I CKN 42/96 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 42/96

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

- T. Żyznowski

Sędziowie:

SN

- B. Czech

SN

- E. Skowrońska-Bocian (spraw.)

Protokolant: B. Łazarowicz

po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 1997 r.

sprawy z powództwa A. H.

przeciwko […] „P.” w T.

o zapłatę

na skutek kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 lipca 1996 r. sygn. akt I ACr […]

oddala kasację.

UZASADNIENIE

A. H., jeden z dwóch wspólników Spółki cywilnej prowadzącej

działalność gospodarczą jako „S.” s.c. […], wystąpił z pozwem o zapłatę

w postępowaniu nakazowym przeciwko […] „P.” w T.. Powód domagał się

zasądzenia na jego rzecz kwoty 280.979.600,- starych złotych tytułem zapłaty za

dostarczaną pozwanemu surówkę […].

Sąd Rejonowy w S. nakazem zapłaty z 28 września 1995 r., sygn. akt

Ng […] zasądził dochodzoną kwotę wraz z ustawowymi odsetkami.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany podniósł, że dochodzona kwota

została przelana na konto wskazane przez S. K., drugiego wspólnika Spółki

„S.”, który załatwiał sprawę dostawy.

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 1996 r., sygn. akt VI GC […] Sąd

Wojewódzki w K. uchylił wydany nakaz zapłaty i oddalił powództwo w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie w umowie spółki zapisano, iż

do prowadzenia wszystkich spraw spółki potrzebna jest zgoda obu wspólników,

ale w praktyce nastąpił podział ról w spółce. W rozpoznawanej sprawie S. K., za

ustną zgodą A. H., dostarczył surowy […] pozwanemu. Pozwany przekazał

resztę należności jednemu ze wspólników i tym samym zwolnił się z długu.

Wspólnik

spółki

cywilnej

uprawniony

jest

do

przyjęcia

należności

przysługującej spółce.

W rewizji powód zakwestionował ten pogląd.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z 16 lipca 1996 r., sygn. akt I ACr […]

oddalił rewizję. W uzasadnieniu podzielił stanowisko sądu I instancji.

Podkreślono, że spółka cywilna nie ma zdolności prawnej także w zakresie

prowadzonej działalności gospodarczej, zatem wierzycielem w rozpoznawanej

sprawie nie była spółka. Majątek spółki to w rzeczywistości majątek

wspólników mający charakter współwłasności łącznej. Wierzycielami strony

pozwanej byli wspólnicy spółki „S.”. W takiej sytuacji przekazanie reszty ceny

przez pozwanego jednemu ze wspólników, S. K., było spełnieniem świadczenia

do rąk uprawnionego wierzyciela i pociągnęło za sobą wygaśnięcie

zobowiązania na skutek jego wykonania w całości. Sąd wskazał, że każdy

ze wspólników jako współwłaściciel współwłasności łącznej uprawniony jest do

przyjęcia świadczenia od dłużnika. Jest to czynność w zakresie prowadzenia

zwykłych spraw spółki, gdyż ma charakter przysparzający (art. 865 § 1 i 2

i art. 866 kc).

Kasacja

powoda

oparta

została

na

zarzucie

naruszenia

prawa

materialnego, tj. art. 452 i 464 kc przez przyjęcie, że: powód skorzystał ze

świadczenia spełnionego do rąk wspólnika; pozwany mógł przekazać sporną

kwotę na inne konto niż wskazane w fakturze VAT; pozwany działał w dobrej

wierze, chociaż nie zachował zwykłej staranności przy spełnianiu świadczenia.

Skarżący zarzucił także naruszenie prawa procesowego tj. art. 235 kpc przez

przyjęcie, że zeznania świadków złożone w sprawie karnej toczącej się

przeciwko S. K. mogą stanowić dowód w postępowaniu cywilnym.

Wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w K..

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Nie znalazły potwierdzenia

zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego.

Wspólnik w spółce cywilnej nie może być uważany za osobę

nieuprawnioną do przyjęcia świadczenia przez dłużnika. Zgodnie z art. 865 § 2

kc każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić

sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Zgodnie zaś

z art. 866 kc w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy

wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w

jakich jest uprawniony do prowadzenie jej spraw. Przyjęcie świadczenia przez

jednego ze wspólników spółki cywilnej pozostaje, co do zasady, w granicach

wyznaczonych przez powołane wyżej przepisy. Prawidłowo zatem przyjęły

Sądy orzekające, że spełnienie przez dłużnika świadczenia do rąk jednego ze

wspólników spółki cywilnej stanowi należyte wykonanie zobowiązania. Zwalnia

zatem dłużnika z obowiązku świadczenia.

Skutki spełnienia świadczenia przez dłużnika do rąk jednego ze

wspólników spółki cywilnej należałoby ocenić odmiennie jedynie w sytuacji,

gdy z umowy spółki wynika, że uprawnienia i zobowiązania do prowadzenia

spraw spółki, a także umocowanie do reprezentacji spółki zostały określone

odmiennie niż to wynika z art. 865 i 866 kc, a treść tej umowy była znana

dłużnikowi. Postanowienie umowy spółki, tak jak postanowienie innych umów,

rodzą skutki inter partes. W stosunku do innych podmiotów mogą rodzić inne

skutki prawne, tylko gdy podmioty te zostały poinformowane o treści umowy.

Tylko w sytuacji, gdy umowa spółki przewiduje wymóg działania np.

wszystkich wspólników, a wiedzący o tym dłużnik spełnia świadczenie do rąk

jednego, znalazłby zastosowanie art. 452 kc.

Jako nieporozumienie należy ocenić zarzut naruszenia art. 464 kc. W

przedmiotowej sprawie nie wystąpiła bowiem w ogóle sytuacja objęta hipotezą

tego przepisu.

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 235 kpc. Jego zdaniem Sąd, meriti

pogwałcił zasadę bezpośredniości przyjmując, że materiał dowodowy

zgromadzony w sprawie karnej może stanowić podstawę orzeczenia wydanego

w postępowaniu cywilnym. Zarzut ten wymaga nieco szerszego omówienia.

Po pierwsze, należy zauważyć, że w rewizji od wyroku Sądu

Wojewódzkiego w K. powód nie podniósł zarzutu naruszenia zasady

bezpośredniości. Podniesienie go dopiero w kasacji należy ocenić jako

niedopuszczalne. Sąd kasacyjny musiałby bowiem ustosunkować się do zarzutu,

co do którego nie miał możliwości ustosunkować się sąd II instancji.

Po drugie, co do zasady nie jest wyłączona możliwość zaliczenia w poczet

materiału dowodowego, w postępowaniu cywilnym dowodów zgromadzonych

w innym postępowaniu, także karnym. Zaliczenie to nie może jednak zostać

dokonane w sposób całościowy. Narusza zasadę bezpośredniości (art. 235 kpc)

zaliczenie w poczet materiału dowodowego np. akt zakończonej sprawy karnej.

Dopuszczalne jest natomiast i pozostaje w zgodzie z art. 235 kpc zaliczenie

poszczególnych, ściśle określonych dokumentów, czy też zeznań świadków.

Tylko przy takim trybie postępowania strony będą miały możliwość

ustosunkowania się do zaliczenia poszczególnych dokumentów czy też zeznań

świadków w poczet materiału dowodowego (tak orzecz. SN z 10 listopada 1966

r., II PK 269/66 z notką M.P., NP 1967, nr 6).

Niezależnie jednak od tego, czy w rozpoznawanej sprawie miało miejsce

pogwałcenie zasady bezpośredniości, ten zarzut skarżącego, jak wyżej

wskazano, nie może zostać rozważony, gdyż po raz pierwszy podniesiony został

w kasacji.

Z tych względów orzekł jak w sentencji.

Teza

1. Spełnienie świadczenia do rąk jednego ze wspólników spółki cywilnej

stanowi należyte wykonanie zobowiązania i pociąga za sobą jego wygaśnięcie w

całości, chyba że z treści umowy spółki, która jest dłużnikowi znana, wynika, iż

wspólnicy uregulowali sposób prowadzenia spraw spółki oraz jej reprezentację

w inny sposób niż to wynika z art. 865 i 866 kc.

2. Zaliczenie w poczet materiału dowodowego dowodów zgromadzonych

w innym postępowaniu, np. w sprawie karnej, nie może być dokonane w sposób

całościowy. Dopuszczalne jest natomiast zaliczenie takie w odniesieniu do ściśle

określonych dokumentów i zeznań świadków.

aw