I CKN 429/97 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 429/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 stycznia 1998 r

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN - M. Sychowicz (spraw.)

Sędziowie:

SN - G. Filcek

SN - J. Gudowski

Protokolant: E. Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1998 r.

na rozprawie

sprawy z powództwa […] „H.” Spółki z o.o. w B.

przeciwko Gminie Z.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 lutego 1997 r., sygn. akt I ACr […]

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala rewizję i zasądza

od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 400 (czterysta) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania;

nakazuje pobrać od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa (Sądu

Wojewódzkiego w B.) kwotę 1.990 (jeden tysiąc dziewięćset

dziewięćdziesiąt) złotych tytułem wpisu od kasacji.

UZASADNIENIE

Powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej kwoty

27.150,14 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 26 maja 1995 r. tytułem nie

zapłaconego wynagrodzenia za wykonanie części robót budowlanych,

obejmującego podatek VAT należny od tych robót.

Pozwana nie uznała powództwa.

Sąd Wojewódzki w B. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1996 r. oddalił

powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanej zwrot kosztów procesu.

Sąd ten ustalił, że strony łączyła umowa o roboty budowlane zawarte w dniu

28 lipca 1992 r., według której inwestor zobowiązał się zapłacić wykonawcy

za wykonane przez niego roboty wynagrodzenie ustalone na podstawie

zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów (wynagrodzenie

kosztorysowe). Aneksami do umowy z dnia 12 listopada 1993 r. i z dnia

2 sierpnia 1994 r. rozszerzono zakres robót, zmieniono termin ich zakończenia

i częściowo zmieniono sposób ustalenia wynagrodzenia za wykonane roboty ale

nie zmieniono zasady ustalenia tego wynagrodzenia jako wynagrodzenia

kosztorysowego. Pozwana zapłaciła wynagrodzenie zgodnie z fakturami

wystawionymi przez powódkę, w których nie uwzględniono należnego podatku

VAT (wskazano jako jego stawkę 0). Pozwana odmówiła natomiast zapłacenia

dalszego

wynagrodzenia,

objętego

później

wystawionymi

fakturami

korygującymi. Na wynagrodzenie to, którego zasądzenia domaga się powódka,

składa się podatek VAT w wysokości 7 % od robót wykonanych przez powódkę

na

podstawie

wymienionych

aneksów

do

umowy.

Zdaniem

Sądu

Wojewódzkiego wynagrodzenie to nie należy się powódce, skoro obowiązek

jego zapłacenia nie wynika z umowy zawartej przez strony.

Po rozpoznaniu rewizji powódki od wymienionego wyroku Sąd

Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 14 lutego 1997 r. zmienił wyrok

Sądu Wojewódzkiego w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki

kwotę 27.150,14 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 14 lutego 1997 r.,

oddalił rewizję w pozostałej części i nie obciążył pozwanej kosztami procesu.

Sąd Apelacyjny uznał, że nie ujęcie w pierwotnie wystawionych fakturach

podatku VAT w wysokości 7 % było błędem i oczywistą pomyłką powódki

„skoro chodziło o ten element kosztów, który stosownie do obowiązującego

prawa podlega odrębnemu eksponowaniu w fakturze”; należało zatem przyjąć,

że stosownie do art. 647 k.c. należne powódce umówione wynagrodzenie

powinno też obejmować tak oczywisty element, jak sporny podatek.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła pozwana kasacją wniesioną przez

jej pełnomocnika będącego radcą prawnym. Kasację oparła na obu podstawach

przewidzianych w art. 3931 k.p.c. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego: art. 84 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i art. 647 k.c. przez

błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania: art. 390 § 1, art. 385

i art. 381 kpc w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 1996 r. Skarżąca

wniosła o zmiany wyroku Sądu Apelacyjnego i oddalenie powództwa

ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Powódka wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok nie powołuje przepisu art. 84 kc ani innych przepisów

tego kodeksu dotyczących wad oświadczenia woli. Przyjmując, że nie ujęcie w

pierwotnie wystawionych fakturach podatku VAT w wysokości 7 % było

błędem powódki, Sąd Apelacyjny nie posłużył się kategorią błędu jako wady

oświadczenia woli, ale uznał, że miał miejsce błąd powódki w znaczeniu

niedopatrzenia, oczywistej pomyłki. Należy jednakże zgodzić się ze skarżącą, iż

rozstrzygnięcie sprawy zaskarżonym wyrokiem jest wynikiem błędnej wykładni

art. 647 kc. Stan faktyczny stanowiący podstawę wydania zaskarżonego wyroku

w świetle poprawnej wykładni wymienionego przepisu nie daje podstawy do

uwzględnienia powództwa.

Dla rozstrzygnięcia sprawy decydujące jest wyjaśnienie, jaki wpływ ma

podatek od towarów i usług (VAT) na wysokość wynagrodzenia, które za

wykonawcę przez powódkę roboty budowlane zobowiązana jest zapłacić

pozwana. Nie ulega wątpliwości, że podatek VAT obciąża powódkę, jako

wykonawcy usługi i że powódka jest podatnikiem tego podatku (art. 5 ust. 1 pkt

1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku

akcyzowym - Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.). Jednakże stosownie do art. 1 ust. 2

ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (Dz. U. z 1988 r. Nr 27, poz. 195 ze

zm.) cena towaru lub usługi opodatkowanej podatkiem VAT obejmuje

należność, o której mowa w ustępie 1 tego artykułu (t.j. wielkość wyrażoną w

jednostkach pieniężnych, którą nabywca obowiązany jest zapłacić sprzedawcy

za towar lub usługę) wraz z kwotą należnego podatku VAT. Przepis ten, według

powszechnie przyjętego jego rozumienia oznacza, że podatek VAT jest

składnikiem ceny, stanowi element cenotwórczy, wobec czego sprzedawca

towaru lub usługi kalkulując cenę uprawniony jest do wliczenia do niej podatku

VAT należnego od tego towaru lub usługi. Praktyczną tego konsekwencją jest

przerzucenie na nabywcę ciężaru opodatkowania podatkiem VAT nabytego

przez niego towaru lub usługi. Powołany przepis nie daje wszakże podstawy do

uznania, że z jego mocy nabywca towaru lub usługi jest obowiązany zapłacić

sprzedawcy cenę obejmującą podatek VAT, jeżeli umowa zawarta przez strony

nie przewiduje jako elementu ceny tego podatku.

Według art. 3531 kc strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek

prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się

właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

W ramach przyznanej im przez prawo autonomii od woli stron umowy zależy

określenie ceny, którą nabywca ma zapłacić sprzedawcy za towar lub usługę.

Strony mogą więc swobodnie umówić się co do tego, czy podatek VAT będzie,

czy też nie będzie stanowić elementu ceny za sprzedany towar lub usługę.

Rozstrzygnięcie, czy pozwana zobowiązana jest do zapłacenia powódce,

jako elementu wynagrodzenia za wykonaną usługę, kwoty odpowiadającej

podatkowi VAT należnemu od tej usługi, zależy przeto od treści umowy

zawartej przez strony. Według ustaleń stanowiących podstawę wydania

zaskarżonego wyroku strony umówiły się, że inwestor zapłaci wykonawcy

wynagrodzenie za wykonane roboty budowlane ustalone na podstawie

zestawienia

planowanych

prac

i

przewidywanych

kosztów,

tj.

tzw.

wynagrodzenie kosztorysowe (zob. art. 629 kc). Umowa nie zastrzegała, że

oprócz tego (tak ustalonego) wynagrodzenia pozwana będzie zobowiązana do

zapłacenia powódce - w ramach wynagrodzenia za wykonaną usługę - kwoty

odpowiadającej podatkowi VAT od tej usługi. Brak wyraźnego postanowienia w

tym względzie w umowie z dnia 28 lipca 1992 r. jest zrozumiały, gdyż w chwili

zawierania tej umowy ani nie obowiązywała, ani nawet nie była jeszcze

uchwalona ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o

podatku akcyzowym. W sprawie chodzi jednakże o podatek VAT, jako

ewentualny element ceny za usługi wykonane na podstawie aneksów do

wymienionej umowy, podpisanych w dniu 12 listopada 1993 r. i w dniu 2

sierpnia 1994 r. Aneksy te podpisane zatem zostały już w czasie, kiedy

obowiązywała ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. W sytuacji, gdy aneksami tymi

tylko

częściowo

zmieniono

sposób

ustalenia

uprzednio

umówionego

wynagrodzenia kosztorysowego i brak jest w nich postanowień - mimo iż nic nie

stało na przeszkodzie do ich zamieszczenia - przewidujących, że wynagrodzenie

za roboty budowlane, które miała wykonać powódka na podstawie aneksów,

obejmuje także podatek VAT należny od tych robót oznacza, że wolą stron nie

było włączenie do wynagrodzenia, jako jego składnika, tego podatku (art. 65 § 2

k.c.). Powódka nie może zatem skutecznie domagać się od pozwanej zapłacenia

wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane w wysokości nie wynikającej z

zawartej umowy.

Zarzucone w kasacji naruszenie przepisów postępowania dotyczy

okoliczności związanych z niewyjaśnieniem - zdaniem skarżącej - wysokości tej

części wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, której dochodzi w

sprawie powódka. Wobec tego, że - jak powiedziano wyżej - sama zasada

powództwa nie jest usprawiedliwiona, niewyjaśnienie wysokości roszczenia

dochodzonego w sprawie pozostaje bez wpływu na jej wynik.

Z przytoczonych względów zachodzą warunki, by w uwzględnieniu

kasacji zmienić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy (art. 39315 kpc).

O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego

pozwanej za drugą instancję Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 108 § 1 w

związku z art. 98 § 1 i 3 art. 99 kpc.

Nie uiszczony wpis od kasacji należało pobrać od powódki w myśl art. 11

ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 98 §

1 kpc.

jg

TEZA

Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach (Dz.

U. z 1988 r. Nr 27, poz. 195 ze zm.) podatek VAT jest elementem

cenotwórczym co oznacza, że sprzedawca towaru lub usługi kalkulując cenę

uprawniony jest do wliczenia do niej podatku VAT. O wysokości ceny, jaką

obowiązany jest zapłacić nabywca towaru lub usługi, decyduje wszakże treść

umowy ze sprzedawcą.. Cena nie obejmuje podatku VAT, jeżeli umowa nie

przewiduje jako elementu ceny tego podatku.

aw