowywały zysku do podziału, to jednakże powódki w związku

ze świadczoną pracą na rzecz spółki otrzymywały od pozwanej po około 2 mln

zł (przed denominacją) miesięcznie. W 1992 r. przed Sądem Wojewódzkim w P.

zawisła sprawa z powództwa […] Przedsiębiorstwa […] w P., w wyniku której

stosownym wyrokiem zasądzono od powódek i pozwanej na rzecz tego

Przedsiębiorstwa kwotę 111.331.900 zł (przed denominacją). Postępowanie

rewizyjne w tej sprawie zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy.

Na gruncie tego rodzaju ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że

strony umowę spółki zawarły dla pozoru. W rzeczywistości bowiem chodziło

jedynie o to, ażeby działalność gospodarczą prowadziła wyłącznie pozwana,

powódki zaś w wyniku zatrudnienia przez nią mogły zachować dotychczasowe

miejsce pracy.

W następstwie rewizji pozwanej oraz interwenienta ubocznego - […]

Przedsiębiorstwa […] w P., Sąd Wojewódzki (Sąd Gospodarczy) w P.

po uzupełnieniu postępowania dowodowego w trybie dawnego art. 479 20 kpc

wyrokiem z dnia 11 września 1996 r. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo

oddalił.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zebrany w sprawie materiał dowodowy

pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że strony zawarły ważną umowę spółki

cywilnej. O pozorności tej umowy nie mogą w każdym razie świadczyć ani

przyczyny, które skłoniły strony do jej zawarcia, ani też dysproporcja wkładów

wniesionych przez poszczególnych wspólników. Za przyjęciem pozorności

umowy nie może również przemawiać sposób jej realizowania. O pozorności

bowiem dawnej umowy decydują okoliczności wynikające z art. 83 § 1 kc, a te

muszą występować w czasie składania przez strony oświadczeń woli.

Tymczasem powódki, wbrew wymogom wynikającym z art. 6 kc dotyczącym

ciężaru dowodu, okoliczności tych nie wykazały. Sąd Wojewódzki zaznaczył

też, że przyjęciu pozorności umowy przeciwstawia się wzgląd na takie momenty

jak to, że przed zawarciem umowy wszystkie wspólniczki zastanawiały się nad

sposobem przejęcia sklepu, a po jej zawarciu wielokroć potwierdzały fakt jej

istnienia, czyli przez to, że powódki udzieliły pozwanej upoważnienia do

podpisania umowy najmu, a następnie aneksu do tej umowy, jak też przez to, że

wspólnie poszukiwały sposobu zlikwidowania zaległości czynszowej.

W kasacji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. powódki domagają się

jego uchylenia i zarzucają naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 83 § 1 kc.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżące w kasacji podważając trafność zaskarżonego wyroku w aspekcie

prawnym nie zarzucają zarazem Sądowi Wojewódzkiemu naruszenia przepisów

prawa procesowego, stąd też poczynione w sprawie przez Sądy obu instancji

ustalenia faktyczne są wiążące zarówno dla samych stron niniejszego

postępowania, jak i dla Sądu Najwyższego. Wychodząc zaś z tego założenia,

trzeba przede wszystkim podkreślić, że pozorność umowy jest okolicznością

faktyczną i jako taka podlega ustaleniu przez sądy merytoryczne. W ramach

podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 3931 pkt 1 kpc, ustalenie to nie

podlega kontroli kasacyjnej w jakimkolwiek aspekcie.

Jeżeli więc w sprawie jest ustalone, że zawarcie przez strony umowy

spółki prawa cywilnego nie było pozorne, to rzeczą Sądu Najwyższego jest

jedynie ustosunkowanie się do zarzutu, że Sąd drugiej instancji błędnie

zinterpretował przepis art. 83 § 1 kc. Odnosząc się natomiast do tego zarzutu

należy stwierdzić, że skarżące niezasadnie podnoszą, że z uwagi na powyższy

przepis powództwo przez nie wytoczone powinno zostać uwzględnione. Z art.

83 § 1 kc bowiem wynika, że o nieważności czynności prawnej można mówić w

razie jej pozorności. Chodzi tu przy tym o nieważność z mocy samego prawa. W

tej sytuacji, skoro Sąd Wojewódzki w sposób wiążący przyjął, że sporna umowa

nie była dotknięta wadą oświadczenia woli w postaci pozorności, to siłą rzeczy

nie można podzielić poglądu skarżących, iż Sąd ten nieprawidłowo ocenił stan

faktyczny sprawy z prawnomaterialnego punktu widzenia.

Ponieważ skarżące w uzasadnieniu kasacji przedstawiają także własną

wersję stanu faktycznego, a przy tym przeciwstawną ustaleniom, które legły

u podstaw rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Wojewódzki, należy wyjaśnić, że

wywody skarżących w tym zakresie ze względów przytoczonych uprzednio

nie mogą być poddane ocenie Sądu Najwyższego. Z uwagi zatem na zakres

kognicji

instancji

za bezprzedmiotowe.

kasacyjnej

w

niniejszej

sprawie

uznać

je

trzeba

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 393 12

kpc).

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego ma swoją

podstawę w przepisach art. 98 i 105 § 1 w zw. z art. 39319 i 391 kpc.

I CKN 51/96

TEZA

Pozorność umowy jest okolicznością faktyczną i jako taka podlega

ustalemiu przez sądy merytoryczne. Ustalenie to pozostaje poza zakresem

kontroli kasacyjnej.

aw