I CKN 4/01 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CKN 4/01

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2003 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa (...) Spółdzielni S. w B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w B.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i ustalenie,

i z powództwa wzajemnego Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w B.

przeciwko (...) Spółdzielni S. w B.

o wydanie lokalu i zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 12 lutego 2003 r. na rozprawie,

kasacji strony powodowej (pozwanej wzajemnej)

od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 22 maja 2000 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala kasację; zasadza od (...) Spółdzielni S. w B. na rzecz

Spółdzielni Mieszkaniowej "B." w B. 1500 zł (jeden tysiąc

pięćset) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 22 maja 2000 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w O. z dnia 13 października 2000 r. między innymi w ten sposób, że

oddalił powództwo (...) Spółdzielni S. w B. skierowane przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej „B.” w B., którym powódka żądała ustalenia, iż nabyła spółdzielcze

prawo

do

bliżej

oznaczonego

lokalu

użytkowego,

bądź

przyznania

jej

spółdzielczego prawa do tegoż lokalu. U podłoża tego rozstrzygnięcia legło

ustalenie, że powódka była jedynie jego najemcą.

Kasacja powódki /pozwanej wzajemnej/ - oparta na obu podstawach z art.

3931 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 233 §1 w zw. z art. 231 k.p.c., a także

art. 238 § 1 oraz art. 276 ustawy z dnia 16 września 1982 r.- Prawo spółdzielcze

/jednolity tekst: Dz. U. Nr 54, poz. 288 ze zm./, zwanej prawo spółdzielcze, art. 222

§ 1 k.c., i zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji, bądź

uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niewłaściwą interpretację odpowiednich postanowień umowy z dnia

1 czerwca 1981 r. o przydziale lokalu użytkowego na warunkach spółdzielczego

prawa do lokalu, przyjętą przez Sąd drugiej instancji, którą zarzuciła skarżąca na

podstawie drugiej z art. 3931 k.p.c. /naruszenie art. 233 §1 w zw. z art. 231 k.p.c.,/,

można by ewentualnie kwestionować, podnosząc naruszenie art. 65 k.c. W kasacji

tego zarzutu jednak nie zgłoszono. Na marginesie przeto trzeba jedynie zauważyć,

że stroną tej umowy nie była skarżąca (…) Spółdzielnia S. w B. lecz Wojewódzka

Spółdzielnia S. w B. /„B.” według umowy z dnia 1 czerwca 1981 r.; mniemać należy,

że w /„O.”/.

Sąd drugiej instancji, wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej, zasadnie

uznał, że na podstawie dowodu z pisma pozwanej z dnia 21 sierpnia 1991 r. /k. 5/

niepodobna ustalić, aby skarżąca została przyjęta w poczet jej członków w dniu

20 września 1970 r., skoro w tym czasie ona nie istniała. Skarżąca zaś tej ostatniej

okoliczności nie zaprzeczyła.

Bezzasadny okazał się zarzut naruszenie art. 238 § 1 w zw. z art. 276 prawa

spółdzielczego. Pierwszy z nich /skreślony przez art. 29 pkt. 17 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych /Dz.U.01.4.27/ z dniem 24

kwietnia 2001 r./ przewidywał dwie kategorie lokali użytkowych w domach

spółdzielni mieszkaniowych, a mianowicie lokale użytkowe przydzielane członkom

spółdzielni oraz lokale wynajmowane innym osobom. O zaliczeniu wybudowanego

lokalu użytkowego do jednej z tych dwóch kategorii decydowała spółdzielnia.

Według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń lokal użytkowy, o który chodzi

w sprawie, nie był nikomu, w tym także Wojewódzkiej Spółdzielni S. w B. /O./,

przydzielony na zasadzie prawa spółdzielczego, co wskazywałaby na to, że był on

przeznaczony do wynajmu „innym osobom”. Za taką inną osobę mogła być uznana

również Wojewódzka Spółdzielnia S. w B. /O./, która, w tym czasie, jak można

przyjąć na podstawie pisma pozwanej z dnia 21 sierpnia 1991 r. /k. 5/, była

członkiem pozwanej Spółdzielni. Faktowi temu w okolicznościach sprawy nie

można jednak przypisać żadnego znaczenia, wobec ustalenia, że z członkostwem

tym wiązało się przydzielenie tej Spółdzielni innych lokali użytkowych. Prawo

spółdzielcze bowiem nie wyłączało w ówczesnym czasie możliwości przydzielenia

tej samej osobie, zwłaszcza prawnej, kilku lokali użytkowych. Zależało to jednak od

woli Spółdzielni, a w sprawienie nie ustalono, aby Wojewódzkiej Spółdzielni S. w B.

/O./, żadne inne lokale nie zostały przydzielone. Z tego względu, jakkolwiek

Wojewódzka Spółdzielnia S. w B. /O./ gdyby nawet była członkiem pozwanej

Spółdzielni, w stosunku do tego lokalu użytkowego, którego dotyczy spór,

musiałaby być uznana za „inną osobę” w rozumieniu powołanych wyżej przepisów.

Tak samo obojętna jest dla oceny uprawnień Wojewódzkiej Spółdzielni S. w B.

/O./ podniesiona w kasacji okoliczność, że spłacono w całości kredyt bankowy

zaciągnięty na sfinansowanie kosztów budowy spornego lokalu. Stosownie bowiem

do obowiązującego w owym czasie art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.) najemca

lokalu użytkowego w domu spółdzielni mieszkaniowej obowiązany był do zapłaty

czynszu najmu, którego wysokość nie mogła być niższa „od kosztów eksploatacji i

remontów oraz spłaty kredytów inwestycyjnych spółdzielni przypadających na

zajmowany lokal”.

Z samego zaś faktu zajmowania przez skarżącą spornego lokalu na zasadzie

umów najmu nie wynika obowiązek pozwanej dokonania jego przydziału na

zasadach własnościowego prawa spółdzielczego, wobec tego bowiem, że chodzi

o lokale użytkowe przeznaczone przez pozwaną Spółdzielnię do wynajmowania,

które nikomu dotychczas nie były przydzielone. Przepis art. 276 § 2 prawa

spółdzielczego, na którym skarżąca opierała swoje żądanie, nie miał w sprawie

zastosowania.

Zauważyć też trzeba, że to na podstawie oświadczenia prezesa skarżącej

złożonego podczas rozprawy apelacyjnej Sąd Apelacyjny przyjął, iż skarżąca swoje

prawa członkowskie wywodzi z następstwa prawnego po Wojewódzkiej Spółdzielni

S. w B. /O./. Prezes skarżącej wówczas jednoznacznie oświadczył, że: „powodowa

Spółdzielnia powstała w wyniku podziału Wojewódzkiej Spółdzielni S. w O.. (...)

Spółdzielnia S. powstała w 1983 r., nie występowała w poczet członków Spółdzielni

/pozwanej/, gdyż cały czas czuła się członkiem pozwanej Spółdzielni” /k. 169v/.

Skarżąca w kasacji tych okoliczności nawet nie usiłowała podważyć.

Członkostwo w spółdzielni powstaje w drodze przyjęcia danej osoby w poczet

członków na podstawie złożonej przez tę osobę deklaracji. Takie unormowanie

wynika z art. 16 i 17 prawa spółdzielczego. Oświadczenie spółdzielni o przyjęciu

osoby w grono członków podejmuje właściwy statutowo organ spółdzielni. Jest to

czynność nieodzowna. Nie można jej zastąpić innym zdarzeniem prawnym. Prawo

członkostwa jest prawem niemajątkowym. Prawa członkostwa nie można przenieść

na inny podmiot w drodze czynności prawne. Nie dochodzi do jego powstania

poprzez

następstwo

prawne.

Zasady

niezbywalności

i

nieprzenoszalności

członkostwa w spółdzielni nie narusza art. 100 prawa spółdzielczego, według

którego członkowie należący w chwili połączenia do spółdzielni przejmowanej stają

się członkami spółdzielni przejmującej. Nie chodzi tu bowiem o przeniesienie

członkostwa z jednego podmiotu na drugi, lecz o uregulowanie statusu członków

spółdzielni przejmowanej w spółdzielni przejmującej. Podobnie - w razie podziału

spółdzielni (por. art. 112 Prawa spółdzielczego). Są to przypadki powstania

członkostwa z mocy prawa (ustawy).

Skarżąca, utrzymując, że jest członkiem pozwanej Spółdzielni, nie powoływała

się na przyjęcie jej w poczet członków w ustawowo uregulowanym trybie.

Przyjmując zaś, że Wojewódzka Spółdzielnia S. w B. /O./ była członkiem pozwanej

Spółdzielni, należy stwierdzić, że na skutek reorganizacji spółdzielczości

spożywców, polegającej na utworzeniu w miejsce wojewódzkiej spółdzielni

powszechnych spółdzielni spożywców, z przyczyn wskazanych nie mogło dojść do

przeniesienia na rzecz nowo powstałej /w 1983 r./ (...) Spółdzielni S. w B. prawa

członkostwa Wojewódzkiej Spółdzielni w pozwanej Spółdzielni. Przedmiotem

przeniesienia mogły być tylko prawa majątkowe /obowiązki/, także te, które były

związane z członkostwem. Była to sytuacja całkowicie odmienna od uregulowanej

w art. 108 prawa spółdzielczego, gdyż chodziło tu o członkostwo spółdzielni „matki"

w innej spółdzielni. Dlatego też prawidłowe było stanowisko Sądu Apelacyjnego,

wyrażone w zaskarżonym wyroku, że skoro dotychczas powódka nie wykazała

prawidłowo, że została przyjęta w poczet członków pozwanej, to już tylko z tego

względu jej powództwo nie podlegało uwzględnieniu.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39312 k.p.c./.

er