I CKN 48/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 48/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 marca 1997 r

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

Sędziowie:

- S. Dąbrowski

SN - K. Kołakowski

SA - H. Pietrzkowski (spraw)

Protokolant: I. Pawlata

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 1997 r.

na rozprawie sprawy z powództwa „F.” S.A. w W.

przeciwko J. K., R. R. i K. R.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 października 1996 r.,

sygn. akt I ACr […]

1. oddala kasację;

2. zasądza od J. K., R. R. i K. R. solidarnie na rzecz „F.” S.A. w W.

kwotę 750 (siedemset pięćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Wojewódzki w T., rozpoznając sprawę na skutek wniesionych

przez pozwanych zarzutów od nakazu zapłaty, wydanego przez Sąd Rejonowy

w postępowaniu nakazowym, stwierdził, że załączony do pozwu weksel:

1) jest nieważny, gdyż nie zawiera oznaczenia waluty,

2) nie jest tym wekslem gwarancyjnym, do którego odwołuje się

załączona do pozwu umowa dotycząca zakupu cebuli, którą strony zawarły w

dniu 21 października 1993 r.,

3) jest wekslem, który pozwani w dniu 9 czerwca 1993 r. przekazali

stronie powodowej w celu zabezpieczenia wykonania wcześniej zawartej

umowy dotyczącej zakupu truskawek.

Sąd Wojewódzki po wyjaśnieniu podstaw faktycznych i prawnych

zgłoszonego roszczenia ustalił, że pomiędzy stronami zawarta została w dniu 21

października 1993 r. umowa, w której strona powodowa zobowiązała się

sfinansować za kwotę 1 miliarda starych złotych zakup przez pozwanych - jako

wspólników spółki cywilnej „W.” - 1.000 ton cebuli. Pozwani natomiast

zobowiązali się sprzedać zakupioną cebulę i zwrócić stronie powodowej

do końca 1993 r. kwotę 1 mld. st. złotych oraz przekazać kwotę 200 mln.

st. złotych, uzgodnioną w umowie według przyjętego założenia, iż od każdego

kilograma sprzedanej cebuli w ilości 1.000 ton, strona powodowa otrzyma

po 200 st. złotych.

Tytułem zabezpieczenia roszczeń wynikających z tej umowy pozwani

przekazali stronie powodowej weksel gwarancyjny in blanco ze stosowną

deklaracją wekslową z dnia 21 października 1993 r.

W dniu 6 maja 1994 r. strona powodowa wypełniła inny wcześniej

wystawiony przez pozwanych weksel gwarancyjny in blanco, wpisując na

wekslu kwotę 1.443.000.000 bez określenia waluty.

Sąd Wojewódzki uznając roszczenie strony powodowej za uzasadnione

do kwoty 1.262.625.000 złotych, którą objęta jest należność główna, odsetki

oraz zysk od faktycznej ilości sprzedanej cebuli, wyrokiem z dnia 12 kwietnia

1996 r. uchylił nakaz co do kwoty 18.037,50 złotych i w tej części oddalił

powództwo, a w pozostałym zakresie (21.265,50 zł.) nakaz zapłaty utrzymał w

mocy.

Sąd Apelacyjny w […] oddalając rewizję od powyższego wyroku

w części utrzymującej nakaz zapłaty w mocy uznał - wbrew zarzutom

rewizyjnym - iż strona powodowa, w postępowaniu wywołanym wniesieniem

zarzutów przeciwko nakazowi zapłaty, mogła dla uzasadnienia swego żądania

powoływać się skutecznie na umowę z dnia 21 października 1993 r., mimo że

podstawą tego żądania był weksel in blanco, wystawiony przez pozwanych

w dniu 9 czerwca 1993 r. dla zabezpieczenia wykonania innej umowy,

wcześniej zawartej pomiędzy stronami.

Pozwani zaskarżyli powyższy wyrok kasacją. Opierając kasację na

podstawie art. 3931 pkt 2 kpc zarzucili Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art.

233 § 1 kpc. Podnosząc ten zarzut wnosili o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona.

Postępowanie kasacyjne polega na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych.

Kodeks postępowania cywilnego wymienia dwie podstawy, na których można

oprzeć kasację - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli

uchybienie t mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 1 i 2

kpc).

Pozwani oparli kasację na drugiej z wymienionych podstaw, zarzucając

Sądowi II instancji naruszenie art. 233 § 1 kpc. Zdaniem skarżących Sąd

Apelacyjny pogwałcił wyrażoną w tym przepisie zasadę swobodnej oceny

dowodów poprzez „dowolne uznanie, że skoro roszczenie wekslowe nie istnieje,

to okoliczność wypełnienia przez powoda weksla in blanco z dnia 9 czerwca

1993 r. w oparciu o deklarację wekslową z dnia 21 października 1993r. nie ma

istotnego znaczenia dla oceny dopuszczalności zmiany podstawy faktycznej i

prawnej roszczenia”, a nadto poprzez „uznanie, że weksel został wypełniony

zgodnie z deklaracją wekslową”.

Oceniając tak sformułowany zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art.

233 § 1 kpc przede wszystkim zauważyć należy, iż Sąd Apelacyjny rozpoznając

sprawę w II instancji na skutek wniesionej rewizji, nie oceniał dowodów

przeprowadzonych przez Sąd Wojewódzki. Wobec braku zarzutu rewizyjnego

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., nie przeprowadzał nawet kontroli oceny

dowodów, dokonanej przez sąd I instancji. Podnoszenie zatem tej kwestii w

kasacji w formie zarzutu pogwałcenia przez Sąd Apelacyjny art. 233 § 1 kpc,

ocenić należało jako chybione.

Zarzuty kasacji, sformułowane w ramach podstawy z art. 3931 pkt 2

k.p.c., dotyczą w istocie kwestii dopuszczalności badania przez sąd - w

postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przeciwko nakazowi zapłaty podstaw faktycznych i prawnych, wynikających ze stosunku cywilnoprawnego,

którego wykonanie zabezpieczone było wekslem gwarancyjnym. Wprawdzie w

kasacji zarzuty te nie zostały powiązane z konkretnymi przepisami

postępowania, co usprawiedliwione jest charakterem zarzucanych uchybień, ale

ich treść jednoznacznie wskazuje, iż dotyczą one reguł, którymi sąd winien

kierować się przy rozpoznawaniu sprawy po wniesieniu zarzutów od nakazu

zapłaty.

Przyjąć zatem należało, iż kasacja spełnia wymagania określone w art.

3933 kpc jeśli pomimo nie powołania konkretnych przepisów postępowania, co

usprawiedliwione jest charakterem zarzucanych uchybień, formułuje - w ramach

podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 kpc. - zarzut naruszenia reguł

postępowania, według których sąd powinien rozpoznać sprawę.

Przy ocenie zarzutu sformułowanego w kasacji, pamiętać należało, że w

judykaturze utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w postępowaniu

nakazowym po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty, dopuszczalne jest

powoływanie się na podstawę faktyczną i prawną, wynikającą z łączącego

strony stosunku prawnego, w związku z którym został wystawiony weksel

gwarancyjny. (por. uchwałę składu 7 sędziów S.N. z dnia 7 stycznia 1967 r. III

CZP 19/66 opubl. w OSNCP 5/68 poz. 79 i uchwałę Połączonych Izb: Izby

Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezp. Społecznych z dnia 24.04.1972 r. - III PZP.

17/70 opubl. w OSNCP 5/73 poz. 72).

Wprawdzie powołane uchwały - na co zwrócili uwagę skarżący - wydane

zostały na tle innego stanu faktycznego, nie oznacza to jednak, iż wyrażone w

nich stanowisko nie jest przydatne dla oceny sytuacji procesowej, jaka wystąpiła

w rozpoznawanej sprawie.

W uchwałach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wystawienie wekslu

gwarancyjnego ma na celu zabezpieczenie zobowiązania ze stosunku

cywilnoprawnego (podstawowego) i polega na tym, że dłużnicy stosunku

„podstawowego” podpisują blankiet wekslowy w miejscach przeznaczonych na

podpisy zobowiązanych, wręczają wierzycielom i upoważniają go do

wypełnienia stosownie do wyników obrachunku „podstawowego” stosunku

prawnego. Przez te czynności przydana zostaje wierzytelności dodatkowa

podstawa w postaci zobowiązania wekslowego. Umożliwia to wierzycielom

dochodzenie roszczeń nie tylko w drodze zwykłego procesu, lecz także w

postępowaniu odrębnym nakazowym.

W rozpoznawanej sprawie okazało się, że roszczenie wekslowe nie

istnieje z powodu opisanych wyżej wad weksla załączonego do pozwu. Nadto

weksel ten miał zabezpieczać inne roszczenie, od tego, które dochodzone było w

pozwie. Ta ostatnia okoliczność (brak łączności między zobowiązaniem z

weksla gwarancyjnego, a zobowiązaniem ze stosunku „podstawowego”) nie

mogła - wbrew zarzutom kasacji - stanowić przeszkody w rozpoznaniu przez

sąd roszczenia, które już w pozwie uzasadniane było nie tylko załączonym

wekslem gwarancyjnym, lecz także powołaniem umowy, stanowiącej podstawę

zaciągniętego zobowiązania.

Łączność

między

zobowiązaniem

z

wekslu

gwarancyjnego,

a

zobowiązaniem ze stosunku „podstawowego” oznacza, że zaspokojenie jednego

powoduje

wygaśnięcie

drugiego

oraz,

że

bezpodstawność

roszczenia

cywilnoprawnego pociąga za sobą bezpodstawność roszczenia opartego na

wekslu. Nie można natomiast zaakceptować rozumowania odwrotnego zaprezentowanego w kasacji - według którego bezpodstawność roszczenia

opartego

na

wekslu

pociąga

za

sobą

bezpodstawność

roszczenia

cywilnoprawnego, i daje sądowi podstawę tylko z tej przyczyny do uchylenia

nakazu zapłaty i oddalenia powództwa. Gdyby sąd tak uczynił, to nie

umożliwiłby powodowi dochodzenie roszczenia cywilnoprawnego w innym

procesie. Powód nie mógłby też żądać rozpoznania sprawy w zwykłym

postępowaniu, gdyż kodeks postępowania cywilnego przewidywał taką

możliwość tylko w wyniku odmowy wydania nakazu zapłaty (art. 490 w

brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 1996 r.)

Po skreśleniu art. 490 k.p.c. (art. 1 pkt 78 ustawy z dn. 1.03.1996 r. Dz.U. Nr 43 poz. 189) rozpoznanie sprawy - wszczętej pozwem nakazowym - w

postępowaniu zwykłym nadal możliwe jest tylko w pierwszej fazie tego

postępowania, to jest przed wydaniem nakazu zapłaty (art. 485 § 2 kpc).

Niezamieszczenie zatem w k.p.c. przepisu, który pozwalałby - po

wydaniu nakazu i wniesieniu zarzutów - na przekazanie sprawy do

postępowania zwykłego, wyraźnie wskazuje na to, że sąd -

skoro już

przeprowadza rozprawę na skutek zarzutów pozwanego - powinien sprawę

załatwić merytorycznie oraz utrzymać nakaz zapłaty w mocy i w takich

granicach, w jakich roszczenie powoda nawet nieskutecznie zabezpieczone

wekslem gwarancyjnym, okazało się uzasadnione w świetle dodatkowej

podstawy powództwa. (art. 496 kpc).

Pamiętać nadto należy, iż po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty,

wydanego na podstawie wekslu gwarancyjnego spór z płaszczyzny stosunku

prawa wekslowego przenosi się na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego.

Strony mogą zatem powoływać się na podstawy faktyczne i prawne wynikające

z łączącego je stosunku prawnego, który jest źródłem dochodzonego przez

powoda roszczenia cywilnoprawnego, nawet jeśli okażą się, że roszczenie

wekslowe nie istnieje.

Sąd Apelacyjny akceptując postępowanie przeprowadzone według tych

reguł przez Sąd Wojewódzki, nie naruszył - wbrew zarzutom kasacji przepisów

o

postępowaniu

nakazowym.

Kasację

jako

pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw należało więc oddalić na podstawie art. 39312

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na

podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc. oraz § 18 ust. 1 w związku z § 10 ust. 2 pkt 8

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 czerwca 1992 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru

sprawiedliwości (Dz. U. nr 48 poz. 220 ze zm.).

aw

jg