I CKN 440/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 440/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 marca 2000 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN – Hubert Wrzeszcz (spraw.)

Sędziowie:

SN – Gerard Bieniek

SN – Helena Ciepła

Protokólant: Ewa Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2000 r.

na rozprawie sprawy

z powództwa A. D.

przeciwko M. M.

o wydanie nieruchomości

na skutek kasacji pozwanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W.

z dnia 12 listopada 1997 r., sygn. akt V Ca […]

oddala kasację i zasądza od pozwanego na rzecz powódki 750 zł

(siedemset pięćdziesiąt) kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z 12.XI.1997 r. oddalił powództwo

o wydanie nieruchomości położonej w S..

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że matka powódki – M. U.

nieformalną umową sprzedaży zbyła pozwanemu nieruchomość rolną w S.

o powierzchni 0,70 ha. Do sporządzenia aktu notarialnego nie doszło,

nawet po uzyskaniu przez M. M. kwalifikacji rolniczych ponieważ A. D.

uzależniała zawarcie go od uiszczenia przez pozwanego właściwej ceny, która

jej zdaniem, wynosiła nie 35.000 zł, a 50.000 zł.

Sąd I instancji spór co do ceny nieruchomości przesądził na korzyść

M. M., uznając zeznania powódki w tym zakresie za niewiarygodne. Przyjął też,

że nieformalnemu nabywcy spornej nieruchomości należy udzielać ochrony

prawnej na podstawie art. 5 k.c. Przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności

sprawy. Pozwany wraz z żoną posiada sporną nieruchomość od 25 lat,

gospodaruje nią prawidłowo i dokonał określonych nakładów. M. M., który jest

emerytem, traktował nieruchomość jako zabezpieczenie na starość. Wydanie jej

byłoby dla niego wyjątkowo dotkliwe, ponieważ nie ma lokalu do którego

mógłby się przenieść. Zbywca otrzymał za nieruchomość należną cenę.

Na skutek apelacji powódki Sąd Wojewódzki w W. zaskarżonym

wyrokiem zmienił rozstrzygnięcie i uwzględnił powództwo; nadto odrzucił

apelację od orzeczenia dotyczącego M. M. i orzekł o kosztach procesu.

Sąd odwoławczy podzielił stanowisko sądu I instancji, że pozwany jest

nieformalnym nabywcą spornej nieruchomości, ale uznał, iż nie ma podstaw do

udzielenia M. M. ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c.

Sąd II instancji zwrócił uwagę – wskazując na literaturę i orzecznictwo

Sądu Najwyższego – że w obecnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne

oddalenie powództwa windykacyjnego na podstawie art. 5 k.c.

Stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. w odniesieniu do powództwa z art.

222 k.c. nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą ochrony własności, która

należy do podstawowych zasad nie tylko ustroju społeczno-gospodarczego, ale

także systemu wartości Konstytucji.

Oddalenie powództwa przez Sąd Rejonowy na podstawie art. 5 k.c. oznacza

usankcjonowanie

stanu

sprzecznego

z

prawem

albowiem

pozostawia

nieruchomość na czas nie oznaczony w posiadaniu osoby, która nie ma tytułu

prawnego.

Wyrok Sądu odwoławczego w części zmieniającej rozstrzygnięcie sądu

I instancji zaskarżył kasacją pełnomocnik pozwanego i zarzucając mu

naruszenie art. 5 kc przez błędną jego wykładnię wniósł o zmianę orzeczenia

przez oddalenie apelacji powódki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja ulega oddaleniu, gdyż pozbawiona jest usprawiedliwionej

podstawy. Nie budzi wątpliwości trafność stanowiska sądu II instancji, że

w obecnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne oddalenie powództwa

windykacyjnego na podstawie art. 5 kc.

Stosowanie tego przepisu i jego wykładnia przeszły istotną ewolucję

w orzecznictwie, także Sądu Najwyższego. To sprawia, że nie jest dopuszczalne

powoływanie się na wcześniejszą judykaturę, która dopuszczała możliwość

trwałego pozbawienia uprawnionego prawa własności na podstawie art. 5 k.c.

Tego rodzaju wykładnia jest już nieaktualna od wielu lat, co trafnie podkreślił

Sąd odwoławczy wskazując na orzecznictwo i literaturę, które zgodnie wyrażają

takie stanowisko.

W świetle konstytucyjnej zasady ochrony własności, która znalazła wyraz

w art. 21 ust. 1 Konstytucji nie jest dopuszczalne – tak jak to miało miejsce

uprzednio – ekstremalne ujmowanie nadużycia prawa własności i w związku

z tym zbyt liberalne stosowanie w tym zakresie klauzuli generalnej zawartej

w art. 5 k.c. Zasady współżycia społecznego, chroniąc przed nadużyciem prawa

własności, nie mogą tego prawa w ogóle unicestwiać.

Dlatego w procesie windykacyjnym mogą one jedynie powodować

odroczenie wydania nieruchomości, a nie całkowite pozbawienie uprawnionego

jego prawa podmiotowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 1999,

II CKN 151/98 nie publ.).

Z powyższych względów argumenty autora kasacji, które zmierzały do

wykazania, że pozwany jako nieformalny nabywca nieruchomości powinien

otrzymać trwałą ochronę na podstawie art. 5 k.c. nie mogły odnieść skutku.

Kasacja nie ma więc usprawiedliwionej podstawy i ulega oddaleniu

(art. 39312 kpc).

aw

db